TIH VE THEIH I NEI

Mihring nia kan lo pian chhuah hian tumah hi rilru inang tak kan awm meuh awm lo ve. Heti khawpa mihring tam si hi hmel leh mizia inang chiah chiah sawi tur kan tam lo hle ang. Mi ṭhenkhat pianpui finna nei ṭha tak tak an awm laiin, ṭhenkhat lah zirtir fe pawha a ngaihna awm lo fe fe kan lo ni bawk a. Rualbanlo kan nih loh chuan eng emaw tal ti thei lo khawpa mi tlaw chu tumah kan awm lo vang. Zirna lama rilru chak lo tak anga langte pawh hi kut themthiam lamah chuan tluk loh val an ni ṭhin. Rilru chak lo tak nia langte pawh an duhna lam leh an tuina lamah chuan mite tluk rual loha ngaihtuahna nei ṭha an ni châwk. Engmaha tlaktlailo leh hman tlak loh tur hian siamtu hian tumah min duang lo. Eng emaw tih theih hi chu kan nei vek a ni. Kutdawh rilru pu ringawt tur hian Pathian min din dan hi zu ni hauh lo va. Thilsiam dang zawng zawngte ai pawha chungnung tura duan kan ni tlat a ni. Khawvel mithiam leh fing ber bera kan ngaihte pawh hian mihring ang taka siam leh din hi thil awm sa aṭang pawh hian an ti thei lo chu nih hi.

Vawi khat chu kutdawh pakhat, chhungte tumah nei lo, mal tak mai hian rel stationah kut a lo dawh ṭhin a. Chu chuan a ei leh in turte leiin a nung ve ṭâwk ṭâwk a ni. A ṭhenin pawisa nawite ṭha taka a bâwmah an thlak laiin, ṭhenkhatin an nuihsawh a, kal pêl mai te, ṭawngkam chhe deuha ânkhumte ni tin a tâwk ṭhin a, a nung ve hram hram a ni ber. Ni khat chu suit nena inthuam pa pakhat hauhsak hmel tak hi rêl aṭanga chhukin, a awmna bulah chuan a kal a, chu kutdawh pa chuan pawisa a lo dil a. Chu pa chuan a en vang vang hnuah, “Mi dang tana eng emaw tal i tih theih hunah ka pe ang che,“ tiin relah chuan a luhsan a. Chu kutdawh pa chu a lungngai hle mai a, a rilṭàm rehna khawp pawh a thawk chhuak thei si lo. Chu pa ṭawngkam chuan a rilru a tinuam lo va, ni hnih chhung ngawt kutdawh zai pawh rel lovin rel station-ah chuan a ṭhu a. “Keima ei tur pawh thawk chhuak zo lo, chhungte leh hmangaihtu pawh nei lo hian mi dang tan eng nge ka tih theih ang,” tiin rilru hah takin a inngaihtuah a.

A ni hnihnaah chuan rel kawng lam av a en chuan pangpar lo par bâwr laih hi a hmu ta a. A inngaihtuah harh thut a, chu pangpar chu a va la a, a bâwma pawisa nawi thlaktu nula pakhat chu a lo pe a. Chu nula chu a lawm em em mai a, kutdawh pa chu hlim taka en chungin, “Hetianga duhsakna hi ka tawn vawi khatna a ni,” a ti a. Kutdawh pa chuan mi dang tan eng emaw tal a ti ve thei tih a inhriat chuan a hlim ta hle a. A bâwma pawisa rawn thlaktu apiang chu pangpar a neih chhun tê chu a lo pe zel a, mite pawh an lawm a, amah ânkhumtu pawh a tawng ta lo. Ni tinin thilpek a dawng tam tial tial a, mite chu hlim takin a hmachhawn ṭhin.

Ni khat chu pa hausa hmel tak, a hmaa a lo tawn tawh, a hnena thu hrilhtu ngei kha a lo kal leh a. Chu pa chu hlim taka lo hmachhawnin pangpar a lo pe a, chu pa chuan pawisa tam tak a pe ta a, hlim takin an inkuah ta a ni. A hnu zelah chuan thawmhnaw chhe tak a hâk ṭhinte chu thlakin, tawmhnaw zahawm zawk nen mite a lo hmachhawn ta a. Hun a kal zel a. pangpar chu a zuar ta zawk a, kutdawh tawh lovin, pangpar zuar a lo ni ta a, motor te, in te a lei thei ta hial a ni.

Mi tam tak hi chuan hna thawk peih si lovin, a thlawn mi hnen aṭang dawn ringawt kan tum a. Mite tana kan tih theih ho tê pawh ti ve duh lovin, dawn ringawt kan beisei ṭhin. Thawk chhuak peih si lovin, neih ṭeuh kan duh a, thil thianghlim lo tak tak pawh kan ti hreh ta ṭhin lo a ni. Mi tam tak hian tih theih kan neiin kan inhre lo va, kan inngaihtuah ngut ngut a, engmahlo ni hian kan inhria a; chu chuan thil ṭha lo a hring chhuak ṭhin.

Tunlai ṭhalai tam tak pawh hian hna thawk peih si lo leh hrehawm tuar peih bawk si lovin, ropuia len nghal kan duh a. Kan nih phak miah si lovin milâr han nih nghal te, mi awmthei nih nghal te, incheina leh kan thil neih hrim hrim, mobile phone leh a dangte pawh a man to leh changkang kan duh nghal a. Hna thawk peih si lo, hniam tê aṭanga bul ṭan duh bawk si lo, chapo ve âr bawk si, engmah ni mang si lote hian thianghlim lo taka sum lak luh pawitih lohna kan nei lian ta hle a ni.

Ṭhenkhat lah engmah ni lo nia inhriain an indawm kun reng a, tho chhuak thei lovin an awm bawk. Tih theih hi kan nei a ni tih hriat a pawimawh. A tirah thil ropui tak kan ti thei kher lo a ni thei a, rinawm taka bul i ṭan phawt chuan taihmakna leh teirei peihna nen malsawmna chu i hmaah a awm a ni. Khawvel mi hausa te, milarte leh mi ropui nia kan hriatte hi vawi tam tak hlawhchham tawh te, mi hmuhsit leh diriam tâwk ṭhinte an ni asin.

“Engpawh lo thleng se beiseina leh rinna hi hloh ngai suh,” William L. Brownella chuan a lo ti a. Chu chu hringnunah hian a pawimawh a ni. Beiseina hi hloh lova neih reng tur a ni a, hlawhtling tura kalkawng hi a bumboh viau thei. Mahse, beiseina leh rinna hloh lova kan kal chuan a tawpah hlawhtlinna a awm ṭhin. Hebrai thufing chuan, ”Mi chu a hlawhchhamna chhiar theih a nih chuan mi ropui a ni,” a lo ti daih mai.

Tu emaw i ni a, tih theih i nei tih inhriain hnung lam hawi lovin hma lam kha ding takin thlir ang che. Kutdawh rilru ringawt hi pu lo la, nangmah khan eng emaw tal mite tan i ti ve thei tih inhriain, i tih theih ang kha ti ve tum rawh. Hlimna hi a hranpain a lokal nghal vek ngawt lo; kan thiltih hian hlimna leh lawmna min pe ṭhin zawk a ni. A thlawn ringawta mi hnen aṭang thil dawn tum te, thawh chhuah ni miah si lova neih tum tlat rilru hrisel lo hi paih a, eng emaw tal ka ti ve thei tih rilru pu chunga he hringnun hi hmang turin duhsakna ka hlan a che.

-Reuben Lalnunthara Hnamte