KA KIANG MAI TA'NG E

"Hmangaihnain a dawh thei a, ngil a nei bawk ṭhin... engkim a tuar hram hram a, engkim a ring a, engkim a tuar chhuak ṭhin," tia Tirhkoh Paula'n a lo sawi hi a dik tak zet a ni ang. Hmangaih Pathian paw'n a hmangaih mihringte tan he khawvelah hrehawm tuar huamin a lo kal a, a hmangaih mihringte tan engkim chân leh tawrh a pawisak lohna chuan a tawpah phei chuan a thih phah hial a nih kha!

Hmangaihna zûna uaite chuan an ngawih bopui mai thei lo va, an uṭawk tûr vawn ringawt thei hek lo. Chuti a hnehin, thil tihah rah neiin an nunah a lang chhuak a, an nun hmangin an puang chhuak zawk ṭhin. Hmangaihna ropui puan chhuah nan chuan eng hmanrua pawh an hmang thei ang. William Shakespeare-a play 'Hamlet' ah khan Polonia'n, "Hmangaihna hi zawng mihring hi a hneh leh lutuk a, tum loh loh hi kan thlen phah thei reng a nia," a lo tih nghe nghe kha.

Hmangaihna hian khawvel literature-ah hian hnuhma a nei tam hle a; a bikin nula leh tlangval inkara hmangaihna hian a nei tam zual deuh mai thei. Mizo thu leh hla tihausatu pawh he hmangaihna hi a ni ti ila kan sawi sual awm lo ve. Chuvang chuan, hmangaihna hi thu leh hla tihausatu a ni kan ti thei ang.

Hmangaihna tuipui zauvah chuan tlangval duhawm tak mai F. Biakhnûna pawh a pil riai riai a. A thinlung luahtu nula a tawng a, a hmangaih em em a, atan eng pawh tih a huam a ni. Chu nula a hmangaih Ṭhamampuii te inah chuan a lêng deuh reng mai ṭhin a. A hmangaihna tivul zel turin an college kalna lah a lo inang leh zel bawk nen, engkim chu a nuamin a rem vel vek a ni ber. Mahse, inhmu reng tura dâltu a awm tlat mai a, chu chu 'partition wall' a ni. A aia Ṭhamampuii a pâwl san zawk avang chuan phu lo tihna te pawh a nei rum rum ṭhin a ni awm e. Chutah, central sawrkar hna lian chelh mek ‘Cho loh val’ chuan a lungdi chu a lo hêl ve sek bawk nen, a tan chuan khawvel chu hlauhthawnna hlirin a khat a ni ber.

A tawpa tawpah chuan thutlûkna khirh leh hrehawm tak a siam a ngai ta. A lungdi hmangaih em em Ṭhamampuii chu a tan vàna rah ang niin a hria a, a insit a, a inten a, rethei a inti ngawih ngawih a. Chuvang chuan, tlangval hausa nen hlim taka awm dun turin a hmangaihna avang chuan kiansan mai a tum ta a, "Ka kiang mai ta’ng e” tiin huphurh takin a kal kiang ta a ni.

'Kiang mai ta'ng e' tih hla lungchhiatthlak tak mai hi F. Biaknuna'n PC Lalhmunmawii a phuahtir a ni a, kum 1982 -a a phuah a ni. A thlûk hi PC Lalhmunmawii phalna thlapin F. Biakhnûna'n CH. Malsawma a siamtir a. 'Hneh theih loh nun ka nei' tih hla hi Lalruali phuah a ni a, a thluk erawh Rokunga siam a ni thung ang deuh hi a nih chu.

'Kiang mai ta'ng e' tih hla hi CH. Malsawma phuah angin hriat a ni fo va, a famkim tawk lo deuh. CH. Malsawma tihmualpho ka tumna lam a ni lo va, thu dik tar lan ka duh vang zawk a ni. CH. Malsawma (Ka nu Dini pasal hmasa) fapa, u Zaia (Zaihmingthanga, Haulawng khua) saw ka unaupa a ni a, a nu leh ka nu unau an ni. Chutiang taka inchhung hnai chu kan ni.

He hla hi a thu ṭhenkhat tihdanglam a awm a; mahse, a phuahtu ngeiin a dik zawk min hrilh dan ka'n tarlang ang e:

KIANG MAI TA'NG E

1) Lungrukah tinkim ka han dâwn a,

Nang nen len dun a rem lo;

Phuloh di chhai reng ai chuanin e,

Suihlung dam lo mah ila,

Ka kiang mai ta'ng e.

Suihlung zawng a lêng ngei ang,

Di ngaihlai engtin bâng i maw;

Mahse, lunglên tuar zir mai nang e,

Min dem lo la, Ṭhamampui,

Ka kiang mai ta'ng e.

2) Zankhua tlaia in rûn kâiin e,

Cho loh valin maw chhai che; (Cho loh val i maw ka chhai)

Suihlung mâwlin âw ka tuar thiam lo,

Kiang mai na’ng e, Ṭhamampui,

Ka tling lo a ni.

3) Nghilh zawng (theih a) i har dâwn ṭhin ngei e maw,

Duhte'n ṭâng nêm belh (pawm) lai ni,

Mahse, tunah (tlei) val dang i pawm tur,

Tuar zawng a har dâwn ngei e,

Ka kiang mai ta'ng e.

A chunga ka kual khung khi tuna mite hriat dan leh a satute sak dan a ni a; ka kual khung loh zawng khi a phuahtu PC Lalhmunmawii phuah dan a ni. A phuahtu phuan dana sak zel theih ni se a duhawm hle.

(He hla phuahtu PC Lalhmunmawii hi tunah Mamit Bethel Vengah a pasal leh a fate nen an cheng mek a ni.)

- Zoliansanga Tlau