YMA DAY A LO THLENG TA (Khua leh tui ṭha nih hi a YMA hliah hliah)
Vawiin hi June ni 15, 1935-a din Mizorama non-governmental leh voluntary organization lian ber Young Mizo Association (YMA) din aṭanga a vawi 91-na champha a ni. He hun min hruai thlengtu Pathian hnenah a hmasa berin lawmthu sawi ila, tun hun thleng thei tura hruaitu hlui lo ni tawh zawng zawng te, a innghahna pui ber member rinawm tak takte zahna chibai bûk bawk ang.
Ruihhlo do
YMA General Conference kum 2004-a Zawlnuama neih a nih ṭum khan kumpuan atan 'Ruihhlo do' hman a ni a, hei hi 'Ruihhlo do' thupui atana hman ṭan kum a ni. Kum 22 zet hnu, kuminah pawh kan kumpuan thupui chu 'Ruihhlo do' a la ni ta cheu a ni. Kan ṭhalaite hian ruihhlo do ringawt lovin, mimal tinte ruihhlo do hnehtu, drugs dotu ni mai lo a, do hnehtu ni turin kan inpuahchah a, kan beih tak tak a ngai tawh a ni.
Kan ṭhalai nunna tam tak suattu ruihhlo hi kan va do hneh har ta êm êm ve le, ka ti ṭhin a. YMA thiltum chu, Good use of leisure (Hun âwl hman ṭhat), Development of the Mizo society (Zofate hmasawnna ngaihtuah) leh, Revere Christian ethics (Kristian nun dan ṭha ngaihsân) tihte a ni.
Kan thiltum (motto) pathum leh ruihhlo bâwiha awm hi a inkalh tlat a. Hun âwl hmang ṭha chu zu leh drugs-ah a buai tawp lo ang. Zofate hmasawnna ngaihtuahtu chu ruihhlo bâwiha awm a ni ngai hek lo. Kristian nun dan ṭha ngaihsân leh ruihhlo tawlhtu leh khawi ngamtu chu a inmil ngai dawn lo a ni.
Ruihhlovin min chîm dan hi sawi satliah mai mai a ni tawh hauh lo a, a ruihhlo avanga ṭhalaite tawrhna piah lamah, ruihhlo tawlhrûk sual lian tak maiin min tichhe mek bawk. Sorkar pawhin YMA-te leh pawl dangte thawhpuiin ram dang aṭanga ruihhlo tawhrûkte nasa takin a do a, man leh a tawlhtu man pawh an tam ta. Sorkar laipui lam aṭangin Enforcement Department hial beng thlengin, Champhai thleng thlengin rinhlelh kaite an rawn dap tawh a ni.
Gen Z
Tunlai khawvel chu ṭhalai generation thar, Gen Z kan tih mai te, kum 1997-2012 inkâra piangte khawvel a ni ta deuh ber a. Kum 14 aṭanga 29 inkar, khawvela ṭhalai tam berte khawvel a ni. Mizo zîngah pawh kan ṭhahnem hle ang. Anni aia rual û hlek 1981-1996 inkara piang Millennials an tih kum 30-45 te, a hnung hret Gen X rual 1980 leh a hnu lama piang kum 46 chung lamte thlengin, YMA ṭhalai rual kan ni vek a. Keini hian kan ram dinhmun hi kan sawi nghîngin, a chhe lam leh a ṭha lam hawiin kan her danglam thei a ni.
Hengte avang hian YMA hi kan pawimawh bik a, kohhran ṭhalaite chu kum 40 râl kai se an tel chhunzawm tawh lo mai a. YMA chuan a huap zau em em a, kan ram leh hnam tana a ṭha lama sûkthlêk kan neih chuan a tam ber hawina leh a ṭha lama siama her danglamtu tur kan ni.
Eizawnna
Tunlaiah zirna kan uar em em a, zirna hi mihring nunah a pawimawh hmasa ber pakhat a ni. Zirna hi kut hnathawka eizawng kan nih dawn pawhin a pawimawh a, mahni kutkawiha eizawng kan nih dawn pawhin a pawimawhin a ṭangkai a, sawrkar hna thawhna tur chauh a ni lo. Tunlai khawvelah sawrkar hnuaia thawhna a tlêm tial tial a, company hnuaia thawh te pawh kan intihhmuh a, phai leh foreign lama kal pawh kan tam tial tial bawk.
Phai leh foreign lama inhlawh turin thiam tak tak mamawh a ni tawh a, chhuhsak theih loh leh rûksak theih loh ro hlû kan neih chu thiamna a ni. Kan thiltihna rêng rêngah tunlai khawvelah chuan thiam tak tak tumna hi kan neih nasat a ngai ta a, thiam tak tak thlanna, thiam tak takte hlawhtlinna leh hlawh tamna khawvel a ni tawh.
Khawpui chauha eizawn kan tum tur a ni lo a, Pathianin sik leh sa, ram leilung ṭha tak min pek aṭang hian intodelhna khawp min dahsak a ni. Sawhthing avanga hmeichhe pakhat mai pawh a hlawhtlin viau theih a, ar vulh vanga thingtlang pa pakhat a hlawhtlin viau theih chuan, kan zavai hian Pathianin hlawhtlin theihna chance min pe tih kan hre nawn fo dawn nia.
Khua leh tui ṭha
Khua leh tui ṭha nih hi ṭhalai, YMA êm êmte chuan kan mawhphurhna a ni. Khua leh tui ṭha nih bera hi keini YMA-te hi chuan kan changchawi tur pawimawh berah ka ngai hial mai. Khua leh tui ṭha nih hi a YMA hliah hliah a ni. He thumal tawitê hian a fûn kim êm êm a, khua leh tui ṭha chu–mi intodelh te, sorkar leh kohhran dan zâwma nung te, mi dangte nena nunho thiam te, mi tlawmngaite leh chhungte tâna innghahna tlâk tlingte hi an ni.
Ṭhalai rual zingah innghahna tlak ni lo, home-a dah loh châng pawha ṭhenawm khawvengte’n an enthlâk rûk ngai rengte kan khawpui tak takah an awm ṭhin. Rûkrûk leh tharum thawh hlau reng renga vênthâwn ngai awmte hian nun a tizalèn lo a, nun a hrehawm a ni.
Aizawl khawpuiah pawh veng ṭhenkhat chuan zan duty an insiam a ngai a, zan boruak nuam, zalen leh him tak nei turin mi tlawmngai ṭhahnem takin an hun hlu tak sêngin vèn hna an thawh a ngai a. Sikulpuikawnah Vènbûk a awmna a rei tawh a, Chanmari veng lah an duty ziah a ngaih phah ta bawk. Hetianga mi dang buaina thlentu nih hi a YMA lo a ni. YMA taka nun hi Zofate kan dinchhuahna tur te, hnam zahawm tak kan nihna tur te, chhuan lo kal zêl turte tana khawvel nuam leh chênna tlâk kan lo dinna tur te a ni.
YMA vul zel rawh se.
~ Zoa Tlau, Buannel Cabin