Pu Lalduhoma kaihhruai ZPM sorkarah mipui thla a muang (Pu Zoramthanga kaihhruai sorkar leh Pu Lalduhoma kaihhruai sorkar khaikhinna)
Engvangin nge Pu Lalduhoma kaihhruai ZPM sorkarah ram mipuite thla a muan, kan tih chuan, sorkar term liam ta nen khaihkhin a ngai dawn a; tlem azawng i han bih lêt thuak thuak teh ang u hmiang.
Pu Zoramthanga kaihhruai MNF sorkar kha 2018 kum tâwp lamah lak luh a ni a. Kum 2 dáwn an sorkar tawh hnu khan an manifesto lam reng reng hawi lovin ke an pên thui deuh ni ngei tur a ni, khatih hun laia an mahni party chanchinbu thlakip chhuak ‘Hruaitu Arsi’ ah khan an Publisher leh an GS chuan, "MNF hotute leh Mizoram sorkar fawng vuantute hnena thuchah" tih thupui hmangin thuchah rum ṭhek ṭhawk a ziak a.
Hetiang hian Hruaitu Arsi February 2020 issue chu la tawi ila: "2019 kum hi chu sorkar tirh leh mahni budget ni chiah lo rochung kan nih avang leh hotute insiamrem chhungte pawh a ni a. Thlai thar lei thawm awm vak lovin kum kan hmang liam ta chu a nia. Tunah hian hmunphiah, hmarcha, sawhthing, aieng leh thlai dang a lo thar leh ṭan mek a, thlai thar lei chungchang hi kan manifesto-ah pawh chiang taka ziah lan a ni. Champhai lama grape chingtute'n an thar chhuah sa an hralh thei lo tih thawm a awm mêk bawk. Price support leh market intervention chungchang sawi ṭhinte kha a taka hmuh hlan mipuiin an nghakhlel khawp mai. He kum tharah hian kut hnathawktute'n Congress sorkar aia ṭha zawk hmuh an beisei tih hre rengin ṭan i la zual sauh ang u tih hi Hruaitu Arsi thuchah a ni e," tiin.
Thlai thar lei leh support price-te kha an lo tlangaupui chiam chu a ni ngei mai a. Amaherawhchu, Pu Lalduhoma kaihhruai sorkar ang lo takin, kut hnathawktute thlai thar lei kha Pu Rama sorkar khan a takin a ti lo a ni ngei ang. Hemi chungchangah mai pawh hian mipui hian tu sorkar nge an thlamuanpui zawk ang le tih chu mipui bawkin an chiang viau a ni.
March 2020 Hruaitu Arsi chanchinbuah bawk chuan hetiang hian kan hmu a: "... Kan hotute'n mipui ban phak turin ruai kan chawi hniam dawn tih an sawi ṭhin kha a ni a, kum khat hnuah pawh mipui ruai ṭheh lam chu hriat tur a la awm mang lo. Fatu hlui lam erawh chu a buk hle mai. CM, Speaker, Minister leh MLA-te hlawh leh hamṭhatna dang chu awihawm loh khawpin a sâng ta mai a. Congress CM leh Minister-te'n an term hnihna atan motor thar man to si an lei kan sawisel ṭhin kha kan fatute'n an ti ve leh tho mai. MLA zawng zawng (minister tiamin) motor thar hlak cheng nuai sawm man a thlawnin an inpe vek a. SEDP hna thawk turin Board 14 din a ni bawk. Chu Board Vice Chairman-te chu Minister of State tlukpuiah sorkarin a puang a; Congress hun laia Parliamentary Secretary tluk hiala enkawl niin, thla tin hlawh, office, motor leh thawktu eng emaw zat nen thuam an ti tawh a. Mahse, khaw nge mipui chan ve tur SEDP chu le? Kumin 2019-20 Budget hman zawh mekah hian SEDP atan Rs 750 crore dah hran a ni a, chu chu mipui ruai atan ni awm tak, mahse, mipui dawn phak loh zawngin a liam zo leh mek niin a lang. 'Mizoram Health Care hi SEDP a lawm' tih ang chi hi kan hotute campaign lai a auhla nen sawirem har kan ti, ..." tih thute kha kan lo chhiar ve a.
Kum 2 deuhthaw an sorkar hnu pawhin mipui chanvo a buk loh hle laiin, a fawng vuantute hlui erawh a hmui tui tawh viau a nih kha. Hruaitu Arsi-ah vêk hetiang hian kan lo hmu leh a: "… MNF party worker-te hian eng nge maw kan beisei chu le? Contract leh supply hna ringawt beisei kan nih chuan reilotêah sorkar hi kan hnûk chau mai ang. Sorkar leh party kal sual tur huai taka khalh ngiltu leh vengtu kan neih loh chuan kan sorkar hi, 'Thlengtlawr zuante' thu thuin a kal ang a. Lêngkirah kan uaithla thuai ang tih a hlauhawm ta..." tiin (April 2020).
Heng thuziakte hi Pu Rama kaihhruai MNF sorkar kum 2 hmel hmuh laia chhuak a ni a, a pawiin a zialo hle mai. Tun hnua han ngaihtuah lêt leh hian sorkar nawn leh kha an tum vak lo emaw ni chu aw tih awl tak a ni. Chu mai bakah, Covid-19 hripui lêng avanga sum harsat laia Rawmi chi supply-tu tur an lo zawng sek maite khan mipui beng a tithlep hneh em em a. Chutihrualin, khatih hun laia kan ram lal ber kha Dendroclamus Brandasi leh Dendroclamus Latiforus khan a lung a lên riau bawk si kha mipui tan a thlamuanpuiawm loh a ni.
Chutah Union MoS chuan Central-in sum a pek tichingpenah Mizoram sorkar kha a lo puh âwl lo ve bawk nen. Khatih hun laia kan Larsap Hari Babu Khambhampati lah khan, "Project pawhsei ṭhin hi a fel lo," tiin sorkar a lo kap ve sek bawk nen. Tin, kuhva tawlhruk a tam nia an hriat vangin kan rama kuhva chingtute'n harsatna an tawk âwl lo nen. Hemi chungchangah Mizoram Kohhran Hruaitute Committee (MKHC) hial inrawlh ngai khawpin mit a mîm a, mit lo siaitu lah bo lo. Mipuite khan kan thlamuanpui zo ta lo tial tial a, a changin thin a rim a, a changin nuih a za bawk a nih kha.
Tin, heti hi a ni a. All NGO-in Aizawl hmun laili aṭangin Assam Rifles chhuak thuai se an duh thu an lo tlangaupui hut hut bawk a. Health Care bill ba cheng vbc 65.90-in Pu Rama sorkar chu a delh rûn bawk si. A hun lai boruak ngaihtuah kha chuan thaw a ipik duh hle a ni. Kan tlawmngai pawl lian ber YMA chuan Mizoramah eirukna a reh theih nan chak zawka hmalak an lo rel dum dum ta bawk nen. Chu mai a la ni lo, presbytery inkhawmpuite chuan eirukna nasa zawka do an lo rel bawk. Hei hian a entir chu, kha sorkar kha hlemhletna kawngah fihlim lo tlatin mipuiin kan hmu a tih theih awm e. Chutiang a nih mek lai chuan Pu Rama ber chuan kan leibate chu eng hêhêah a ngaih loh thu sawiin, "Leiba ka engto vak lo" (Vanglaini 22, February, 2023) a lo ti leh khauh maite kha, mipui thlamuanna chu sawi loh, min tiphâwklêk zo a nih ber kha maw.
Hotupa berin a tuipui miau avangin rua leh mau kha kan thupui ber pakhat a ni lo thei lo va. MZU-ah G20 Business Meeting neih a nih ṭumin, "Mau hi dawithiam tiang ang mai a ni," tiin a han chhâk chhuak leh a. Khami ṭum zet kha chuan MNF mi leh sa bakah, a cabinet member-te tan phei chuan, "Ka pu, insum deuh the," tia thurawn pekna tham a tling; mahse, chutiang thawm chu kan hre lem lo chu a nih kha. A huna hlawh lak leh DA san phûtin kan sorkar hnathawkte'n nawrh an lo huaihawt râwl vei nen, economic kawihsapir kha kan hmang ṭangkai lo te pawh a ni ta ve ang.
Pu Rama kaihhruai sorkar term tawp dawn hnaihah meuh chuan, amah Pu Rama khan, "Tun term hi tuarchhel hun a ni," tiin mipui min thlamuan tumin thu a sawi dap dap a, mahse, mipui lam kan thla a muang zo tawh lo. Ṭawngkam thiamna leh fiamthu nena mipui thlamuantir tum chu vana rah ang a ni ta. A tawpah MLA 2023 inthlan a lo hnai zel a, Pu Rama tihngaihna hre lo chuan "Min beitute hian an dap chawp mah mah a ni" (Vanglaini 15.12.2022) a ti ta ringawt a. Phuahchawp leh dap chawp ngai hran miah lovin Pu Rama sorkar kha a inpal hnawk a tih theih awm e. Mipui an mangang zo tawh a, sorkar chet phung khan mipui a thamuan zo tawh hlawl lo va, an thlamuanpui theih tur leh a taka hnathawk thei tur Pu Lalduhoma kaihhruai sorkar siam tumin mipui chuan an rilru an siam ta a ni ber mai.
Amah Pu Rama ngeiin, "Kan hna hmasa berah Mizoram thar leh sorkar thar danglam tak siam kan tum a, hemi atan hian mipui eizawnna leh hlawk tham law law siamsak a nih theih nan thawktute leh mithiam bikte'n uluk takin SEDP an siam a. Chutah chuan mipui eizawnna ngelnghet neih theih nan sorkarin chhungkaw khatah cheng nuaih thum aia tlem lo emaw, an mamawh zat ang zela buatsaihna tur sum a pe dawn a. Mipuite'n kum tin cheng nuaih tel an lak luh theih nan SEDP hi hlawhtling ngei tura kalpui kan tum a ni,” a tih chu a tak ram a thlenpui zo ta ngang lo.
Pu Lalduhoma kaihhruai kalphung thar mipui sorkar hmel a lo lang a. An sorkar rual deuhthawin thali thar a han lei nghal chat a. Lei mai ni lovin, kut hnathawktute thlai thar leina tur budget-ah a DAH theih tih lantir nghalin, budget-ah a DAH hmiah bawk. Sorkar hnathawk aikal lak, a dik lo tih kan hriat reng, mahse, mi tam takin an bitum ngam loh chu bitum chatin, zawhte ṭhi awrhtirtu tur mi dang zawng buai eih lovin zawhte chu ṭhi an han awrhtir chat bawk a. A ṭan tir lamah phun ve deuh angin lang mah se, a diklo na nâ nâ chu thawm a awm zui rei lo, mipui pawhin an thlawp ṭha zel niin a lang.
Sawhthing lah kan ram dung leh vangah a intiam ang ngeiin support price pein sorkar chuan a lei chur chur a. Ministry danga Agriculture Deptt. thawm reh ruih ṭhin kha, sorkar tharah chuan Deptt. thawm lian pawl a lo ni mek a. NLUP leh SEDP dawn tuma party hruaitute kam liam changa ṭhu ngawi rengte chuan anmahni huan ramah ngei an thawhrimna rah sengin, an thlai thar hralhnate chu uluk leh roh taka vawngin chhungkaw dinchhuah nan, in leh lo din nan a takin an hmang mek a nih hi.
Tin, a dik lo hi a dik emaw kan tih tlat tawh, kan buhfai buk pawh a lo dik chho ta a. Chutiang chuan department hrang hrang hmalakte chu mipuiin hun dang zawng aiin an ngaihven a, he sorkar tharah hian mipui an hlimin, an thla a muang tih loh rual a ni lo. Police lak leh hna dang lak reng rengah a thiam leh fit an rawn dingchang chho ṭan ve ta ringawt mai pawh hi Pu Lalduhoma kaihhruai sorkar ah mipuite hi an thla a muang a, kan ṭhalaite pawhin hna lak turah interview an phur ta hle a, an thla a muang viau tih hi zep leh phat rual a ni lo.
Vawiin thlengin MLA/Minister-te mawi lo leh dik lo taka an chet thawm hriat tur a la awm lo va, eirukna lakah pawh hminghliau an la awm hek lo. Hei ringawt pawh hi thawk lak hawkna tham a tling.
Nitin eichawp, bar chawp dapa khawsa ve ṭawk ṭawkte'n kan huphurh ber pakhat chu damdawiin pan ngaia damloh a ni. A chhan chu damdawi man leh inenkawlna sum senso kha kan cho hlawl lo a ni. Tunah chuan damloh chu kan cho ni hauh lovin, damdawiin pan ngaiin lo awm palh ta hlauh pawh ni ila, health care scheme ṭha mi kan nei tawh a, bill bat awm hek suh. Damloh rau rau ah pawh health care scheme thlamuanpui tham kan nei ta ringawt mai pawh hi, hahdam huaina tham chu a ni e.
Sorkar department hrang hrangte lah chuan hna an thawh ṭhat êm avangin central lam aṭangin pawisa an dawng ṭawk ṭawk bawk. Pu Lalduhoma kaihhruai sorkar hian tih fuh loh palh emaw tihsual palhte chu a nei ve ngei ang, mihring famkimlo ve bawk kha an ni a, chutihrual chuan a nawlpuia han chawhrual hian ram mipuite hian he sorkar hi an thlamuanpui a, an chungah rinna an ngat ta hle mai hi a lawmawm tak zet a ni. Kan ram rorelnaah Pathian ram chu a takin a lo thleng mêk a nih hi.
- MC Lalthianghlima