Written by
Vohbika pa

Vanglaini leh HIV/ AIDS

Vanglaini buatsaih 'Zoram Titi' kha ka lo thlir ve a. Mizote chin dan ṭha lo, pehhel deuha sawi loa HIV/ AIDS chungchang a ruh langa sawitute khan an thawh hlawk ngawt mai. Tin, kan campaign nasa tawk tawh tih kha chhan nghal ka duh. American soft drink company lian Coca Cola hian kan camapaign tam tawk tawh tiin fakna hi an chawlhsan ngai miah lo. Chuvangin, HIV hi mitdelte hriat thama kan vei tlan a ngai.

HIV/ AIDS vei theih dan chi li a awm - mipat hmeichhiatna, drug, thisen leh nuin nau-ah kaiin a in kai chhawn theih tih te hi hre lo tam tak an la awm asin. Pawl tawp thleng thlenga zir zingah positive-te chibai hreh tlat pawh an la awm! HIV/AIDS hi kan la hre chiang lo a, min luh chilh thuk tawh si. Min ei ral hmaa kan ei ral loha ṭhangtharte vawiin a lo thlen meuh chuan HIV+ ringawt buaipuiin hun kan hmang ang tih a hlauhawm ta hial mai.

HIV um bo tum ṭheuh
ṭheuh, pawisa inchuh vanga in khaw dang sial en hial te phei chu a ramhlui zia lutuk. Chu ai chuan mahni duh thu ngeia mei zu (veihlo ti) ho tana sum tam tak theh chhuak thei kan hotute hnenah hian vaihlo aia hlauhawm zawk HIV do nan te hian sum dil ila, foreign funding thleng pawhin a ti thei chuan zawn tur. Duh angin pawisa a tam tawk lo a nih pawhin fund tlem zawk hmanga hlawk zawka hnathawh thiam a ngai a ni mai. Hemi atan hian entirna siam ila- tun hma khan HIV/ AIDS essay in ziah siak te, banner lian pui pui te kan hmuh fo a, kan essay ziah chhiar tura kan beiseite kha lehkha chhiar peih lo lo an ni lawi a! A hrik veiten midanga an kai darh loh nan in ar nghal vên ngawt theih lah ni suh; sum tam tak sengin an campaign tih pawh hre lo khan a hre lo midang a kawppui hnenah a kai chhawng a, chutiang zelin kum reilote chhungin India numbar one kan ni ta hial a.

Thatchhiat vang leh zawm­thawt vang ni lo, bul ṭanna bil ve tak vanga retheihnaah hian zahpui tur a awm miah lo, an ti ṭhin. Mahse inthlahdah vanga thisen sang zun thlum vei kan tam lutuk leh cancer vei tamna ber state kan han ni thuak thuak mai ṭhin te, ruihhlo leh mipat hmeichiatna laka in phalrai lutuk vanga HIV/ AIDS vei tamna ber state kan ni chho ta hial mai te aia zahthlak hi a awm tawh chuang miah lo. African ho kan han nuihzat ve bawk ṭhin tak a, tunah chuan Chhurbura thlah kan nih hai rual lohin hnam mawlho natna lar 'HIV/ AIDS' in min run a, Mizorama thisen test tawh mi nuai nga aṭangin HIV kai 13,000 chuang hmuh a ni.

Condom pawh hi sem zel tur a ni. Mahse condom hi khawlaiah mi zawng zawng hmuh tura kan sem hian a la duh mi tam takin an la ngam lo; a chhan chu mize chhe lai thup a, a mawi lai chauh pho lang ṭhin kan ni. He kan mize ṭha lo tak hi, Kristian nundan
ṭha chawi san aia eiruk sum hmanga balance hloh khawpa rangkachak ṭhi awrh lian thei nih kan intihtheih puizia pawh hian a tichiang viau. Hetiang ni lo hian zun-in emaw vangtlang inthiarna hmunah te awlsam taka laka paipawn mai theihnaah dah ila, condom sem nana tha sen
ṭeuh ngai loin hlawk zawkin hna kan thawk thei ang - hei pawh hi pawisa tlem zawk campaign dan hlawk zawk chi khat a ni.

Tin, keini aiin European ho khuan sex an hmang nasa a, nupui pasal la nei lo mi puitling chin chuan tih ngei ngei tur ang deuhin an ngai hial a ni. Hetiang a ni chunga keini aia hri ṭha lo vei an tlem chhan chu condom hman nachang an hriat vang a ni. Tin, HIV vei kan pun zel chhan hi kan campaign dan dik tawk loh vang pawh a ni thei. HIV hrik pai aia dan pawna hnawh chhuah hlau kan la ni nawk a, nu leh pate pawh fate meidil tlak aia chhungkaw mualpho hlau kan nih hlawm avangin ngawi rengin AIDS hian min luhchilh mek a ni.

Lawng bungah a chuan theih loh, chuvangin HIV/ AIDS hian i chhungkaw zinga mi tu emaw ber a luhchilh chuan in tal chhuak tawh dawn lo; in chhungkua
aṭangin khawtlangah, ramah a ṭai darh nghal dawn. He hri hlauhawm hi a dona remchang- Kohhran, khawtlang, pawl leh mimal tinten rual khai taka kan do a ngai e.

HIV/ AIDS hi i do ve dawn nge he natna hi i tu leh fate i ei raltir dawn tihah hian duh lo thlang ve rawh se.

- Vohbika Pa