INKHAWM PHAI TUAL TUAL

Dated 16 May, 2026, Inrinni tuk khan veranda-ah ka hmaa Vanglaini awm chu ka han en thuak a, ‘Kohhran inkhawm phai tual tual’ tih thu leh, ‘Thuhriltute ṭan lak a hun e’ tih thu, Pu Lalhmachhuana Sailo, Dinthar, New West Phaileng tih thu chuan ka mit a la a ni ang, ka chhiar zo thuai mai a. Dampa bial by-election 2026 dawn lai khan New West Phaileng Dintharah hian thla chanve lai ka châm a, tu hi nge he thu ziaktu hi ni ang, in tam takah ka lêng a, tih te ka ngaihtuah hial alawm.

Durtlangah kohhran upa pakhatin khawhar in pakhata a thusawi, “Kan kohhranah hian dan zawhkim 4,000 aia tam kan awm a, Sunday school tûk tih lohah chuan mi 100 vel hi kan inkhawm tet tet ṭhin,” tih a sawi te ka hre chhuak ta zel a. Biak in tin maiah hian, keini chu kan ni lo asin, ti thei an vâng viau awm tak e, tiin ka rilru a rawn kaihthawh dan han tarlan ve ka duh ta a, ka han sawi zawm ve hlek dawn a ni.

Pu Lalhmachhuana Sailo hian a chhan ni thei a sawi pariat a tar chhuak a. Thuhriltute hi mipui ko khawmtu ber an ni a, ṭhalai rîlrem, an khawvel mila sermon her rem thiam a ṭulzia te, thu sawi rei loh a pawimawhzia te, pulpitah fiamthu pumpelh a ṭul thu te, ngaithlatute hian zawhna chhansak ngai an neih chhansak a ṭulzia te, thuhriltu aw ki dik leh mi phûrna (motivation) kaitho thei a ṭulzia te, sermon thu ken mumal, eng nge, eng vang nge, eng atan nge, engtin nge ni ang, awmze mumal leh fel keng sermon ni se, tin, sermon bek hem, thlanthla man, hmui ara nei a ṭha lo, homiletician thlirna angin tih point 8 fel leh nalh takin, inkhawm tiphaitu hmanrua an ni thei, fimkhur a hun a ti a ni.

Heng aṭang hian Pastor Chhawna thupuan, hrilhlawknate ka hre chhuak a, chungte chu:

1) Nakinah chuan maichâm kîltute/rawngbawltute’n tawtawrâwt dik lo an hâm ang a, mipuite chu châwl lo, tui loin an tlan chum chum ang a, thu dik chanve sawi an vâk sup sup ang.

2) Biak in lianpui puiah tlemte tê an inkhawm ang (Biak inah hlimna duh lo an bo ang a, hlimna duh an awm ang).

3) Tisa (mihring) felnain biak inah an inkaihruai ang (thlarau tel loin).

4) Kohhranin a pianna thlarau a thlauh ang a, sual hnehna khandaih chu thlarau a ni tih a hre tawh lo ang.

5) Mite chu khawvel thilah an intlansiak mup mup ang.

6) A hnuhnung bera mite chuan hla lungleng an tlachham ang a, Pathianni nghahhlelhna an nei tawh lo ang.

Zoramah 1926-1950 thleng khan harhna thlarau hi tihrêm tuma hmalak a ni a, khatih laia kohhran, Sailo lal ṭhenkhat, bawrhsap te kha an lungrual hle. Mihlimte khua leh kohhran aṭanga hnawhchhuahte Lammual leh a vel lei laih zawltira hremna te a nasa hle. Pastor Chhawna pawh hian ui thi hnuha hnuh hrep a tuar ve a ni. Chu chuan heng hrilhlâwkna a lo dawng hi a inhmeh hle mai. Kan ramah Kristianna tak tak rawn thlen a, Kristian rama min siamtu tak tak chu 1906, 1913, 1919, 1926 leh 1935-a harhna vawi nga lo thleng thlarau thianghlim kha a ni a, piantharna tak tak min petu chu thlarau thianghlim chauh a ni, mihringte chu a hmanrua mai vek kan ni.

Vawiin thlenga kohhran leh biakin lian pui pui, rawngbawltu leh sual hnehna min pe a, hmasawnna leh changkanna min thlentu hi Isua thlarau thianghlim a ni. Chu thlarau chu Rev. JH Lorrain (Pu Buanga) pawh khan Zoramah kum 25 missionary a nih hnuah Lungrang biakin sut bul 1919-ah a hmu ve chauh a, a ṭap pûr mai a ni. Thlarau tel lo hian thui tak rawngbawltu leh Kristian sakhaw zuitu a nih theih reng a ni.

Kum zabi 19-na laia kohhran nung, Pathian hriak thih, rei lo tea khawvela biakin lian ber London-a sa thei, vawi khat sermon inkhawma mi sang rualin Isua hnenah inpe a, khawvel an kalsan dur durna kohhran chu Superson-a kohhran a ni. Sermon a sawiin biakin hnuai zau takah ṭawngṭai khawl mi 300-500 a neihte chu a rawngbawlna chakna a nihzia Pastor Superson-a’n a sawi reng a ni.

Hun a lo kal a, amah a thi ta a. A thachhang dâwltute’n kohhran an hruai a, khawvel ropuina leh thil an seng lut tam tulh tulh a, an chakna thahrui thlarau an kalsan a; Superson-a kohhran a ral ta, hmuh tur an awm ta lo. Eng vang nge? Thlarau awm loh vang a nih chu! Isua thih hnuah sikaina chhum awm tawh lo, puanzar thlêr hnuah AD 70 thleng Juda puithiamte’n biakin a ruak a, an luah ang khan thlarau awm loh miau chuan inkhawm sermon ring hle mah se, biakin ropui mah se, tinungtu thlarau a awm miau loh chuan inkhawm a phai zel tur a ni. Kohhran pawh a ral dêr thei. Dik tak chuan Europe-a kohhran biakin ruak zo a, inkhawm awm ta lo pawh khu hmasawnna vang a ni lo va, thlarau awm loh vang zawk vek a ni.

Kum sangbi thar lo thleng tur kha ‘Thlarau thianghlim nen’ tiin kan ram kohhran pawhin hma a lak kha. Harhna a lo thleng a, Kelkang harhnain a rawn tuihnih a, upate pawh chang ve lo pawhin lo dodal loh tur, lengkhawm zai leh khuangpui leh a tê nen inkhawm kalpui kan han tih chuan, kan biakin inkhawm kha a khat tup tup a nih kha. A la re ilo hle. Eng vang nge? Thlarau a awm vang a ni.

Kohhran upa pakhat, sawrkar officer lian (central service) pakhat hian chaw eia min sawmin, upa ka ni a, kohhrana ṭhi pawimawh awrh chin inkhawm peih si lote hi ka haw ṭhin a, tihlan loh ka tum chungin ka insûm zo lo teuh ṭhin hle, nihna an duh sizia ka ngaihtuah a, ka haw hle a, ka chauh phah ṭhin a. Pathianin ka thinglungah thu a sawi a, “Heng inkhawm peih lo nihna duh site hi haw suh, inkhawm in tlem chhan chu inkhawm tinuamtu, timanhlatu, inkhawm loh tihlauhawmtu thlarau biakinah a awm loh vang a ni e,” tiin.

Chuta ṭang chuan tumah ka haw tawh lo, inkhawm phai tual tualna chhan chu thlarau awm loh vang a ni a, kan khah mup mup chhan pawh (Isua) thlarau awm vang a ni tih ka hria chu, nun hahdam neiin, chung mite chu ka ṭawngṭaisak thei ta a ni, a ti. Chuvangin, Zoram hian thlarau kan duh a, kan hnena a awm a ṭul tih hriain harhna kan auh leh a ngai a, ‘Lalpa kan ram tidam leh rawh’ kan tih a ṭul a ni.

Tichuan, kan mamawh ber Isua thlarau hian a awmna tur a buatsaih chu kohhran leh a mite hi kan ni a, a inlârna tur chu a ni reng a ni. Pastor Chhawna’n tawtawrawt dik lo an hâm a, tihte hi inen nan hmang ila. Pathianin Joba ṭhiante khan ka thu an sawi dik lo a tih ang khan, thu ṭha tak tak Pathian duh dan ni lo hian a sawi theih reng a, Joba erawh chuan ka thu dik takin a sawi, a ti a ni (Joba 42:7). Chhandamnate hi kan sawi awlai lutuk a, sualte hi a hlauhawmzia aiin ngaihdamnain kan khuh bo deuh a ni ang e.

Mipui hi thlarau chaw leh tui hmu lo, ṭâmpui tuar an ni ang em? Pathian thu dik zîktluak lo sawi kan vâk sup sup a lo ni reng ang em? Kohhran hi tisa leh programme-a hruaiin, thlaraua hruaina a dawng lo em ni? Kan chakna ralthuam leh silhfen tur thlarau hi kan hnar tawh em? Sual do nan thlarau ngûnhnâm hmang loin, kan do pung a ni zawk em? Kan beram ho hi khawvel thilah an intlansiak mup mup a, Diabola hian dodaltu nei loin biakinah pawh min lo bâwl hial tawh zawk em? Kohhran lawng khalhtute hi Isua thlarau a ni ta lo em ni? Hengte hi ngaihtuah ila, biakinah khuaipui rau ang mur mura min awmpuitu Lalpa thlarau a lo awm leh nan Zoram kohhrante hian kan pianna thlarauah i kir leh ang u le. Amen. Isua thlenna apiang mipui chi tin an pungkhawm ang khan, biakina tinah Isua thlarau a lo thlen leh a ngai a, a lo thleng thei kohhran kan mamawh ta a ni.

Miss Etta Campbell hla, Pu Zakunga lehlinah chuan,

Eng vangin nge mipuite chu,

Hmanhmawh takin an lo kal khawm?

Kawtthlerah leh daiah te pawh,

Chhiar sen loh nunaute’n an zui,

An thâwm mitdelte hriat khawpin,

Nazareth Isua a kal a ni,

a tih angin, Isua thlarau awmna apiang chu nunau thlenga punkhawmna a ni a, kohhran inkhawm a lo pun tual tual nan Isua a lo kal a ngaihna biakin neih a ṭul a ni. Isua kan biakinah ngampa rawh se (John 2:24).

- Rev. RC Puia, Durtlang. Ph : 9856541791