Dan loa USA a luhtumte zinkawng bumboh
Ram dang ang bawkin khawvela ram ropui ber America-ah khuan dan loa pem lut an buaipui hle a, President Trump pawhin thlan tlin leh anih vela a ngaihpawimawh hmasak ber chu dan loa an rama lut ‘illegal immigrants’ te hi niin, US chhim lama dan loa lut tam lutuk phei chu ‘national emergency’ ah a puang hial a ni.
Tun hma atang tawhin USA ah khuan pemlut an tam em em reng a; hna vangte leh nunphung tha leh nuamsa zawk beiseina avangte, an ram rawn chhuahsan takah an nun a hrehawm avangte leh chhan hrang hrang vangin kumtin US-ah khuan mi an pem lut ruihruih reng a ni. Tun dinhmunah hian mi maktaduai 50 chuang pemlut anga chhinchhiah a ni. Ram dang mi pem lut an pun chak em avangin sorkar pawhin US pem dan kawng a ti khirh telh telh a, dan anga pem lut tur hian a kawng a thui mai bakah, mi zawng zawng tan tih mai theih a ni lo.
Hei vang hian US-a khawsa duh tam tak, dan anga lut thei lo ten kawng chi hrang hrang dapin luh an tum reng a, tam tak pawh an hlawhtling tawh hial. US Census Bureau in a tarlan danin kum 2023, July thleng khan dan loa US a cheng mi maktaduai 14 awm mek anga chhinchhiah an ni.
May 17-22 inkar khan US Foreign Press Centre-in reporting tour buatsaihin ramri humhalh chungchangte leh danlo luh tumte leh ruihhlo tawlhluh tumte an lo dan te zirchianna neih a ni a. Chuta tanga thil lang chiang tak chu US rama luh ruk hi thil awl ai lo tak a nih mai bakah nunna tana hlauhawm tak tak paltlang ngai niin a kawng a bumboh hle a ni.
Dan loa ramri kan tumte kalkawng ber chu khawmualah kea kal a ni a, a kawng a hautak hle. US chhim lam ramri hi tun hnuah hian uluk leh zuala venhim a ni a, ramri bang pawh hmun thenkhatah chuan pakhat mai niloin pahnih te an nei hial. San Diego khawpui hi Tijuana, Mexico nena inri an nih avangin ramdang hi tana luhka ber a ni a, dan anga luhna an siam ‘San Ysidro land port of entry’ pawh hi khawvela ramri kanna hmun lun berte zinga palina a ni pha hial. Heivang hian ramri ven hna hi uluk takin khawmualah chuan Custom and Border Protection department-in an thawk a ni. Hei bakah hian tuipui atangin lawng hmanga US-a luh tumte pawh an awm ve nawk bawk a, tui lama ramri ven hna hi Coast Guard-ten an thawk ve thung.
Venhimna khauh tak kara ramri a ruka kan tum chu thil harsa tak a ni a, puihna tel loa tih mai theih pawh a ni lo. Heivang hian a ruka ramri kan tumna lamah sumdawnna lian tak a rawn piang chhuak ta hial a ni. Chu sumdawnna chalai kual vel tute chu organised criminal group (OCG) niin, sumdawnna lian tak an kalpui reng a. OCG-te hian mihringte chu pawisa hmuhna tur atan bak an tih loh avangin an mihring tawlhrukte taksa himna tur lam an ngaihtuah tel ngai lo a, ramri kan tumte zingah hian thihna pawh a thleng chawk a ni.
Ramri vengtu CBP leh Coast Guard-te sawi danin, OCG-te hian a chang chuan an mi hruaite hi thlalerah emaw, tuipuiah emaw an hnutchhiah thin a, a then an taksain tlin loin an chau a, a then an tamchawl a, a then tuihalin an chau a, a then tuiah te an tlahlum thin. Ramri ven hna an thawh rualin, harsatna tawkte chhanchhuah hna chu an thawh hnem thu an sawi.
OCG smuggler-te hian a tlangpuiin ramri kan nan hian US dollar 10,000 an la thin a, chu chu India pawisa chuan nuai 9.5 vel bawr a ni. Ramri kan tumte hi rethei tak takte an nih hlawm thin avangin an neih zawng zawng an pe a ni fur. Anih loh pawhin an ramri kanna tur pawisa chu an ba a, US-a an luh hnuah hna hnuaihnung rim taka thawkin an rul leh thin. Chutiang chuan an zalenna an lei thin a, nunna thap tak meuh meuhin nun nuam zawk beiseiin USA ah hian an pem lut thin a ni.
Ramri kan tur hian kein thui tak tak kal te a ngai thin a, anih loh pawhin lawngleng te takte ah te mi tam tak an inhnawh thin. Hei vang hian thawnhnaw taknghial pawh ken theih a ni lo a, an thil neihsa ang angte pawh an kalsan tak ramah an hnuhchhiah a ngai thin. US ah hian engmah kenglut loin nun bul an tan a ngai thin a, mi tam takin an tum ram thleng phak loin, an rawn kalsan tak ai maha hrehawma nung te pawh an awm nuk a ni. Vanneih asiamin US ram an lut ta reng pawh nise, green card an neih hma chu hna hnuaihnung bak an thawk thei lo a, hun rei tak chhung hrehawm leh rethei taka khawsak a ngai a ni.
Heti taka luh harsa mah ni se, nitinin ramri kan tum an la awm reng a, CBP leh coast guard-te hian nitin a ruka US luh tumte hi an la man rengin, chhuahchhuah hna pawh an la thawk nitin a ni. A chang phei chuan smuggler-te nen inhmachhawn changte pawh awmin agent nunna chante pawh an awm ve fo thin.
Chutiang taka hautak leh thihna hial thleng thei ni chunga US-a pem luh thalh an tum thin hi eng vang tih zawhna a lian hle. Kan tour naa ka tawn mi pakhat chuan, keimah chauh chu inngaihtuah ila chuan kan ramah ka la awm ang, amaherawhchu ka thlah lo kal zel turten nun nuam zawk an neih theih beiseiin he zinkawng hi ka zawh ani, tiin min chhang.