KUTDAWH KA HAU A...

October 28, 2019 ka mor­ning walk chu dar 5:45 AM velah Zodin ka thleng a, kawngkama thingpui siamte kiangah chuan thingpui in pahin ka chawl a. Kan piah bathlarah hian kum upa tawh lam nupa ni ngei tur hi an inbe sur sur a. A hnuah chuan a hmeichhia zawk chu plastic bucket awng sersuar (ṭhenkhatte’n room a bawlhhlawh bawm atana an hman ṭhin ang hi) keng chung chuan chulai hmun chep ang reng takah chuan a ṭhu ta a, a mipa zawk chu a kalsawn nghal mai bawk si a. A chawrche zawk hmeichhia ṭhu a, a hrisel hmel zawk kal ta daih chu ka lawm ta vak lo a, a kal thui hma chuan ka ko ta ngawt mai a. Ka bulah ka ṭhut tir lui ta tho a. 

Mizoṭawng a thiam meuh lo a. Lawngtlai-a awm an niin (tak tak turah ngai ila) Aizawlah an chhungkuain an rawn phei a, Lawngtlai MLA te Inah kan thleng e, an ti a. Annu hi a mit a ṭha loin khaw eng a hmu ṭha thei vak lo a, amah (mipa zawk) hi chu a hrisel ṭha a ni awm e - 'tinge a hrisel zawk leh mipa zawk i ni a hna i thawh loh? In nu chu mitdel a ni a, inah awm tir mai mai la, nangin hnathawk la in nu chu enkawl ta che. Dam ṭha taka awm chuan hnathawk loa awm mai mai loh tur, a thlawna sum dawn hi a zahthlak avangin haw ula hnathawk ang che’ tiin ka hau ta ngawt mai a. Hetiang thu hrilhtu hi a nei ngai lo a, a neih chhun ka nih hlauh chuan  a danglam phah ngei ka beisei ngawt a. 

Aizawl leh kutdawh a inhmeh lo: Aizawl khawpui tuallai nun hi a hrehawm lem lo a. Tu emaw lo che mawi lo palh chu a awm theih ngei mai a, chutiang chu lo awm palh pawh nisela khawilai ‘family black sheep’ emaw te chauh an nih ka ring. Nimahsela kawngsir, hnawk ang reng taka kutdawh lo ṭhute hian mit an ti kham hle. 

Tun hnaia nu pakhatin kutdawh zai lai a hau ang deuh khan rilru chuan hnawk kan tih hlawm ngei ka ring. Kutdawh zai lai han hauh ngawt chu a zia lo kan ti ṭheuh ang a, nimahsela a hun leh hmun a zirin hauh an ngai te pawh a ni mahna le. Kan Mizo society ṭha leh nuam tak kara kawngsira kutdawh lo awm hi a inhmeh lo. 

Mizo an ni lo: Aizawl khaw­puia kutdawh tam ber hi Mizo ni loin hnamdang an ni a, ka mi biak pawh hi Chakma hnam a ni. Eng vanga hetia Aizawl khawpuia kut rawn dawh ngawt nge an nih? tih hi chhui fe tham a awm ang. Tlem lai deuha vai pakhatin kut a rawn dawh tir tia an sawi ang deuh khan tu emawte kut dawh tir te hi an ni thei mai lo’ng maw? Research neiha uluk taka chhui chian a ṭha ngawtin ka ring. Sorkar nge an awmna Local Council mawh­phurhna zawk ni ang? Ngawih reng a ṭha dawn miah lo mai. 

Hman deuh khan khawlaia khuang beng chunga kal kal mai ṭhin pitar hmel tak hi man a nih thu ka hre tawh a, khang te pawh kha enthlatu a lo ni daih awm e. Hetiang hian tuna kutdawhte hi an ni ve ang ka tihna ni kher loin hnam dang an nihna hrim hrim avang hian fimkhur a ṭha ka ti a ni. An personal document neih ang angte en sak nisela, an background te chhui chian ni bawkin an dinhmun chiang taka hriat theih ni hram sela tih bakah kutdawh kan phalsak rau rau a nih chuan an kutdawhna hmun turte pawh ruahman sak ni thei sela a ṭha ngawt ang. 

Hmangaihtu an mamawh: Ka nitin hnathawhna kawnga awm an nih avangin nitinin ka kal pel fo a, mi kal pel lai te pawh ka hmu fo a. Midang pawh chuan melh pawh melh loa an kal pelh ngunzia ka hria. Keimah ngei pawhin an pawisa bawma pawisa ka thlak khatzia ka hria a, ni khata an sum bawma sum tla zat tur hi hisap mai pawhin a tam viau thei lo a ni. Chuti a ni chuan chung an sum hmuh chhun chhun ang te chuan an in tung nung hram hram em ni ang le? Lo ni ta sela, chutiang reng chuan em ni damchhung ni an hman dawn? Chutianga kawngsira pawisa bawm nena nitin ṭhut chu a hlawkin an hria nge sum hmuhna tur kawng dang an hre lo nge, kawng dang an zawng lo ve hrim hrim ni ang? 

A ṭhen chu mitdel an ni a, an dinhmun a chhe lehzual zawk turah ka ngai a. Chutianga keimaha zawhna chi hrang hrang awmte chu keimah bawkin a chhanna ka ngaihtuah lehin ‘heng kutdawhte hian hmangaihtu an mamawh’ tih chu ka thil hmuh chhuah a ni ta ber mai. 

- Mahmuaka Chhakchhuak