ZPM SAWRKAR HI
Kum 1987-a state kan nih hnu aṭang khan MNF party leh Congress party te hian sawrkarna an insiam chhawk ngar ngar a; Congress kum 20 an sawrkar a, MNF kum 17. Kum 2023 kum tawpah ZPM-in sawrkarna a han siam ve ta thung. Tunah chuan ZPM sawrkar hian kum hnih hmel zet a hmu ve ta a, an la sawrkar rei loh ngaihtuahin tun thlenga an kal dan leh an ram kaihhruai danah erawh mipui nawlpui kan la láwm tlang rih niin a lang. Tun hnaia AMC inthlan result khan ZPM sawrkar laka mipui rilru puthmang chu a tilang chiang viau mai. Chuvangin, an chesual ta thut emaw, mipui nawlpui beng tithlep khawpa ‘ZPM Kamrula’ tih tur ang chi an nei ta thut te a nih loh chuan, kum 2028 inthlanpuiah pawh an sawrkar leh maiin a rinawm.
Tun kum hnih lek chhunga ZPM hnathawk ṭhat ṭhenkhat nia ka ngaihte ka han tarlang teh ang.
Kuhva smuggling an titawp: Kum hnih emaw lek chhunga ZPM sawrkarin kuhva smuggling an titawp titih ta mai hi a lawmawm khawp mai. Zêp nâk emaw, MNF ministry-a Home Minister kha chuan Assembly House-ah meuh khan kuhva smuggling mit an siai khum thu kha a sawi mai a. ZPM hi sawrkar ta lo se, dan loa kuhva tawlhruk (kuhva smuggling) kha a la kal mup mup lo ang tih tu nge sawi thei? ZPM an han sawrkar a, kuhva chingtute’n an kuhva thar chhuahte man man takin an han hralh ta zung zung a; an lawmpuiawm tak zet a ni. Kuhva chingtute tan chuan, “Khawngaihin ZPM hi min lo vote-pui leh hram rawh u aw,” tih ngawih ngawihna tur chi niin ka hria.
Aikal lak tihtawp: Kum hnih chhung leka ZPM sawrkarin sawrkar hnathawk aikal lak an titawp ta mai hi an fakawm khawp mai. Aikal lak tihtawp avanga lawm lo aiin, hemi avanga lawm hi a let eng emaw zahin an tam zawk. MNF sawrkar laia Minister pakhat khan, “ZPM sawrkar hian sawrkar hnathawkte hi a hrêk lutuk, office hun chhunga office chhuahsan pawh a phal lo,” ti ang deuh khan sawrkar hnathawkte lam ṭanga siam tum tak khan a han vuipui deuh dar dar a. Mipui nawlpui leh sawrkar hnathawk tam zawk erawhin a thusawi kha an thláwp lem lo niin a lang. Sawrkar hnathawkte chu office hun chhung na na na te chuan office chhuahsan sek tur an ni reng hleinem. Mimal pawipang an neih chuan an duh leh leave la mai ang hmiang.
Sawrkar hnathawk lâk dan fair: ZPM sawrkar hnuaia sawrkar hnathawk lak dan hi a fair thawkhat hlein a lang. Police lak dan phei kha chu a fair leh lutuk a, ṭah lam lam a chhuak zawk. Chief Minister leh a changtu Home Minister an fakawm tak zet e. Hna lak dan fair lutuk avang hian party mi leh sa tlem azawngte chu lo vui bawk mah se, mipui nawlpui erawh kan lawm a, ZPM sawrkar kan fak a ni. Tun hnu zelah pawh ‘Bhavan list’ emaw, ‘Hnam Run list’ emaw tih ang kha nei ve miah suh se.
Health Care Scheme ṭha: Tuna Mizoram Health Care Scheme kan hman mek MUHCS hi keini ang state pachhe tan chuan lawmawm tak a ni. A chhawrtu damlo hlei hlei an lawm. ZPM sawrkarin Health Care Scheme ṭha tak a duang chhuak hi fak a phu thlawt a ni. Kan vengah hian damlo, kal (kidney) ṭha lo, kum 5 vel zet kar tin vawi hnih dialysis tih ngai a awm a. Hman ni khan an inah ka kan a, “Kar tin vawi hnih dialysis tih chu a sum leh pai a va hautak dawn ve maw le?” ka ti a. Chuta min chhanna chu, “ZPM sawrkar hnu chuan engmah, lirthei hmanna bak senso a ngai lo. Kan lut tawp a, kan chhuak leh tawp a, chu zawng chu a ni mai,” a ti mai a! Awmhmunah ka lo lawm veng veng mai.
Aizawl khawpui chhung kawng: ZPM sawrkarin Aizawl khawpui chhung kawngpui, ṭha leh mâm tak maia an han siam ta purh mai hi a lawmawm ngawt mai. Tun hmaa thil lungchhiatthlak deuh ṭhin chu, kan kawngpui siam te a tlo lo lutuk ṭhin kha a ni. Fûr khat a ral hmain a khawk chhe leh hman ṭeuh ṭhin. Tun ṭuma ZPM sawrkar kawngpui siam erawh hi chu fûr hnih khat hnua chhe leh mai mai hmel a pu lo. Aizawl khaw chhung kawngpui mai bakah district hrang hrang khawpui chhung kawngpui te, thingtlang khaw kawngte pawh a tahtawlin han siam zel teh se. An siam chhun chhun erawh ṭha tak leh belhchian dawl tak ni zel bawk se.
Eirukna laka fihlim: Tuna ZPM sawrkara MLA leh Minister te hi eiru ve lo tura intiam ngatte an ni a, an lakah mipuiin beiseina kan nei sang a, kan thikthu pawh a chhe sam bawk ang. Tun thleng hian ZPM sawrkara a fawng vuantute hi eirukna lakah an la fihlim rih niin a lang a, a lawmawm khawp mai. MLA-a tling thar hlim first timer an ni emaw, tenth timer pawh ni raw sek sek, eirukna laka an fihlim miau loh chuan engtin nge ramin hma a sawn tak tak theih ang ni? Minister leh Speaker bangla chhuahsan ruala in ropui tak, Mughal lal in emaw tih mai tur khawpa in ropuia an invawm luh nghal rup zel te chuan, amah KL Liana (L) ṭawngkam takin, nulain, ‘Kan chesual lo’ ti ti mah se, a pum a puar miau chuan tih ang deuh kha a ni. An eiru lai hmu lo mah ila, an hlawhin a pha hlawl lo tih te chu kan chhut thiam ve vek alawm. ZPM minister leh MLA te chu hetiang hi ni ve lul suh se.
Politics ṭenghneng: Nakkum kum leh lawkah MLA inthlanpui kan hmachhawn leh mai dawn a. MNF emaw, Congress emaw, ZPM emaw, eng party pawh ni se, ram hnuk khawih pha lo lutuk politics ṭenghneng te te hmanga inbeih leh vote lak tum hi mipui nawlpui hian eng hêhûah kan ngai lo tih hi hre reng tawh se a ṭha khawp mai. Tun ṭum AMC inthlanah pawh khan hei hi a lang chiang viau a ni. ‘Kum 20 liamtaah khan Gangtok Hotel-ah zu a in, a in lo’ tih vel mai mai te, ‘Chiang takin ka hre thawi’ tih ang vel mai mai hmanga campaign kha Mizo ṭhalaite hian an ning tawh, barah an khawn lo. Chutiang bawkin thingtlang khuaah pawh mi tinin smart phone an hûm fir fer tawh a, politics tui nûah an inchiah burh burh duh tawh lo.
Inthlannaa mipui rilru hneh tuma kan campaign dante hi mimal inbeihna leh intihhmingchhiat tumna ringawt ni loin, ram hnuk khawih hmasawnna thilah te hian inbei ila. “Kan hnathawh hi en u la, in duh leh min vote u la, in duh loh leh min vote lo mai rawh u,” tih te hi kan campaign dan ni tawh zawk se, hma kan sawn phah ngawt ang le.
- Isaka Pa