Thluaka sum lut tawhte’n sawrkar khalh ngil an tum dan ber chu sum a ni
Session hall-ah khan opposition bench-a ṭhute sawi ngaihthlak nuam ve tak pakhat chu, "Ram tan a nih chuan ṭha takin sawrkar kan support dawn a ni. Constructive opposition nih kan tum," tih an sawi kha a ni awm e. A awmzia ni bera lang chu, ram leh mipuite hmasawnna tur a nih phawt chuan a ṭul ang zela sawrkar hmalakna thlawp leh ṭanpui lam a kâwk ber niin a lang. Mahse, hun a lo kal zel a, ram hmasawnna leh mipui tana ṭha tur sawrkarin a ngaihtuah leh a relte chu sawisel tur zawng ngar ngarin, House-ah an hnial kalh ngar ngar thung. A châng leh Minister ten zawhna an chhan laklawh lai pawh zah zo lova an au bengchen chang lah a tam. Engpawhnise, opposition party-te’n ram hmasawnna tur lam hawi bill tam takah ZPM sawrkar an support duh miah lohna kha a tam hle a, Vanapa Hall kawt velah ‘Bâng rawh se’ tia lim hâl nena chet chhuah an uar hle bawk a nih kha.
Opposition party-te’n ZPM sawrkar khalh ngilh kan tum tia an beihna ber chu, pawisa (sum) lam hi a ni. An buaipui ber leh mutmu pawh tuah hleithei lo khawpa an vei ber a ni bawk. Thil pawimawh dang tam tak, ZPM sawrkar hian ram hmasawnna eng nge a thawh a, eng nge hmaih a neih, tih lam an ngaihtuah lo va; tun sawrkarah hian mipuite’n hma an sawn sawt nge, hnungtawlh zawngin kan kal zawk, tih pawh an vei hran lo. Hriselna lamah mipuite eng nge kan dinhmun tih an ngaihtuah lo va, zirna lamah eng nge kan hmasawnna tih lam phei chu an rilruah a lang phak lo hrim hrim niin a lang.
Thingtlang lamah eng nge kan dinhmun, kan mipuite’n hmasawnna kawng an zawh em? Khawpui lamah pawh ni se, tun aia felfai zawka trafic jam tihziaawmna kalpui se ṭha ang tih te, leimin leh harsatna dang thleng thei laka kan lo invenna tura sawrkarin a hmalaknate hi engtin nge kan ṭawiawm theih ang tih te chu an ngaihtuah lo hrim hrim niin a lang thei. Tin, ram hmasawnna kawnga sawrkar hmalak meknaah hian eng nge hmaih leh ṭan lak kan ngaihna tih lam phei chu an mumang lamah pawh an man ka ring lo. Public meeting an neih changte hian an sawi tam ber chu ram hmasawnna tur lama sawrkar thurawn pek leh tawiawm tumna a ni ngai lo va, minister-te dâwta sawisel leh an tihsual châng rân chunga House-ah pawh ‘Rem kan ti lo tih kan sawi,’ tih vel mai mai sawia ‘bâng rawh se’ tih bak chu sawrkar tan Constructive Opposition an nihna a lan awm hi a awm lo reng reng a ni. An zawn ber leh 2028 MLA General Election atana an inbuatsaihna lian ber chu policy thar ṭha tak duan a ni lo va, sawrkar tih sual châng leh zawng reng renga ngaihtuahna sen leh hman chiah a ni. An ‘not normal’ thluak hian a ṭha lam hawi zawnga ngaihtuahna sen leh mipui tana thil ṭha zawk dap chhuah chu khawvel ral hun a tan an dah ta mai ni hian hriat ber awm e. Chuvangin chuan, "Kei ni chu constructive opposition kan ni dawn," an tih ve kha an hmui bakin an sawi lo va, an chhungril ngaihtuahna erawh chu thlân pawn lam hnawih var, Isua’n a sawi ang chauh an nihzia an tarlang hle zawk a ni.
Thluaka sum lut party-te’n engdang zawng aia an vei leh an chaw ei leh mut titui lo khawpa an vei ber zawk chu ‘Sum to sum’ hi a ni zawk. ZPM sawrkarah hian term dang zawng aiin RTI hi hman ṭangkai a ni nasa a, chuta an zawhna tam ber leh an ngaih pawimawh ber chu sum kaihhnawih a ni. Sawrkarin hmalakna pawimawh tak takte chu RTI zawhnaah hian hmuh tur a vâng hle. Hei hian sum bak an thluakah a awm tak tak lo a ni tih opposition party-te rilruah hian a lang chiang hle.
SASCI sum lapse chungchang hi an RTI zing hle a, an ui thlu ngang ni turah ngai ang. A lapse nachhan erawh hre chiang viau mah se, an hai der lui tlat thung a, CM kalchhuak ta thusawiah, video hmuh tur a awm kur lawi si a nih kha. An hre lo tak tak a nih chuan MNF sawrkarna tawp lama hnamrunah Ex-CM thusawi kha lo ngaithla nawn leh se tiin thurawn ka pe duh a ni. MNF MLA Candidate ten nuai engemaw zat hum chunga campaign nan SASCI sum hman anlo tum ve nasat kha mawle. Mahse an ruahmmanna a hlawhchham leh si nge, an worker-te tan sum tlem te teah sem sawmin contract anpe vak a, a hunah an zawh leh hman loh avanga lapse zawk a ni tih tun thleng hian an hai der tlat a ni. Sum bak an ngaihtuah lo tih a hriatna em em chu, an hun kal taah khan inseamṭhatna tur an neih an chhuikir lo va, thil ṭha eng nge kan tih tih lam pawh an chhuikir lo. SASCI ngawr ngawr hi an thluak luahtu a ni ber mai e.
SASCI lo thil dang an ngaihven leh em em chu sum kaihhnawh tho, UNNATI scheme hmanga CM fapa loan puk chungchang a ni leh pek a. UNNATI awmzia hre duh tak tak se chuan mithiam tam tak an nei ve reng a, an hre tur a ni. Mahse, a scheme hriat tum leh CM fapa loan puk dan hriat tum a, he scheme hmanga hamṭhatna neih ve tum lam aiin kha sum ngawr ngawr kha an rilru luahtu ber leh depression neih phah nan an hmang ta zawk a ni.
An vei leh em em dang leh chu – contract chungchanga tender hi a ni leh pek a; hei pawh sum tho a ni. 5 below% tih changchawiin thil ka chhui e an ti a, court-ah an kal vak vak a; an sawrkar laia an tih dan erawh an theihngilh leh daih tawh thung. Contract thawh ve an châk lutukna lamah tender âtin an â tawh a ni ber mai awm e. Dan bawhchhiain ZPM sawrkar hian tender chhuahin hna pe ni se chuan a hma khan court-in a dodal tawh tura ngaih a ni. Stay order tih ringawt hi chu thiam loh channa a ni lo va, chhui chiang tura hmalakna chauh a ni. Restricted tender-te nen lam nasa takin an sawi a, MNF sawrkar hma khan resticted tender hming hi an hre lar lo hle. Engpawhnise, hetiang hmanga sawrkar an do vak vak hi ka dem lem lo va, thluaka sum lut party an nih miau avangin an tih âwm tak an ti-ah ngai mai ang u. Sawrkar pawhin dan pêla tihsual a neih chuan, a siamṭhat hreh ka ring lo. Mahse, tun thlengin dan pêl chuan sawrkar hian contract a la sem lo a nih ka ring.
Thil dang an vei em em pakhat leh chu, sawrkarin oil manah cess Rs 2 vel lek a lak hi an vei leh em em bawk. Rs 2 hi a mal chuan eng vak nge a lei theih? Naupang hmawsawm man pawh a daih lo. Mahse, tui mal far angin hetia a lo tlin khawm khan sawrkar chuan ṭangkai takin a hmang leh mai zawk a ni. Kuhva leh zial pawh Rs 2 hian a lei theih miah loh tih hre reng chung hian an ui em em a, an sawi châmchî a, RTI-in an zawt sek bawk a nih hi. Ram tan hian an va uikawm tak em aw ka ti vawng vawng mai. Ram dangah chuan sawrkara chhiah pe tam thei nihte chu mi changkang leh mi vantlangah inngaihna a ni a, an inchhuang zawk a ni ngai a; kan ram opposition-te ve hi zawng, ram ropui hi an la hlat hle a ni.
MUHCS chungchanga Synod Hospital leh sawrkar agreement chungchang hriat an châk em em mai hi a ni a, hei pawh hi a chhan ber chu sum zu ni leh pek a mawle! Engati nge sum hi an âtchilh em em a, an rilru zawng zawngah hian sum hi a awm ang aw, tih hi ngaihtuah buai lo zawk mai ila kan hahdam zawk mai awm mang e. Sawrkin mipui hriat tur ṭul a tih chin a awm a, mipui hriat ve vek tul lo secret thil a awm ve bawk tihte hi ngaihtuah ve se a ṭha ang. Damlote’n eng ngee an hlawkpui tih te, Hospital lam ten eng nge harsatna an neih a, engtin nge mipuite tan an thawh, tih lam aia sum lam ringawt lo buaipui a, lo hriat ve zel hi a tul a nih chuan opposition-te hriat atan mahni veng information mike leh Vanglaini chanchinbuah an tlangau turah ngai ang.
Heti hian a tawp khâr dawn ila, kan unau thluaka sum lut te hian heti taka sum buaia an buaia, RTI an hmang rim a nih rau rau chuan:
Unaupa pawisa nuai 900 chuang kha RTI hmangin zawt chhuak rawh ngei ngei teh se.
Dy. CM dawhkana nuai 100 ziah bo tepawh RTI in zawt chhuak bawk rawh se.
Resticted tender hmanga hnathawh fel lo tam tak, a bikin Airport cute sak chimte kha RTI-in zawt chhuak se, sum engzat nge kal ral tih te pawh kha zawt chhuak ngei ngei teh se, kan hre ve chak. Chakhei to Siasi Road chhe ltka siam te kha thu chiang zawk RTI in han zawt chiang teh se.
Healthcare chhemi nia kan hriat a dam lo a piang tana nuai hnih dahte kha tute’n nge hmu let tih pawh kha Synod Hospital leh Sawrkar Agreement ai mahin hriat kan chak a, RTI in zawt ngei ngei teh se.
- Thangpuia KC