SILK ṬHA, HLAWK SI THAR TURA HMALAKNA (Muga Project–Kuthnathawktute tân...)
Eizawnna ṭha leh nghet ni tur sorkarin Saitual district-a khaw pahnih Keifang leh Mualphéng tana buatsaih, sorkarin Bana Kaih (Handholding) scheme hnuaia bul a ṭan Muga Silk Project hi i han bêl chiang teh ang.
Sericulture Department leh Mizoram Khadi & Village Industry (MKVI) Board ten joint venture an neihna a ni a. Hetiang lama mithiam bik scientist Pu Thlatea Pachuau ten theihtawp an chhuahna rah tih hi sawi hmaih phal chi a ni lo!
Muga Silk Project chu
Silk chi hrang hrang zinga a man to leh ṭha em em a ni, ti mai ila. Category chi hrang hrang a awm a, sawi vek lo ang, tuna mi hi a ṭha ber pakhat a ni.
Tuna khaw pahniha Búl (Som) ṭiak an phun tur vailiam hi Muga pangangte chaw tur a ni a. June ni 1, 2026-a Sericulture Minister Pu Lalthansanga'n Directorate of Sericulture, Chaltlanga zing dar 7-a a vailiam Búl ṭiak 16,000 hi kum 3/4 vela puitling tur a ni.
He'ng Muga pangang chaw tur Búl hi a puitlin hunah a kûngah pangang an dah ang a, ni 27 aṭanga thla khat chhung velin cocoon puitling a siam thei niin Pu Thlatea Pachuau hian min hrilh. Cocoon 5,000 vel hi kg. 1 a ni a, kg. 1 chu Rs 800 – 3,700 inkar man a ni phâk a nih chu! A kg. ni lo pawhin a hralh theih bawk.
Búl ṭiak nursery mamawhna
Tunah hian Muga Project lian tak kalpui ṭan a ni ta a, a hlawkna têl tur chu kut hnathawktute an ni. Saitual district-a khaw pahnihte hi Muga Silk pangangte chaw Búl ṭiak ṭo duhna niin an sawi a. Minister chuan hmun dangah pawh he Project hi kalpui zel tum a nih thu a sawi nghe nghe. Zau leh lian lehzuala Mizoram hmun hrang hranga theihna awma kalpui hlan a nghahhlelhawm tak zet a ni.
Sorkar policy Bana Kaih scheme hnuai a ni a, tunah khaw pahnihah hian chhungkaw 60 thlan an ni phawt a, mi 42 velin a takin an kalpui nghal niin an sawi. Búl ṭiak hi Guwahati aṭanga lâk a ni rih a, hei pawh hi a phurhna atan sum sèn a tam avangin Sericulture Minister Pu Lalthansanga chuan kan ramah ngei nursery ruahman a nih theih a beisei thu a sawi a ni.
Búl hi ṭiak 20,000 lak tum a ni a, mahse, a phurhna tur chhuar siam chawp vek a ni a. An beisei aiin a lo tâwt deuh nge ni, 16,000 an phur ta phawt a, kawng lakah chhia awm lovin a vaia an thlen thei hi an fakawm tak zet.
Ram hralh khap ni se
Tuna Saitual district-a khaw pahniha Bana Baih scheme hnuaia Muga Silk Project lian tak atan hian cheng vaibelchhe 4.9 a awm. Pawisa hi hmuh nghal rum rum ni lo mah se, lo vah te, khur laih te, a ṭiak phurhna te a ngaih avangin Sericulture Department leh MKVI hian kut hnathawktute tan a ṭul ang ang an lo tum phawt a ni.
"Kan progress partner chhungkaw 60-te hi rubber chingtute nena terms & conditions kan neih anga neihpui an ngaiin ka hria. Rubber chingtu thlante pawh an ram hralh theih loh tih a ni. Anni chauh lo ram nei lo, harsa zawkte pawh kan dâwm kàn a ngai. Mipui tana ding kan ni, chu chu Kalphung Thar, Mipui Sawrkar chu a ni," Minister Pu Lalthansanga chuan a ti a. Hei hi a pawimawh khawp mai; mi hausa deuh hnena ram hralh leh ringawt hi tun aṭanga khap bur a ngai a ni.
"Bana Baih hnuaia Muga Project-a mi 60 thlante hian pakhatin ṭin 1 hmunah ṭiak 650 zelin bul an ṭan ang. Engkim hi a hmuna endik vek a ni a, a khur laih thlengin ena tehpui vek an ni. Kan sorkar hian thil hi kan ti tak tak duh tih hi kan progress partner-te hriat kan duh," tiin Pu C. Lalremliana, MKVI Chairman chuan a sawi a. A thlamuanthlak khawp mai.
Multi-cropping
Búl ṭiak enkawl puitlin chhung hi kum 3-4 vel a nih avangin hemi chhunga kut hnathawktute lo intunnunna tur hi sorkar chuan a ngaihtuah tel nghal a. Hemi chhung hian Búl an chìnna hmunah vêk hian kum tin thar chi thlai dang chînna tur leh chîn tur a ruahmanpui dawn a, multi-cropping kalpui tum a ni. Government Secretary (Sericulture) Pi Florence Zotluangpuii chuan sorkarin ngaihtuahna a sêng nasa hle tih a sawi a, Mualpheng chu tomato ṭhatna a ni a, Búl hmun an siamah hian heng thlai dang kum tina thar tur hi chin a nih tur thu a sawi.
Muga Silk Project atana Búl ṭiak an chînna hmun hi hmun khat, zau khata siam (cluster) a ni a, hei hian endik leh enkawl pawh a tiawlsam dawn niin a lang. Silk man to leh ṭha ber te zinga mi thar tur hian kan ram hian theihna nasa tak a nei a, India ramin China lehpelh a tum mek avangin helam hawia kan sûkthlek kan her rem a pawimawh em em bawk.
Tlangkawmna
Kawng hrang hrangah kuthnathawktute tan a takin hmalakna kan hmu mek a, hei hian mipui thlamuanna a pe mek a tih theih. Rilru hah lutuk leh dammawh hritlân avanga inenkawlna lungkham lutuk lo turin sorkarin healthcare scheme ṭha lutuk MUHCS a kalpui mek bawk a. Healthcare scheme ṭha tak neih hi chuan pang a dama sorkarin kan bána a lo kaih tlat bawk si hi chuan, taimate dinchhuahna tur a ni mai awm e.
~ Zoa Tlau, Buannel Cabin