Written by
K Lalrinchhana
KAN TI LUTUK DEUH EM?
Ziaktu duhawm Mafa a fam ta. A thih hnu kar khatnaah Revd Chuauthuama’n “Mafaa leh Kei” tih thupui hmangin Vanglaini-ah article a rawn ziak a. Social media lamah kan sawi zui luai luai a, mi ṭhenkhatin ṭawngkam dengkhawng tak takin a ziaktu an chuk rawn a, archuk tui loin an chhuah a ni ber e. ‘Mitthi tawh chanchin sawi nan chuan Revd Chuauthuama ṭawngkam ṭhenkhat hi a hriam lutuk a ni’ tiin Mafaa chhung te leh a thlarau an vuipui a, a thlavang an hauh a ni ber mai.
Revd Chuauthuama leh Lalhmingliana Saiawi (L) thu ziak hi ngaihnawm ka tih zawng tak a ni ṭhin a. An thil hmuh leh hriat te pehhel awm lo leh ṭawngkam thluaithlum awm lem loin an sawi mai
ṭhin. Chu chuan an thu ziak hi a ti tak a, thinlung a fah bik tlat a ni. Tun ṭumah pawh hian Revd Chuauthuama hian Mafaa a hmuh dan leh mipui hmaa an intawn dan te, an ngaihdan inan loh thu te pehhel awm loin a ziak mai a ni a. Mafaa a huat vang leh a er vanga a ziak a nih ka ring lo.
Zep nak emaw Mafaa khan zu chu a duh ve chiang mai a, a taksa pawhin a chhiat pui khawpin a duh niin a lang. Zu in mi a nih thu kha amah pawh in a pha lo. PUC-in “Ziak mi te kawmna (meet the author)” an buatsaih ṭuma an kawm pawh khan zu in mi a nih thu kha a zep lem lo. Nui kur kurin “Zirtawp niah Vanglaini-ah article ka ziak ṭhin a, ka hmun a awl chuan ‘Mafaa hi a damlo leh ta nge a rui’ an ti ṭhin” ti te pawha amah leh amah a insawisak kha maw le. Thlirtu mipui lam pawh an nui ham ham a nih kha.
Chuvangin, Revd Chuauthuama’n, “Amah (Mafaa) ngei pawhin a sawi mawi ṭhin, a loa a awm hleihtheih loh ZU kha a natna phena thil awm lian tak a ni” a tih hi Mafaa khan huatthua a lak ka ring lo. Hriain chhang thei nise nui kur kur chungin, “A dik a lawm” a tih mai pawh ka ring.
Thu leh hla lama mi ril tak te hi an rilru pawh a zau asin. Chutiang bawkin literature-a an chim chin a san pauh leh mipui rilru pawh a zau bawk.
Irish ziaktu ropui George Bernand Shaw-a’n, “William Shakespeare chu a ropui ngei mai. Mahse a kokiah ka chuang a, a ni ai chuan ka hmu thui zawk” a tih te kha mi tam takin an nuih pui a, William Shakespeare-a ngaisangtute pawhin an hlim pui asin. Khami avang khan tuman George Bernand Shaw kha an hmuh hniam phah lo a, ‘William Shakespeare-a ertu’ an tih phah bawk hek lo.
Mafa pawh kha literature-a mi ril kan neih a ni a, nang leh keia rin phak bakin a rilru pawh a zau ang tih a rinawm. Chumi ka rinna pawh Lalhmingliana Saiawi (L) in mipui hmaah amah Mafaa pawh a awm lai reng a “Mafaa hi English novel ziak turin ka chah tawh a, a la ziak ta lo va, a thatchhe em a ni. Kei ang hian taima se chuan a ziak daih tawh tur” a’n ti khawl mai te kha Mafaa chuan huat enah a en eih lo.
Mi ṭhenkhatin social media lama ṭawngkam dengkawng tak taka Revd Chuauthuama kan beite hi chu kan ti lutuk deuh a ni. Social media a nih tak avanga hawihhawmna bosal ṭhak khawpa ṭawngkam kan duhtui lo hi chu sim a tan a ṭha khawp mai. Ṭhangthar zel te tan chhunzawm tlak a ni lo ve. Ṭhenkhatin Revd Chuauthuama’n Mafaa er leh haw em em anga kan sawi te pawh hi thil awihawm a ni lo. Mizote zinga mithiam, scholar tih tling kan neih tlem te zinga pakhat, Cambridge University chhul chhuak, Pathian thu hriatna leh awmze neia chikna kawnga zofate dawm kangtu hian hetiang rilru chekhnawk hi a put ka ring lo ve.
Chuvangin, Revd Chuauthuama thu ziak hi ngun taka chhiarin huat tur a awm hran lo. Mafaa a hmuh dan leh a hriat dan te, a chak lohna lai nia a hriat te pawh tlang takin zep awm lovin a ziak a ni mai a. A chhungte tan pawh huat tur a awmin ka hre lo. A thu tlangkawmna phei hi chu Mafaa chawimawina thu ropui, a kalsan tak a chhung te tan pawha thu hriat nuam tak a ni zawk hial em? “Mafaa zawng Lalpa hnenah a chawl ta. A hming Lalrinfela a nih ang ngeiin a rin Lalpa chu a fel em avangin natna hrehawm tuar tawh lo turin a hnenah a lo seng ta. Chutah chuan chawltui ning zu dawn tur a awm tawh lo a, an tih ber chu Lalpa fak a ni tawh mai…. Mafaa a kal ta, a thuziak tawh te tal hi nung zel rawh se” tia tlang a han kawm te hian inhuatna lam rawng a kai mawlh lo ve.