Written by
–Zirsangkima
General Secretary, Govt. Mizo HS & HSS Alumni

Mizo High School Alumni Upa Dr LN Tluanga

Zofate zínga Chhiarkawp thiam hmasa leh rawngbáwltu ropui, May 31, 2026 tlai dâr 3:00-a a thlâkhlelh Lalpa kianga min kalsan ta, Upa Dr. LN Tluanga khan chanchin ropui sawi tùr a va’n ngah tak! Chutiang chanchin tam tak zinga ka sawi duh chu, Mizorama high school hmasa ber Mizo High School chhùl chhuak zinga arsi lian ber páwl a nih thu hi a ni.

Keini, Govt. Mizo HS & HSS Alumni ten intithei deuha kan sawi duh bawk chu, “Mizo zinga MSc hmasa ber, Pure Mathematics-a PhD nei ngat pa kha kan sikul chhuak a ni,” tih hi a ni.

Bûkpui khaw chhuak Lalnuntluanga kha an khaw lamah A AW B te, Zirṭan Bu te leh Zirtirh Bu te zirin zirna a ṭan a. Hetih lai aṭang tawh rêng hian Chhiarkawp bulṭhut–belh leh paih te hi a rilruin a chhût chhuak zung zung thei tlat tawh! A ṭhiante leh a ûte ngei paw’n awih loin an fiah hial ṭhin. Sialsuka páwl 4 a pass hnuin Mission Venga a u Zaii pasal, Pu RT Khuma, missionary senior Basil Jones hnuai thawk te inah Matric a pass thleng a awm. Kum 1945-ah Boys ME Sikulah pawl 5 leh pawl 6 a zir zo.

Kum 1947-ah kan sikul Mizo High School-ah pawl 7 a zawm a, anni ho kha Mizo High School din aṭanga a batch thumna an ni. Hetih lai hian kum 16 a la tling lo. A autobiography ‘Ar Khaw Thim Dai’-a a ziah dan chuan, “High sikul naupangah chuan a tê ber pawl ka ni,” a tih teh tlat chu!

Mission Veng YLA Hall kha class room-a an hman lai a ni a, a sikul kalna a hnai rih khawp mai. Tlar hnung berah inthlahrung takin a ṭhu ṭhin a; a ṭhutpui ṭhinte chu Durtlang aṭanga kalte an ni thung. A kum leha pawl 8 a zir kumin Mizo High School chu Thingpui Huan tláng (MacDonald Hill)-ah sawn a ni ta a, Mission Veng aṭangin pheikhawk bun loin kein sikul a kal ṭhin.

Kum 1949-a páwl 9 a zir kumin Pu Zairema, BSc (Hons) zir zo hlim hlawl chuan sikul a rawn zawm hlauh mai. Pu Zairema hian ni chanve Mizo High School-ah Additional Mathematics a zirtir a, ni chanve dang chu Synod Office-ah pisa a kai leh ṭhin. Additional Mathematics hi zirlai zawng zawngin zir loin, a duh leh a tui chauhin an la a, Pu Tluanga pawhin a la ve nghal chat a. Amah ngeiin, a zir zêlnaa a ṭangkaipui thu a sawi. Kum 1974-a Mathematics-a PhD a neih an lawm ṭum paw’n Rev. Dr. Zairema’n a thu sawinaah, hetih hun laia Additional Mathematics an zir ṭan dan chanchin hi a sawi chhuak nghe nghe a ni.

A awmna, a u Zaii te hi an chhangchhiat lai a ni a, kawng engkimah a pui ṭhin. Ei rawng bàwl, tui chàwi, thing phurh zawng zawng a tihpui vek ṭhin a. Amah ngeiin, “Vawi tam tak nau paw chungin Algebra ka chawk mawlh mawlh ṭhin,” a ti nghe nghe. Heti chung hian kohhran inkhâwm a hmaih ngai lo a, lehkha zir ṭhulh pawhin a inkhawm tho ṭhin. A rilru nat ber ṭhinna chu, tih tur ṭûl awm vànga inkhâwm theih loh a nih thu a sawi.

Ṭha takin pawl 9 a pass a, kum 1949 kum tâwpah an khua Bûkpuiah a hâw ve zawk a. A chhungte buh sengpuiin ram a riak ve; “Hei hi ram lama hna ka thawh ve awm chhun chu a ni mai,” a ti.

A kum leh, 1950 kum tìrah pawl 10 zir turin Aizawlah a lêt leh a, kum tàwpah Class X Test Exam a hmachhawn a. Hetih hun lai hian direct-in Gauhati University hnuaiah Matric a exam ngawt theih loh a, candidate ni tur chuan Test hi paltlang phawt a ngai ṭhin. Chuta an Test-ah chuan an pâwlah pakhatna a ni ta mai! Mak hi a ti êm êm mai a; “High sikula pâwl sâng berah thiam ber chan ka han chang chu ka ṭhiante pawhin min zah phah sawtin ka hria,” a ti hial!

A kum leh 1951-ah Gauhati University hnuaiah Matric an exam a, first division-ah a pass. Hemi ṭum hian Mizo High School aṭangin mi pathum first division-ah an pass a, first division-a a pass-puite chu–SR Vala (Selkhuma Ralte Vala) leh KL Rokhuma te an ni.

Sawi hmaih atana uiawm deuh chu, hetih hun laia Mizo High School boruak kha a ni. Assam sawrkar hnuaia Inspector of Schools lam chuan kum 1949 tàwp lamah sawrkara hlàn kai turin sikul chu an endik a; 1950 kum tìrah Assam sawrkarin Mizo High School chu a la ta a. Headmaster Rev. JM Lloyd-a pawh a hàw ta a. A aiah Mizo zinga Sap ṭawng thiam bera sawi fo Pu Sangliana, BA (Hons) chuan kum 1950 kum thar ni-ah Headmaster hna a zawm a. Pu Tluanga hi kan sikul history-a hun inthlâk pawimawh lai tak tawngtu zinga mi a ni.

Kum 1950-a Pu Sangliana a awm aṭang khan tuna ‘High Field’ kan tih hi an lai ṭan a; Zirtawpni chawhnuah class tinin a inchhâwkin darkar hnih vel an bung ṭhin. Hetih lai hian Lungleh (Lunglei) kawng laih ṭan a ni bawk a; Mizo High School zirlaite pawh kawng laiin, riak chhuakin an hnatlang nasa ṭhin hle. Tuna kan sikulin kan chàn tâk High Field laitute zingah leh Lunglei kawng sialtute zingah Pu Tluanga hian bawngtuthlawh leh thirtiang a lo hûm ve ngei tawh a ni.

Matric result a nghah lai hian hna chi thum a dil a, pakhat mah a hmu lo! Mahse, ani chuan, “Pathian malsawmna inthup a ni; college ka kal theih phah a!” a ti thên mai!

Scottish Church College aṭanga BSc distinction-a a pass khan kan sikulah bawk kum 1955-ah zirtirtu ni turin a lo kîr leh ngat a. Hei hi ama sawi danin, “Hlawh ka neih hmasak berna a ni,” a ti a; a ngaihlu hle. A zirtirtu hluite nen an thawk ho ta a, Mathematics leh Science kum khat chhung a zirtir.

Kan alumni, mi dangin a zirtir dan an sawi, kan hriat leh dan chuan, “Sir Tluanga zirtir chu a ninawm ngai reng reng loh. A zirtir nuam ti lo kan awm ngai lo,” tih a ni. Amah thung chuan insit tak leh inngaitláwm takin heti hian a sawi a, “Tûn hnua ka ngaihtuah kîr hian, ka zirtir thiam lohzia ka hre chhuak ṭhin. Blackboard-ah rang fahranin ka chawk chhuak zung zung mai a … ka zirlaite kha ka lainat hnuhnawh khawp mai,” a ti thung.

Kum 1959-ah Calcuta University aṭangin MSc first class-ah a pass a, University pumah 7-na a ni pha hial. Mizo zinga MSc hmasa ber a ni ta! Kan sikul han vanneihzia chu: Mizo zinga MSc hmasa ber chuan hna thawhna tur a hmuh hnem dawn vei nen, hmun dang pan mai loin, a zir chhuahna sikul, a lo thawh tawhna sikul, Mizo High School, Mizo Higher Secondary School tih hming lo pu taah bawk a lo lêt leh ngat a ni.

Kum 1961 thleng a thawk a. A thawhpuite zingah hian hmanni lawk, kan sikula Alumni Day kan hman ní tak, May ni 15-a kan vui liam tâk Pu V Thangzàma pawh kha a tel nghe nghe. Amah Pu Tluanga ang bawka zirtirtu leh rawngbáwltu ropui Pu Selet Thanga nen time table siamtuah an ṭang ṭhin. A thawhpui zinga mi Pu Rammawia Lungen nen phei chuan nupui an neihin ṭhianah an inhmang tawn ve ve a ni.

Hetia Chhiarkawp a zirtir hian, class-a zirtir ringawt a duhtâwk ngai lo a, zirlai chak lo zual chu a awm hnufualpui ṭhin. Chutianga a khalh fàl zinga mi pahnih–Rinsanga leh Thanhawla te phei chu IAS-ah an chhuak thei hial a ni!

Hetianga kan sikul tana mi hlu bik kan han sún ta mai hi, hmãna mi leh vawiina mi, Mizo High School zirlaite leh zirtirtute hian kan ui tak zet a. Kan tih theih awm chhun chu amah hriat reng a, kan sikul tana mi hlu a nihna vawnhim reng hi a ni ta mai si a! Chu chu tlém tham tiin nêp tham ti hle mah ila, a bâk tihsak theih dang kan nei miau si lo a le!

A kalsan tâk a nupui fanaute Lalpa’n awmpuiin thlamuan mawlh rawh se, tiin kan

ṭawngṭai e.

–Zirsangkima,

General Secretary,

Govt. Mizo HS & HSS Alumni