A liam zo ta, hnutiang hawi tawh lovin!

Thlasik vawt vin zual chu tlemin a lo reh tawh a. Mihring khawsak pawh a ngai a kal leh turin dinhmun an sawh nghet ṭan leh ta a. Chutiang mai a kumpui linglet a lo nghah tawh za mual han liam leh mai tur ui chuan a pen leh lehkha puan la chhuakin Vankhama chuan ti hian a han chham chhuak ta a: 

“A chul tawh hnu kum leh kan nunhlui te, 

Rial ang an ral za mual an liam ta e; 

Maurûa ang tuai leh tharin a mawi lo, 

A ngîr lawng e, ngaiin au mahila”.

Ui hle mahse Krismas leh Kumthar te chu Siamtu remruat angin an liamin an lo thleng leh ta mai si a. Vankhama hi mi lung leng thei tak mai a ni a. A ṭhat lai hun te kha chuan December ni 31 a lo thlen hian tlai ni tla en liam turin a chhungte a kuah khawm ṭhin a, lung leng taka zai ho a rawt ṭhin. 

Vawi khat phei chu kumhlui liam tur tlai ni tla an thlir laiin a fanu Vanhlupuii’n radio-a a sak, “Krista thisen hlu tak chhuak chu ka tan a hlu a ni” tih kha an rawn herh chhuak thut mai a, a choka tukverh thlang lamah dâkin a mittui a tla zawih zawih mai a, a chhan a sawi lo va, tumahin an zawt ngam bawk lo. Isua Krista thisen zara tlanna thu te hian a thinlung a khawih ve hle ṭhin a. A Krismas hla pakhatah pawh, “A pianna leh a awih hla reng, Van lal chhûngchhuak an lai thu ril, hmangaih mihring te hnenah, ‘Rem leng se’ tih a lo ni” tiin Isua Krista tlanna thisen avanga Pathian leh mihring kara remna lo thleng ta mai te hi a thinlung ti tuiraltu a lo ni fo ṭhin. 

‘A chul tawh hnu’ tih hla hi kum 1950 hma lama an inpui ber ṭhin, Bara Bazar phei a a unaupa Vanbûka te nen an la chen ho lai a piang a ni. Vankhama hi ‘Naturalist’ (Leilung thil ngaina mi) a ni a, khawvel inher zelina a kalpui dan hrethiama pawm hmiah mi a ni bawk. Khawvel hun kal liam ta te chu, “Maurua ang tuai leh tharin a mawi lo” tiin. Kumtira Mau leh Rua te lo tuai ṭhin ang ni lovin, “A ngîr lawng e, ngaiin au mahila”, au au mahila a lo let leh tawh dawn lo a lo ti a ni. 

Tin, he a hla han en hian Vankhama hi ‘Futurist’ (Hmalam Thlirlawk mi) a ni tih chiang takin a lang bawk. Mihring te hian kan hmalam hun kal ta te kha kan thlir letin kan lo tih fel loh emaw, kan inchhirna emaw, lungngaihnain min lo delh nek tawh hun te ngaihtuah ching kan ni; chu chuan hmasawnna min pe lem lo a, a hlawk loh mai bakah min delh rittu-ah a chang zawk fo. Chuvangin, kan hun pawimawh ber chu ‘Tûn’ leh ‘Nakin’ hi a lo ni zawk.

He hla chang hnihna hian tiang hian min lo hrilh leh a:

“Tlai tla eng leh lenkawl 

a hnîm chang kha, 

Kan hlim ni leh kan nuih lai zan te kha; 

Pialralah chauh dar ang 

tawng leh turin, 

A liam zo ta, hnutiang 

hawi tawh lovin”

Kan naupan têt aṭanga pitar putar kan nih thleng hian hun tawng chi hrang hrang kan nei ṭheuh mai. Kan hlim em em ni te , kan lungngaih ngawih ngawih ni te. Nimahsela, he hla hian, ‘Pialralah chauh dar ang tawng leh turin, A liam zo ta hnutiang hawi tawh lovin’ a lo tih hi a dik hle mai. Van thar leh lei tharah chauh heng thil hi kan hre let leh chauh dawn, tunah chuan ‘Zâ mual’ kum za tam tak a liam pui vek tawh a ti a ni. (Zamual an tihsak ṭhin a, ani chuan a ti lo a ni awm e.) 

Mi ṭhenkhat chuan, ‘Kan taksa te chu thih theih lohna a thuam a nih a, Pathian anna dinthar leh vek anih hunah chuan, kan chhungte leh kan ṭhiante hi kan la hre thei ang em le?’ tiin an buai ṭhin. Hre thei ang! Tih hi a chhanna chu a ni. Krista thawh leh hnu khan A zirtirte chuan an hre thei nghal mai a. Mari pawhin a aw aṭangin a hre mai a (Johana 20:11-16). Thoma pawh khan taksaa Isua rawn inlar khan a hria a (chang 27, 28). Emmau kawnga zirtir pahnih te pawhin zanriah kîlnaa a chet vel dân aṭangin an man leh mai bawk a (Luka 24:30, 31, 35). Isua tho leh taksa ang kha kan pu dawn anih si chuan keini pawh kan in hre hlawm ngei anga chatuan atana inlaichinna din thar leh tur pawh chu nghakhlel takin kan thlir thei ang. 

Khawvel piantirh aṭanga a tawp thlenga mi thianghlimte zawng zawng, Beram­no thisena an puan te su fai tawh te chu inngeih dial dialin an awm kumkhua tawh ang, Isua hmingchawiin (Eph 3:15) . Kan hmangaih kal ta te lo thih thut nachhan te, nau lo piang, a enkawltu tur ber nû a thih tak mai nachhan te hi Lal Isua Krista’n Van leh Lei tharah chuan min la hrilhfiah vek dawn a ni. Chuvang tak chuan a ni hlaphuahtu pawhin “Pialralah chauh dar ang tawng leh turin” a lo tih chhan chu ni. 

Vanramah hian ‘Bîk’, inhmangaih bîk, induhsak bikna leh mahni hmasialna reng reng a awm dawn tawh loh avangin nupui leh pasal a bik a invawn ṭhat bikna kha a awm thei tawh lo; mi zawng zawng an inhmangaih vek tawh dawn avangin. “An fate chu an hnenah an awm reng ang (Isaia 65:23) a ṭuldan a zir te pawh a ni mahse, fate kil kawi ngai chu nu te bulah an la awm dawn a ni mai thei asin! 

Kum Thar: Pathianin kum thar, ni thar, thla thar min pekte hi lawm nachang pawh hre lo, a tûr ve reng a ngaiin kan nih dan ngai rengin kan hmang leh tawp mai dawn em ni ang? Nge ni a hmalam pan a, kan hma lam hun kal ta te theihnghilh a taimakna leh rinawmna nena nun hman kan tum tawh zawk dawn? 

New Year’s Resolution kan tih hi tih danphung (tradition) ve reng, khawthlang leh chhak hemisphere-a awm te chîn deuh bik a ni. ‘Mi in a thil chin ṭha lo leh nungchang siam ṭha tura tum a neih leh goal a lo insiam ṭhin’ te pawh ti ila a dik tho awm e. Eirûk hmang ka nih chuan mahni hlawh chauh a khawsak zir tawh ila. Mi zawm thaw tak ka lo nih ṭhin chuan taimak te pawh zir ve tawh ila. Ruihtheih thil a buai ṭhin ka nih chuan kalsan tum tawh ila. Hmasawn tum reng reng lo mi emaw ram emaw chu a boral nge nge ṭhin. 

Ram, khawtlang leh chhungkua pawh hi ram hruaitu emaw party emaw ngawtah a innghat lo va, keimahni mimal thinlungah ṭheuh hian a innghat thui hle a ni. A chang tawp ber chang li na chuan ti hian a hla pum chu a khâr a: 

“Kan lawm a che kumsul 

puan ang thar chu,

Hlim leh lawmin zaiin kan awi ang che;

Kan zawhtluang I chhungah 

tui ang dam se,

Kumhlui hnehin lawmna 

min thlen ang che”

He kumthar hi hlim leh lawm takin I lo lawm phawt mai teh ang u tiin min sâwm a. He kum kan hman zel tur hi hlimna leh lawmna, chhiatna thleng lo leh inremna ni phawt mai se; kum kal ta zawng zawng a kan chak lohna leh fel lohna zawng zawng te chu hneha awmin lawmna leh hlimna hlir mai lo ni tawh teh se! tiin a tlâng a kâwm a ni. 

Thu leh hlaa mi bîk te hi Century khat chhung hian an piang tlem em em ṭhin a. Hei hi Mizo te-ah chang ni lovin, khawvel mi te zingah pawh a lo ni. Poet lar tak tak- William Wordsworth te, John Keats te, William Shakespeare te ang pawh hi Sapho pawhin an nei tam bik lo hle. 

Mizote literature lama min ti hausa zel tura kan beisei te pawhin mual min liam san zel mai si a. Vankhama leh H. Lalrinfela (Mafaa Hauhnar) te pawh hian December ni 30-ah ve ve mual min lo liamsan ta nih hi! A kum erawh a inkar hla deuh a. 

“A liam zo ta hnutiang hawi tawh lovin” kan la ti zel mai dawn chu anih hi. Kum thar hi mahni hma zawn ṭheuh a hmasawnna kum lo ni se...