ZPM tlin chhan leh MNF tlak chhan
Aizawl Municipal Corporation inthlan chu kan lo zo ta a, mipui nawlpui ngaihdan hre mah suh ila, rin lawk angin ZPM an chak kan ti ngam awm e. Hetih mek lai hian, seat 19-ah seat 17 an lak phak hi chu kan ring lo deuh fur ang a, Aizawl mipui hi ZPM vote tumin an inthurual tiin kan sawi thei ta bawk ang. ZPM an tlin hian tla an awm ta nghal a, chu chu MNF an ni a, MNF tlak dan hi kum 2028 inthlan nghawng khawpin an sawp a tih theih hial a a ni. Seat pakhat ve ve la MNF an ngui a, Congress lam an nui bawk si a, Mizoram inthlan awm leh tur pawh a lang ta ruak a ni.
1. ZPM tlin chhan:
ZPM tlin chhan lian ber chu ‘Sorkar kal dan Aizawl mipuiin an hmu a, an ring tawk’ tiin a khaikhawm theih ang. Aizawl hi tu party tan mah bial him a ni ngai lo va, sorkara innghat ve lo, party behchhan nei lote hian an duh lam lam an titling ṭhin. "MNF an tam, Congress an tam, ZPM an tam" tih hi Aizawlah sawi theih a ni ve lo.
ZPM hian sorkar tirh aṭangin reform huaisen takin an kalpui ngam a, chumi rah chu an seng a ni. Pu Chhanzova nge, Pu Tetea Hmar thusawinaah khan, YouTube lama ka ngaihthlakah khan an sawi lang a, “Reform siam ngam lo sorkar kan nei ṭhin a, sorkarna chelhtu an inthlak pawhin contractor an inthlak a, sorkar office kalphung a nghawng ngai lo va, sorkarna chelhtu inthlak kual ringawt khan reform a thlen si lo va, ZPM hian huaisen takin reform kan kalpui ngam a ni,” ti zawngin a sawi kha ka ngaithla fuh a; a sawi dik ka ti khawp mai.
Anmahni ZPM party hian an sawi chhuak thiam lo va, sorkar hnathawk aikal tihtawp te hi reform lian tak a ni a, aikal la chhungkaw thinur aiin aikal la ve lo chhawngkaw lawm em an tam zawk. Aikal late vote an chân a nih pawhin, aikal tihtawp vanga ZPM vote ta neutral an tam tihna a nih chu. Advertisement chhuah chauhva hna lak te hi party mipui lawm chiah lo mah se, mipui an lawm tih vote hmangin a lang. Hei hi thingtlang lamah chuan a tih hleihtheih lo va; a chhan chu neutral tak tak an tlem vang a ni. Aizawl chu politics eizawnna atana hmang lo hi 95% aiin an tam daih dâwn avangin miin sorkar performance en chungin vote an thlak a ni.
Chief Minister Pu Lalduhoma hi a la che ṭha tlat a, ZPM hian vote an la hmu hnem a tih ngam a. MNF term khat hnua mualpho takin an tla a, a bika Aizawl khawpuia an nil ṭhak chhan kha Chief Minister Pu Zoramthanga chet chhiat vang a ni. Kamrula tih te kha thil thleng tak tak a ni a, sorkar hnathawk hlawh lak tlai sawi mâmte kha a tuartu chhungkaw tan a na lutuk. Pu Duhoma pawh kha a tirah a ki a la sang a, mipuiin an âtchilh sup sup kha a ṭawng sual zauh zauh hnu khan a tlahniam hman titih a. Tun hnaiah hian a rawn comeback ṭha em em a, mipuiin amahah hian tih tak takna an hmu tlat a, CM hausak tum huam huam lo leh hmasawn duh hmuhin an hmu niin a lang.
ZPM hian AMC election star campaigner an neihte an ṭangkaipui kan ti leh thei bawk ang. Inthlan hrang hrang hi thlir let ta ila; MLA leh Minister zingah thusawia zin kual taima an awm pawhin ZPM MLA leh minister rual anga thawkrima thusawi nasa an la tam kher lo vang. Chu zawng zawng aia a pawimawh zawk chu, thusawitu minister-te hi mipuiin an la ring tlat hi a ni. Pu Chhanzova, Pu Nitea, Pi Rinpuii, Pu Tetea, Pu Mathlantea te kan hmu tam deuh va; heng minister rual hi mipui hian eiru duh hmuhin kan la hmu lo. Hunin a la hril chho zel ang a, tun dinhmunah chuan kan ram hruaitu rual hi kan la pawm a, an thusawi pawh kan la awih tlat tih a lang chhuak. Nl Baryl-i bik hi rin aiin a reh a, a thusawi ka hmu fuh vak lo a ni thei bawk a. Media lama lan tlem lutuk hi politics-ah chuan thil ṭha ber a ni lo va, party thusawinaah a tel tamin mipuiin an ngaithla châk.
ZPM MLA zinga a naupang rual Pu Jeje leh Pu TBCa te hi an fel a, Pu Jeje hi thusawi mi tak a ni lo chung hian a sawi fuh khauh zel. Brigade Field chungchangah ri ve hluai si lovin nghet takin ZPM Ṭhalai nen an che kha Sports Minister hmasa insawifiahna ai khan mipuiin an pawm zawk tih Ward chhung result khan a nem nghet a ni. MLA taima Pu TBCa hi a ṭawng sual ve khet dawn emaw tih pawh hian a rawn che ṭha zui thei tlat hi a ṭha riau a, campaigner ṭha a tling bawk.
ZPM corporator candidate-te taimakna tih dawn chuan party dang pawh an taima tlâng a, an phêna awm sorkar a la chet ṭhat miau avangin seat an la fai vek lo chauh a ni a. Seat hnih an chân pawh hi an chapo lohna turin a ṭha zawkah mimal tak chuan ka ngai.
2. MNF tlak chhan
Term hnih an sorkar tawh avangin MNF an tla ta hi thil mak a ni reng reng lo va, MNF tan lak nat tur a ni lo. An lak nat zawk tura ka dah chu, an tlak dan hmang (nature of downfall) zawk hi a ni a, an tla sil lutuk ang tih ka hlauhpui khawp mai.
MNF President leh MLA inthlan vawi thum lo champion-puitu Pu Zoramthanga an thukru kha an tihsual (political blunder) a ni. President tel lovin an campaign a ni deuh ber a, an inchhir mai bakah, an tán khuareiah a pawi dawn a ni. Aizawla inthlan a ni a, zin chhuah ngai pawh a nih loh nen, Pu Zorama hmel thukru chunga AMC inthlan hmachhawn an duh kha eng vang nge ni ta ang le? Pu Tawnluia chu a upat tawh bakah, a hriselna ṭhat loh avangin a langsar lo kha thil pangngai a ni a, party president ni sia a lang lo khan MNF boruak chhungril a hai lang tiin an sawi ta reng a ni. Pu Zorama MNF a ni a, MNF thinlung kai tho zo chu Pu Zorama hi a ni tih MNF hian an hre fuh lo tlat tih an chhiatpui.
Dr Thangtea nen hian nihna inchuh (power struggle) a awm tih hi chu tlang rin dan a ni a. Dr Thangtea phûr taka a campaign laia Pu Zorama a bo tlat hi MNF ruhkawl tak tak tan lawm lohna tham a tling tlat. Aizawl hian campaigner ṭhenkhat ho an rin loh laklawh tawh chuan an ring thei tawh lo va, tun ṭum chu campaigner an thlang fuh lo MNF hian.
MNF-in tar chhuah tur an thlang sual a. Nichina ZPM MLA & Minister kan sawi tak (nakinah eng nge an an zui zel dawn chu kan sawi thei lo) opposite chiah kha an ni a, MNF aiawha lo langte khan mipui an hnar. Social media en hian a chiang em em. MNF hruaitu ṭhenkhat Pu Robert Romawia, Pu Ruatkima, Dr Thangtea, etc te an lannaah an thusawi kalhmangin social media user tam zawk lawm a hlawh lo, negative response a tam lutuk. Eng thu pawh sawi se, party worker ruhkawl chuan ZPM leh MNF a dang lo, an infak sup sup a, a lehlam thu leh hla an bei zel bawk a. Facebook lama inhnial tawk an ni, tu vote mah an pawt hek lo tlâng, thil ho tak a ni.
Nimahsela, YouTube lamah leh ṭhalai tamna Instagram lamah party party ni tawh lovin, mipui nawlpui party tina an worker ninawm tak tak ni lo) khan inthlan dawnah khan MNF hotute thusawi kha nuih chânin an châng tlat. Chu bakah, pawisa chungchang sawi vak vak te hi mipuiin an ngai thutak hêhû lo, a sawitu an mi rin zawng a nih loh chuan fiamthu thawhna a ni zel.
MNF High Command ṭhukhawm se, Brigade Field chungchangah inthlan hnaih tawhah politics an khel sual (political blunder) tih hi an hmu dawn a. Mahni sarâk râka râk hi party image khawih thei a nih avangin MNF hi nakin zela an fimkhur hle loh chuan hniam lam pana kal zel thei an ni.
Pu J Sawma te pawh party lamah an la senior loh nen thil eng kimah an theh chhuak a, mipui lawm hlawh ṭhin kha lawm hlawh lo ṭhak khawpin a intilang (over exposure) tawh. YouTube channel a la siam zui bawk a, politician ni tawh chungin mi dang beihna berah a hmang. Hetianga kal chuan ṭhalai hero nih a sak tawh ang. Sorkar sawisel hi opposition tih tur a nih rualin, sawisel ngawr ngawr ringawt hi awmzia a nei lo Aizawlah chuan tih a lang. Tin, MNF hian Chief Minister Pu Duhoma mimal nun thlenga finfiah thei si lova an bei kha an hniam phah a, mimal beia thusawi ang chi kha Aizawl politics khelhna atan a tlak tawh lo tih a lang.
MNF tlak chhan lian tak dang leh chu, AMC hmasate kha mipuiin ṭha an ti lo. Scandal tih tham deuh thaw thil a lo awm ve nual. A ZPM tehreng pawh kha inthlan hma kar thum vela phawrh tur kha bawlhhlawh paih, AMC Brigade Ground tih te kha an phawrh tlai zawk a; AMC kha amah leh amah a inphet thlu a ni. MNF-a tling awm chhun Pi B Lalawmpuii hian MNF tlinpui lovin Chhinga Veng mipui, an chhungkaw hung tak leh Congress vote hmuh tlem a tlinpui a, MNF kha an nil lo chauh a lo ni.
3. Congress leh tlângkawmna
Congress-in seat khat an la a, a hmaa an seat hnih neih aṭangin a zatvein an hniam tihna a ni; heti chunga a ruka an lawm tlat hi a chhan awmze nei a ni.
Congress-a tling awm chhun Dr Malsawma hi inthlan a chuh tawha a vawi khat tlinna a ni a, a political career leh Congress hma lam atan a pawimawh lutuk tlat. Dr Mala hi ṭhat hmel tak, media lama a thil tih ṭhat puang zung zung mai, mi chak tak anga lang a ni chungin Congress tlinpui kumah pawh Aizawl West II bialah a tla a, vawi hnih a tla. Aizawl South II bialah a tlanchhe phei a, khawtlang tan a pawisa a hmang nasa em em chungin ZPM MLA zinga a lar lo pawl Pu Chhuanthanga hneh lovin a mualpho hle a ni. Tuna a ding hi tling lo se chu politics khawvelah a hun a tawp zui tur a nih laiin, a tlin miau avangin political revival Congress tana thlen theitu a ni. Congress Treasurer a nih bakah ṭawng a thiam a, sum a nei bawk a, a taimain a viak a ṭha bawk nen, he bial hi Congress-in bial beiseiawm hmuhin an hmu zui dawn tih a chiang a. A insûmna tur chu social media lama a damlo kan te, mi a ṭanpuina thlalak ang te tihlar hi kal pêl se, Congress leadership keng tlang turin theihna (potential) a nei.
Congress hi kan en chuan Pu Hawla vanga ding chhuak an ni tih inhre lovin 2018 inthlana an tlak hlimah fing inti takin Pu Hawla an thukru a. A thlaktute kha eng hêhûah mipuiin an ngai si lo va, a zuih zawngin an kal a, MLA pakhat an nei hram. Pu Hawla Congress an ni tih an pawm duh loh nghawng a ni, tuna an dinhmun hi. Tun hnaia Pu Lal Thanzara leh Pu Nunmawia Chuaungo hova an beih leh hi chu a tlai tawh a, Congress chhungah pawl pawl a lo len tawh avangin an khai chhuak zo lo vang. Pu Chuaungova hi pa fing tak chu a ni ang, nimahsela, politics chu a dang daih a, a tih loh tur a ti niin ka ngai a. Dr Mala hi an future a ni tawh mai awm e tiin pawn lam aṭangin a thlir theih a ni.
Congress hian minister hlui langsar tak tak ni ṭhin an la nei nual a, hengho reh lutuk hian ngaih a tiṭha lo ve leh thung. An inrem fel thuai thuai loh chuan Congress chhuahsan rûnpui (exodus) a thleng lo vang tih pawh a sawi hleihtheih loh ve leh thung. Congress hamṭhatna dawng tawh, hausakpui tawh, sorkar hna lo hmuh phah tawh chhungkaw zozai hian Congress vote nawn leh hi an hreh dawn lo va, an insiam rem thuai thuai a ngai a ni.
MNF chet duh dan en hian, MNF aiin Congress zawk hi kum 2028-a ZPM elpui tur an nih ka ring. Chutihlaiin, Congress chhunga an campaigner ṭhenkhat ṭawngkam chhe lutuk khan vote pakhatmah a keng tel lo tih inhmuchhuak rawh se. 'Congress tih âwm tawk lek a ni' tia ṭawngkam chhe tak tak hman kha mipuiin an ngaih chuan an dingchhuak tawh kher lo thei ve bawk.
MNF hi an party kal dana lungawi lo, tun hnaia party lama lutte inluling ta lutuk, engmah thlenpui tak tak si lo vanga MNF nih tui tawh lo, a hlawm deuha chhuah huk an hmabak mai thei an ti a. Tak tak a nih ngai chuan ZPM versus Congress zawk hi 2028 inthlan hlimthla a ni thei tlat a ni.
Pu Duhoma khan an campaign khâr ni khan final khelh hmaa semi final khelh pawimawhna a sawi ang khan Congress hian ZPM aiin MNF zawk hi target se, kum 2028 atan an ṭhatpui ka ring. Congress tan kum 2026&27 hi insiam ṭhatna hun a ni a, MNF chu Pu Zorama an thuhrûk a, tuna mipui hmaa MNF hminga au vak vakte tho an pho chhuah reng chhung chu an insiam ṭha lovin ka ring. Politics hi party pathum inbeihna ni lovin pahnih inbeihna a ni zel a, MNF leh Congress hi an inkawp a nih ngawt loh chuan a pathumna tan space a awm lo.
In en chuan MPC pawh an hniam hnu kha chuan sorkar thei hmuhin miin an hmu tawh lo. Chutiangin ZNP pawh a ni tho. Tlin tumte’n thawhpui tawkah an ngai chauh a ni. Tuna BJP hi en ila, chutiang deuh chu an ni a, sorkar thei tura rin an ni lo. Party ni ve si, sorkarna siam tura pawimawhna (relevance) nei si lo nih ai chuan, insiam ṭhat ngam hi a finthlak. ZPM tlakchhiat theihna chu an chet sual palh chiah a ni, an che sual viau a nih loh chuan kum 2028 hi he AMC result hian a la confirm nghet hle a ni.
- Mangheta, Durtlang Khawthleng