MIZO INNEIHNA LEH A BEHBAWM

Mizo inneih dan hmang hi a ring rei pawl tak kan ni ang em aw ka ti ṭhin a. Hmanlaia Rs 40 sâwn mana an chawi ṭhin kha tunah pawh Rs 40 a la ni reng a. Hmanlai leh tunlai pawisa inthlauh dan han ngaihtuah hian, hmanlai Rs 40-a lei theih tamzia leh tunlai Rs 40-a lei theih tlemzia ngaihtuah hian, siamṭhat chu a hun tawh ngawt mai. Hmeichhe manah pawh hian Rs 400 leh ṭhutphahah hian a ding rei tawh mah mah a ni. Hmanlai huna a hlut dan nena ngaihtuah hian siamṭhat chu a hun tawh hlein ka hria. Mipa chan hi a ṭha lutuk mah mah hian ka hre ṭhin. Hetiang ang a nih chuan mipa tan hian sâwn thlak hi a pawi lo angreng riau, hmeichhe tan a lo zahthlak si a. hmeichhe man te hi tam deuh tawh se la, nuho sumchhuah mai maite pawh hi a tlem deuh mai thei asin; mipa pawhin sâwn thlak mai mai an hreh deuh mahna. Tunah hi chuan a châk nazawng hian inneih an tintuah a, mipa ninhlei nazawngin sâwn an thlak sek bawk a. Ho mai maiah inṭhen lah kan sam; inneih kan awlsam ang bawkin inṭhen lah kan awlsam bawk. Hei hi chu kan inneihna dan hi a la nêp deuh vang a ni ang em aw, a tih theih a ni.

Kan ramah heti khawpa nupa inṭhenna leh falak an tam chhan hi dan khauh deuh hlek kan neih loh avanga hluar a ni thei ang em? Hmeichhe chapo deuh leh inla deuhina inṭhen an châk leh tlan an châk deuh hârh maite pawh hi sumchhuah tur hi a tlem em atin ni. Mipa tam tak, ho deuhte’n an nupuite aia ṭha an hmu a, an nupui fanaute kalsan an awlsam viau maite pawh hi an fate châwm zuina tur sorkarah dan mumal a awm loh vang em ni ang?

Heng zawng zawng hi ngun taka ngaihtuah chu a ngai ngawt mai. Inrûka tlân tih mai mai te hi a tam si a, inneihna dan hi chu siamṭhat a ngai ngawtin ka hria. Kum 1940 bâwr cho vela Phullen lal Awksaraia fanu Sainguri Sailo te kha khatih laia a man chu cheng sangkhat zanga (1,500) a ni a. Tunlai anga an han chhûtin, cheng nuaihhnih singli sangli (2,44,000) daih a ni mai. Mizo hmeichhe man to ber a ni hialin a rinawm a ni. Mite tana phurrit lutuk insiam chu a ṭhat loh rualin, mipui vantlang tana a âwm tawk, hmanlai nena inhen si leh tunlai atan pawh na lutuk lova hmeichhe man siam hi chu a hun tawh viauin ka hre mai.

Tin, tunlaia hmeichhia mipa mahni inzuar an tam lutuk hi ka ngaimawh ve em em mai a nih chu maw le. Kan Mizo nulate hnam dangte’n an han dawr ṭhinte chanchin an sawi ngaihthlakte hi a va hrehawm tak em! Kan naupan ve deuh laite khan Mizo hmeichhia, hnam dang laka inzuar deuhte kha khawtlangin manin, an lu an meh kawlhsak ṭhin kha nia. Tunlaiah chuan kan inenliam vel mai mai a ni ta. Heng angte hi khalh khawm a, an eizawnna siamsak dante hi awm se, enkawl theih loh khawpa ngawlvei chu an awm em chuan ka ring lo.

Kan ram hi kan siamṭhat zel loh chuan hnam dangin min chîm zel ang a, mihring kan pung zel ang a, nakinah chuan siamṭhat theih loh hun kan la nei ngei ang. Veng chhunga mi awmthei leh thil ti thei anga langte hi i zah lutuk lo ila, dan ang leh kan Mizo ṭhatna tura hmalakna hi chu tuteah pawh hmalak ngam a nih loh chuan kan hnam hi a ngaihtuahawm tak zet a ni. Dan an bawhchhia a nih chuan kan chhungte emaw, kan laina hnai emaw, ṭhian ṭha emaw, tia an chunga hmalak duh loh leh an lama ṭan tlat hi kan sim a ngai.

Hotel leh homestay kan tihte pawh hi tunah chuan kan lo ngah ta hle mai a. Heng ang neitute pawh hian a hlâwkna lam ngawt aia mipui mamawh phuhrukna leh thianghlim taka vawn hi i tum hram teh ang u hmiang. Kan hnam zahawmna tur leh Pathian neitu kan nihna hi a taka lan chhuahtir ngam hi kan mawhphurhna a ni. Pawisa hi a hlu tual tual a, kan duh tual tual mai chu a nia. Hengte hi chu khawvel changkannain a kenah te pawh ngai ta ila. Nimahsela, thianghlim lo taka pawisa lak luhna tam lutuk ta erawh chu a lungchhiattlak a ni.

Aizawl khawpuia mipa hmeichhia inzuar a sang a sang têl an awm ta mai hi chu thil hriat hrehawm tak a ni. Chu mai piah lamah, sumdawnna thianghlim lo leh eirukna kan pawisa ta miah lo mai hi chu a sawi a hrehawm khawp mai. Kan Bible-a Zakaia pawh kha chhiah khawntu (tax collector) hausa tak a ni a, a help ru nasa ṭhin hle tih kan hmu a. Mahse, Isua nen an han intawh meuh erawh kha chuan, a help rûk zawng zawng a sim mai pawh ni lovin, a lêt li laiin a rûl dawn tih a sawi a nih kha (Luka 19:1-10). Kha tluka simna chiangkuang kha a awm thei dawn em ni le? Keini, Isua hi kan hmu kan intih pawhin kan sim chuang hlei lo va, Isua hian kan nun hi a siamṭha ve thei thlawt lo nih hi maw.

Camping/crusade hi kan nei âwl lo va, ruihhlo ngai leh awm ṭha duh lo te kan khalh khawm a; hei hi a pawimawhin a ṭul khawp mai a. Nimahsela, hemi mai piah lamah hian inzirtirna uluk zawka neih hi a ṭul khawp mai. Ruihhlo ngai leh hmeichhe awm ṭha duh lo kan tihte hi camping rei lo tê neiha ṭha mai hi chu an tam lo khawp ang. Pathian thute hi an hre tawh khawp a, ngaiah an nei vel mai mai a ni. Chutiang vel chu kan rama Pathian thu kan hriat dan a ni tawh.

Chuvang chuan, dan pawisa tura inzirtirna leh khauh zawka dan kenkawh hi kan mamawh a ni. Inneihna leh inṭhenna dante hi siamṭha ila, a zavai chuan kan ṭhatpui dawn lo nachungin, tun ai chuan nasa takin kan ṭhatpui dawn a ni. Mipat hmeichhiatna lama kan zalen lutuk te, inneih leh inṭhen kan awlsam lutuk mai leh, chhungkaw kehchhia tam lutuk avanga kan ṭhalaite’n an tuarnate hi a ziaawm ve deuh mahna.

- Reuben Lalnunthara Hnamte