Written by
- PC Lawmkunga

KHAWPUIA CHENG MI RETHEITE (URBAN POOR)

New Delhi khawpuiah chuan in ropui leh mawi tak takte, kawng zau leh mam em ema tlar lia motor car chi hrang hrang tleh dul dul te kan hmu ṭhin a. Shanti Path kawngsir tawna ram dang palaite awmna Embassy leh High Commission te hmun ren miah lova zawl zau nuam em em, phul hring dup hmuna lo dingte han tlan pelh phei chuan hei aia khawpui nuam leh ropui zawk hi a awm chuang dawn em ni le, kan ti hial awm e. Hmar lam pana han tlan zel chuan India ram rorelna khawlpui inbunna hmun, parliament building hlui leh thar chu hmun zawl leh thawl zet mai Rajpath hmuna lo inhung luah mai chu kan hmu bawk ang a. A hnung lam khawthlang lamah chuan India ram lal ber awmna Rashtrapati Bhawan, (India President chenna leh office, tun hmaa Sap lalho Viceroy leh Governor General te lo intih milenna in) a lo ṭo lurh ang a. A khawchhak vei lam leh dinglamah chuan PM leh a office PMO awmna South Block leh Home Ministry awmna, North Block te chu kan hmu bawk ang. A piah lawkah chuan khawvela dawrpui hmun lian bera chhal ngam Connaught Place (tunah chuan Rajiv Chowk) chu a lo inbial thuah kikawi nguai mai bawk dawn a ni. Heng thil ropui tak takte han hmuh hi chuan Delhi-ah hian mi hausa leh sawrkar mi liante chauh an chengin kan ring mai thei. Mahse chu chu a nih lohzia chu a ni sawi kan tum chu ni.

Kan sawi tum chu New Delhi ropuizia ni lovin khitiang khawpui lian leh nuamah khian mi rethei, in leh lo nei lo, ni tin mamawh pangngai hmu pha lo hi Mizoram mihring let aia tam an awm tih hi a ni. Kum 2026 chhovah hian Delhi khawpuia mihring hi vaibelchhe 3.6 vel ni tura chhut a ni a. Chutah chuan mi rethei hi nuai 20 chuang zet, in leh lo nei lo, sethlam (jhuggi) a cheng mai mai an awm a ni. Hetiang hian India rama khawpui hrang hrang Mumbai, Kolkata, Hyderabad etc ah te mi rethei veng hi a tam em em a. India ram pumah hian kum 2000 chhovah khan India ram mihring vaibelchhe 100 vel tur aṭanga tehin khawpui mi rethei, veng ṭawphnawk (slum)-a cheng chu 34% an tling hial a ni. (HUDCO Publication 1996). Hetianga khawpui mi rethei hi ram changkang lo leh changkang mekah an tam zual a. Chutih laiin ram changkang USA-ah te pawh an awm ve tho. New York khawpui chhunga Harlem leh Bronx bialte chu mi rethei chen khawmna veng ṭawp tak an ni ve tho.

Heng khawpuia mi rethei an tihte hi thingtlang leh khawpui pawn aṭanga rawn pem lut an ni ber a. An chenna hmasaah eizawnna mumal an neih loh vang emaw, chi leh chi inhuatna vang emaw, sakhua leh politics thila harsatna, leilung inlumlet tui lian, lirnghing emaw, khaw kheng emaw vanga mahni ram chhuahsante an ni ber.

He thil hi khawvel sawrkarte hian an lo buaipui nasa tawh mai a. Kum 1996 khan Instanbul khawpuiah UNO kaihhruaiin inkhawmpui lian Habita II an tih chu an nei a. Chutah chuan hetianga khawpuia pem lutte hi engtin nge in leh lo kan din sak theih ang tih a ni ber. He inkhawmpui hma atang tawhin India ram State tam takin khawpuia mi rethei te chu in leh lo dinna tur tam pek leh mihring mamawh tui leh engte pek turin hma an la tawh a ni. Entir nan, Delhi Sawrkar chuan kum 1990 daih tawh khan mi rethei chhungkaw 1,48,000 zet chu awmna hmun tur a siam sak a. Mahse lo pem lut an pung ve zel a, kum 1990 te kha chuan mi rethei hi chhungkaw 2,47,000 an tling tawh a ni. Chu chu Delhi khawpui mihring zata chhuta 14% an tling hial a ni. India Sawrkar hian National Housing Policy 1994 te siamin heng mi rethei te hi hnawh bo emaw tum mai lova an tana chenna in tur ngaihtuahsak kha a thupui ber a ni a, dan angin LSC pek dan tur pawh ruahman a ni.

Chutiang chuan India ram khawpui liana chengte kan tih liam mai lai hian an dinhmun a in ang lo nasa em em a. Mi hausa tawntaw Ambani leh Tata chhungkua te an awm laiin ni tin chaw vawi hnih ei tur pawh hmu lo, thelretpuan inkaihkulha cheng mai mai chu a maktaduai fe khawpui lian hrang hrangah hian an awm reng a ni. Heng Delhi khawpuia mi retheite hi Aizawlah lo zinin, “Delhi-a cheng ka ni” rawn ti se, dawt an sawi hauh lo vang. Mahse Aizawla chhungkaw rethei ber aia hniam an ni dawn a ni.

AIZAWL KHAWPUI HMABAK A KO HLE: Aizawl khawpui hi kan hre theuh va, ruahmanna felfai nei lova in sa mai mai kan ni tih pawh kan hria. Sapho hun lai kha chuan Building Bye-laws te nei hran lo mahse, Bawrhsap te khan Aijal kha an khuahkhirh tha viau mai a. Veng leh in awm zat tur thleng khan an tuk ni awm a ni. Mahse, Sap hovin min han tinsan zet chu kan duhamna leh huamhapna a lo lang a, a thei theiin Aizawl khawpuiah in hmun an nei ta mai a. Vawiin thlengin insakna tur hmun ni awm lo tak tak, kham bakbarepah te ban kan chhung ta tlut tlut mai a, chetsualna lah a tam narawh. Ruahmanna mumal awm ngai ta lo chu tlai khaw hnu-a din ADA leh AMC pawh hian engmah an su kaw thei tak tak tawh lo; an thiam loh pawh a ni lo, a theih tawh lo a ni ber.

Chutih laiin mihring kan pung zel a. Vawiinah hian Aizawl AMC area-ah hian mihring nuai li vel awma chhut ni se, tun atanga kum 10-ah chuan nuai 6 chu kan tling hrim hrim ang. A chhan chu thingtlang atangin an rawn pem lut tam zel dawn.

A chunga India ram khawpui liante-a mi rethei an tamna chhan khi kan sawi tawh a. Khitiang chiah khian Mizoramah pawh thingtlanga eizawn a hlawk lo tial tial a, khawpuiah chuan hna hniam te te thawh tur a lo awm reng a. Tlema thiamna bil(skill) nei tan phei chuan a nun khawchhuah ve theih mai a. Vawiinah hian vengtin (local council) hian enfiah chiah se la, Aizawla in leh lo nei lo, mi in luaha khawsaa nitin ei dap chawp hi 30% chu an tling ngeiin a rinawm. An hanthawh erawh a inang vek lo. A then chu thing lam khawih thiam leh puanthui thiam te, motor khalh thiam te, a then chu thiam bik nei lo a rem rem thawk te tam tak an awm a. Mi in tifaia inhlawh thlengin an awm tawh. BPL zat pawh hi a hniam lo khawp ang. Tichuan Aizawlah hian mi hausa pui pui an awm laiin khawpuia mi rethei (urban poor), ni tin eichawp zawng chu a sing tel an awm tho a ni. Hei hi kan kumkhaw awm dan tur pawh a ni ang.

Mahse vanneihthlak takin heng thingtlang atanga eizawnna rawn zawngte hian in luah tur an hmu thei zel a. India ram khawpuia slum-dweller te ang em chuan an chan a chhe hauh lo. India ram sawrkar khawngaihna dawngin mi rethei tam tak phei chuan Basic Service for Urban Poor(BSUP) hnuaiah in luah tur an la nei thei zel a. Sawrkarin erawh hna a ngah phah viauin a rinawm.

Chutih laia kan hriat reng tur chu a kum telin Aizawl mihring hi kan pung dawn a, chuta rawn tam ber tur te chu thingtlanga mi hnathawh tur rawn zawngte an ni a. Chubakah kan tunlai khawvel boruak tha lo avang hian kan thenawm ram Myanmar leh Bangladesh atanga raltlan te kan mikhual reng a ngai dawn a. Ramchhungah pawh Assam leh Manipur lama kan unauten inhumhim nan Mizoram leh Aizawl an rawn hmang fo lo thei lo vang. Chutih laiin vote duh a vanga lo pem tharte lo lawm viau pawh an awm thei bawk ang.

ZPM sawrkar tirh khan tawngkam thlamuan thlak tak an chhak chhuak a. Thingtlang atanga Aizawla rawn pem lutte pawhin kut hnathawh a hlawk dawn tih hriain an chenna hmasa thingtlang lam an pan leh hum hum tur leh Aizawl khawpui pawh a thawl sawt tur thu kha an sawi a. Mahse chutiang chu a thleng ta chiah lo nge, kan tawt ngaiin kan la tawt reng mai. Sawhthing chin a hlawk ang hian thlai dang chin leh ranvulh lamah pawh thingtlang hi thuam that lehzual ni se, tumahin Aizawla awm kher kher an chak hauh lo vang. Zirna in leh damdawia inenkawlna puitling tak tak awm zel thei phei se chu, vawiina Aizawl mi lian leh hausa tam tak hian thingtlang lam an bawh hum hum ang a, Aizawl khawpui chu a thaw huai huai ngei ang.

Tichuan India ram khawpui tam taka harstna an neih ang hi kan pumpelh thei bawk dawn a ni.

Ngaihtuah chian a ngai khawp mai.


- PC Lawmkunga