Written by
- Lalnunṭawma Fanai

National Livestock Mission hnuaia insurance –Vawk, Bawng, Sial, Kel leh Beram

Kan rama ran enkawltu department, AH&Vety hian Mizote vawksaa kan intodelh theih nan hma an la nasa hle a, kum 10 dawn liam tawha hma an lakna phei kha chu a ngaihnawm hle a, kan fak ṭhin. Vawksaa kan intodelh dawn lai takin ASF a lêng a, ni tin, thla tin, kum tin vawk za tam an thi a. Vawk vulhtute beiseina chu hmeh mihin a awm a, an khawvel a buai zo a ni ber. Tun hnaiah sorkar hmalaknaa National Livestock Mission (NLM) hnuaia vawk, bâwng, sial, kêl leh beram insurance kaihhruaina hi kan en zui dawn a, a bikin vawk insurance hi kan um zui nasa deuh ang.

Kum 2022-2025 chhung khan vawk vulh chungchangah MzSLRM, AH&Vety leh National Insurance Company (NIC) ten MoU an ziak a. Insurance tihna hi vawk pakhat tan Rs 2,000 sen a ngaih avangin vawk vulhtute tan a hautak a, ti an tam lo. NIC hian vawk 1,340 leh bâwng pakhat insurance tihna aṭangin nuai 24.3 an la lut a, hemi chhung hian vawk 259 a thi a, NIC hian nuai 79 chuang hret insurance atan an pe chhuak thung. Hei hi tripartite agreement hnuaia thil thlen dan a ni. Heti zat an pek chhuah avang hian an rintlak em tih chu kan hrethiamin a rinawm.

NLM scheme hnuaia animal insurance-ah hian Central-in 50% a tum a, state-in 30% tumin, beneficiary-in 20% an tum. Amaherawhchu, state share leh beneficiary share sang lutuk hi kan state tan harsatna a tlin avang leh he scheme tihhlawhtlinna kawngah harsatna a awm thu AH&Vety Minister-in Delhi-ah Union Minister hnena a thlen hnuah, scheme an rawn siam ṭha a, beneficiary share 15%-ah rawn tihniamin, a bâk zawng central leh state in 90-10 in an intum sem ta a ni.

Hetiang a nih avang hian vawk vulhtute’n sum an chawi tur chu a tlahniam ta dawrh a, vawk pakhat tan Rs 2,000 aṭangin Rs 248 chauh chawi a ngai ta a, central-in Rs 1,262 a chawi a, state-in Rs 140 a chawi a, a vaiin Rs 1,650 a ni. CM leh AH&Vety Minister hmalakna a ni a, a lawmawm. Hetiang chiah hian, bâwng leh sialah a vulhtute’n Rs 495 an chawi a, kêl leh beramah pawh Rs 58 chiah an chawi ta tihna a ni. Handholding hnuaiah phei chuan insurance tihna hi a thlawn vek a ni nghe nghe. Ran kan vulh a, hri vangin an thi a, a zo der a ni ber a. Chumi chu hriain sorkarin insurance-ah hma a la a, hei tak hi ran vulhtute chuan kan ngaihven peih ngei ngei tur a ni. Ran an dam ṭhat lai ngeia ni hnih khat vir buai ve a ngai a, chu chuan nakinah min chhâwk dawn tih kan hriat a ngai.

NLM hnuaia insurance ti tur chuan AH&Vety dept-a thawktute’n an enfiah a ngai a, heng document-te hi buaipui zui ve a ngai:

1) Proposal form

2) Vaccination certificate

3) Geo tagged photograph with date – 4 (Ear tag no. lang leh a ran chiang taka langin)

4) Soundness certificate

5) Beneficiary Aadhaar card/PAN card/voter ID

6) MGNREGA card/Ration card.

Insurance hian huam lohte a nei a, insurance claim dan a awm leh a; tih dan tur engkim hi AH&Vety-a thawktute’n an endik hnua kalpui mai tur a ni. NLM kaihhruaina hnuaiah hian insurance claim aṭanga hmuh theih zat chu hetiang hi a ni. Inchi 20 chinah Rs 7,200, inchi 21-25-ah Rs 9,600, inchi 26-30 inkarah Rs 12,000, inch 31-35 tan Rs 14,400, inchi 36-45 tan Rs 19,200 leh inchi 45 chung lamah Rs 24,000. NLM hnuaiah hian ran chi nga hi 4,545 insurance tih tum a ni. AH&Vety Deptt pawhin NIC-ah cheng nuai 66.49 an pe tawh a. Mahse, NLM hnuaia ran insurance zingah thi a la awm lo.

Kum 2025-a AH&Vety -in an chhinchhiah dan chuan, Mizote hian kum khatah cheng vbc 379 man zet vawksa kan ei a, a tam hle. Vawk hi chhungkaw 47,479 laiin an vulh a, ran dang chi li nen chhungkaw 87,606 laiin ran an vulh. PUC Dept of Economics-in an zirchiannaah chuan, ASF len lai, kum 2021 khan vawk vulhtu 24% velin vawk vulh an chawlhsan a; chhungkaw 8,000 velin vawk vulh bànsanin, eizawnna kawngah harsatna an nei nghal tihna a ni. Thingtlang lam phei chu an dam khawchhuahna (livelihood) a khawih buai tihna a ni. Hei hi a chianna chu, chhungkaw 19% laiin an fate zirna an chhunzawmtir thei lo va, 20% laiin ASF vangin medical bill pekah harsatna an tâwk bawk. Vawk hri lêng kan tawrh dan hi a rapthlak a, hei hian insurance pawimawhzia a hril chiang hle.

Hmana ASF a len chiam lai khan a tuar nasa Lungsenah ka kal a, an tawrhna kha a rapthlak hle. Vawk thi vanga lungngaihna thûk takin a luhchilh mekte hmel kha mitthlaah a la châm a, tih theih a awm si lo! Kan rûm vawng vawng a ni ber. Pawimawh deuh chu, ASF lenna hmun (infected area)-a puan a nih tawh chuan, insuarance a claim theih tawh lo a, chuvangin, hri lên hma, an hrisel laia chêt thuai a ṭul tihna a ni. Thawktute’n hri an thehdarha ngaih vanga lo hlau pawh an awm ve tho a, thawktute’n vawk in an kal khan, an thehdarh ngei em tih a chiang chuang lo. Vawk endika an kal a, an hrisel a ni tih hriat thuai a, insurance tih thuai a ṭha ber. Hri an lo kai a nih chuan a hmaa kai sa tihna a nih mai hmel. Sum dawn leh thuai theihna tur insurance tih vat a pawimawh zawkin a rinawm.

AH&Vety Deptt hnuaia VFA-te hi post 144 awmah 49 chiah hnawhkhah a ni a, post 95 a ruak mek! Saitual district-ah phei chuan VFA pahnihin district zawng zawng an vil hial! Heti chung hian AH&Vety Director-in insurance tih nan an staff-te hi ko phar dawr dawr se tiin ṭhahnemngaihna a aupui mek a, a lawmawm hle.

Heng thu kan lo sawi ve chhan hi, vawk vulha eizawng, mi harsa tê tête rûmna ngaihsakna vang a ni. Kan vawkte an thih a, kan lungngaih huna lawma kan awm theih nan, hmuh awla a awm lai hian ran insurance ti ila, a hnaih lai hian i ngaihven ang u.

- Lalnunṭawma Fanai