Written by
- Lalremliana Pachuau
Nuamtawl sawrkar leh roreltu
Changkang an tehna ber chu a lirthei neihah a ni - Vanneihtluanga
Ka la hre reng mai, Assembly House lamah Congress sawrkar lai a ni a. Finance Minister, Pu Lalsangzuala thusawi kha i han her lum teh ang. ‘Pu Chhunga hun lai kha chuan project kha dik taka thawh a ni a. Pawisa kan hman ban kha central lamah kan thawn let ṭhin a nih kha. Keini chu nuamtawl sawrkar kan ni a. Kan zin hlek a, helicopter kan hmang chhen a, Five Star Hotel-ah lo kan thleng duh lo va! Pu Chhunga hun lai khan jeep hmangin an zin a, kawng a awm loh chuan ke-in an kal mai a!’ Hei hian kan sawrkar hrawn tawh leh hrawn mekte chanchin a hril chiang hle.
Congress sawrkar hun laia thil thleng hi lo bih ta ila. Kum 2009, April ni 17 khan Minister 11 leh Parliamentary Secretary 6-te tân Verna Car 17 lai a lei thar a. Lirthei pakhat leina man zat hi Rs 7,13,961 niin, lirthei 17 lei nân hian Rs 1,21,37,337 sên a ni. Tichuan, hun a lo kal chho zel a, kum 5 an han sawrkar zo ta a. Kum 2014-ah term hnih nân thlan tlin an han nih leh khan lirthei thar bawk Pu Hawla khan a lei leh ta a! Hetih hun lai hian sawrkar leiba kha a nuai sâng tel teh meuh a tling a.
Tichuan, a vawi hnih nân Minister leh Parliamentary Pecretary-te hman tur lirthjei thar diai 36 lei nân Rs 34,150,000. Motor 6 (Car 3 + Bolero 3) an han lei leh ta a. Mipui lam aṭanga sawiselna a nasat tak êm avangin sawrkar pawhin insawi fiahna a rawn nei ta a. Heng lirthei leina tur hi chu budget lamah dah sa vek a ni e an han ti phawt a. Pu Hawla erawh chuan, ‘Kan duh leh kan lei ang!’ tiin mipuite kha khin thamah min ruat lem lo! Chu mai ni lovin Congress Ministry-in lirthei thar an lei chhan chu, ‘zahawm nân’ tih a rawn ni ta a nih kha!
He mi chungchang thu hi sawi a nasat tak êm avangin thu leh hla lama mi ril fâm ta Mafaa Hauhnar meuh pawh lo ṭawng chhuakin, ‘Anmahni-ah zahawmna a awm lo nge ni dawn ni, mipui rawngbawltu kan minister-te chuan, “Sum kan harsa,” ti a iak iak chungin ‘an zahawm nan’ car man tam an lei a. Hyundai Verna car hmanga intihzahawm chawp kan ngai lekfang a nih chuan inbihchian kan mamawh khawp ang le. Pawimawh leh hlu ni a kan hriat, ropui kan tih zawng, kan ‘sense of values’ pawh a lû ber aṭanga a hnuaihnung ber thlengin a sir-hê tlûn tawh a. Mi hlawhtling leh ding chhuak kan tehfung ber pawh sum leh pai leh, in leh lovah te a ni a. Mahse khawvel a ṭha zawnga siam danglamtu, khawvelina a ngaihsan ber ber, mi ropuite zingah hian mi hausa ti a sawi tur an awm mang der lo nia’ tiin!
Hun a lo kal zel a, kum 2018 November thla khan Assembly inthlanna kan nei leh ta a. Tichuan, mipui nawlpuiin kan hriat ve hauh lohin kum 2019, March thla khan MNF sawrkar thar chuan lirthei thar diai 24 zet, cheng vaibelchhe 3.5 man a lo lei leh reng tawh a lo nia! Lirthei lam khawihtu Dept, SAD lamin lirthei thar lei a nih chhan an sawia chu - Term hmasa lama lei lirthei hmante an chhiat tawh vang, tih a ni! Pu Hawla hun laia an leite kha hman tlak tawh loh khawpin an lo chhe leh vek hman vek tawh a ni ang e!
Kan hnathawh kawr hatu nia insawite hian an pual lirthei piahah, an pual lirthei khawhar tur ngai ngam lovin an kawppui tur liau liauin lirthei nuai 11 man, Scorpio 11 an lei piahah CM lirthei, Jeep kawppui tur Duster pawh lei a ni bawk. Mizote hian lirthei han lawm lo chi reng kan lo ni lo. Kan rama roreltute hian lirthei hi an lo lawm êm êm a lo ni a! Sawrkar thar apiangin lirthei thar diaia mawng hung lo chuan, hna pawh thawk thei dawn lovin an inhre tlat ni tawh berin a lang.
Tuna kan CM hian kan term hmasa lamah khan ka lo thiam tawk lo va ni e, tunah chuan engkim ka thawk thiam tawh ang. Chuvangin, hun min han pe teh reng u, tiin kan CM hi a inzuar nasa hle tih kan la hriat reng ka ring. A zia leh kalphung a danglam ngei dawn e, kan ti ta a. Mahse, a enga mah chu han thiam thar hluai a neih awm reng reng tun thlengin kan la hmu ta lo chu a nih hi! Inrenchemna lam hawi chu sawi loh, an hlawh bi uchuak takin a let aia tamin a han tipung te te a, chu mai duh tawk zo lovin MLA fund pawh Rs nuai 150 a la ni ta deuh deuh a nih hi!
Kan rama roreltute pisa i tlawh ve tawh a nih ngai chuan, dawhkan leh ṭhutna man to ber ber, TV leh AC, Sofa Set leh engkim, a changkang leh ṭha thei ang ber, nawmsipbawlna hmuna bungrua ang hlira cheibawlna hnuaiah hna an lo thawk ṭhin tih i hmu ang! thuthlung Hun laia Israel roreltu huamhap leh duham, nuam chen chunga Israel fate rawk dà zotute ang mai kha kan ram roreltute dinhmun chu a lo ni ta a nih hi!
Tichuan, Central lamin State hnena a sum hmuh tur zat bithliah a rawn ching fel ta a. Inremchem tumna reng nei lo sawrkar hi a buai tulh tulh dawn a nih hi. Central aṭanga kan sum hmuhna lian ber pathum zinga Thilpêk (Revenue Deficit Grant) chu Manipur, Nagaland leh Meghalaya ai pawhin kan han hmu tlem zawk dawn ta phawt a! Cheng vaibelchhe 1422 chauh kan hmu dawn ta a.
Hei bakah hian khawpui lam chan, Municipal lamah chuan cheng vaibelchhe 93, a nih laiinkan sawrkar pachhe tak hian cheng vaibelchhe 0.15-in a do let ve a ngai dawn ta a. Thingtlang lam chan, VC-ah cheng vaibelchhe 45 a dawn turah pawh cheng vaibelchhe 0.15 laiin do let a ngai dawn a ni. Tichuan, lirthei hi lawm em em lo se chuan, awlsam takin grant kan dawn tur do letna hi ngah sa a han ni mai tur a nia! 15th FC hian Central leh State-te leiba ngaihtuah nasa turin a la ti zui! Lirthei hri hian min man nasa khawp mai a.
Vantlang zingah pawh in leh lo din hma, ram pawh la neih mumal loh laia lirthei man to leh changkang tak tak lei an tam a nih hi! Chhûngkaw sum lakluh mila lirthei lei thiam lo, lakluh mil lo zet zeta lirthei nei lah an tam! Intih changkanna chi khat, mite hmuha lan ropuinaah lirthei thar neih hi kan intihhmuh khawlo zo ta a nih hi!
Zofate hian lirthei chhuak thar apiang han lawm lo chi kan lo ni lo. Kan ram lo hruai tawhtute pahnih hian lirthei hi an lo lawm êm a lo ni a, lirthei thar nen ngat lo chuan hnathawh reng an lo zuam lo a lo nih ber hi!
- Lalremliana Pachuau