Written by
H. Lalhmachhuana
Zobawm

Sum awlsam leh hnam hmelmate tih bo (Trump-a leh Modi-a te aṭangin zir tur kan nei em?)

November 29, 2016 a Press Club-a kan Finance Minister Pu Lalsawta’n “Pawisa awlsam leng vakvel tihbo a ṭul” tia a sawi kha thu dik leh tihhlawhtlin ngei chi a ni a. P.M. Modi-a chuan hetiang awmtirtu lian ber corruption chi hrang hrangte hi tihbo nan pawisa note cheng 1000 leh cheng 500 te chu November 8 khan a ti thi ta buaih mai a. He hma lakna hi India ram tana thil pawimawh tak a ni ngei mai.

Mizoramah erawh hi chuan corruption hrang hrang, zu leh drug zawrh te leh khehpuam te mai bakah mipui tam berin sum awlsam leng vakvel kan tawnhriat tam ber chu NLUP sum, thawh nasat ai maha hotute biak thiam/ tlawn thiam pawimawh zawk hi a ni a. Tin, kan Minister vek hian “thawhrim aiin thawhrim loh a hlawk chhung chuan ram a dingchhuak thei lova” a tih ang hian Mizoram hi ding chhuaklo tur kawng a kal kan ang hle pawhin a hmuh theih a, hei hi kan Finance Minister (sorkar) hian hmuchhuakin NLUP sum sem aia tha zawk tur NEDP chu, term laklawh pawh nise, duang chhuakin mipui hman turin a tlangzarh ta ni berin a lang.

Amaherawhchu, Chepa thang awk pawhin “ka awk a, ka laklawh tawh” a tih ang deuhvin kan Sorkar hian NLUP a la sem chhunzawm zel a (pawisa awlsam leng vak vel tur chu!?). He thilah hian “Pu Hawla Ministry chu a thutiamah a ding chhunzawm zel a ni” tiin fakawmna a nei tih theihna lai a awm a ; amaherawhchu kan Bible-ah chuan “thil tha tih tur hria a ti si lo chu a tan sual a ni” tih te, “a ni chu ni, ni lo chu nilo ni ngawt rawh se” tih thu te kan hmu a, tichuan kan Sorkar hi eng kawngah nge a kal/kal dawn le?

Engpawhnise, kan Sorkar hian “NLUP hi sum awlsam leng vakvel a ni e” ti chiah lo mahse a enkawl dante, a felfai tawk loh avangte hian a hlawhtling tawk lovin ram tan a fuh ber lo tih hriain term 2-na tawp lamah hian NEDP hming chawiin, ramin a mamawh mil tura a ngaih programme chi dang a rawn siam a ni a. He NEDP hian cheng vaibelchhe 250 aṭangin 170 hman nan kawngpui leh tuikawng atan te, market shed leh contract farming te, thlai chin uar bik siam nan te, damdawi lam leh thil dang atante a duang a; tin, NLUP enkawl dan ang lovin Department hotute kutah enkawl hna pek an ni thung a. Hei hi Policy/ Programme tha leh tihhlawhtlin theih a nih ngei kan Sorkar chuan a beisei a ni.

Amaherawhchu, Mizorama kan sorkar hrawn tawh ṭhin leh hrawn mekte hi, Lal Solomona fapa Lal Jeroboama chu a rorel thiam loh vangin Israel hnam chuan a chhiat phah ang khan ro hi an rel ve thin em aw? Lal Jeroboama chuan a pa hun
aṭanga khawnbawl upa (fing leh remhriate) thurawn aiin ama hnaivai ami, ni tina a kawm thinte thurawn pawm zawkin, mipuite lakah ro thap tak a relin lal a hrawt a ni ber a, chuvang chuan, chuta tang chuan Israel ram chu a tlusawp (hnam inthen darh) ta tih kan hria. Kan Mizoram Sorkar hruaitute pawh hian Jeroboama ang deuh hian nitina an hmuh theih leh thawhpuite (officers, bureaucrats, engineers, etc.) te remruatpuina apiang chu tha bera ngai zelin mipuite lakah hian khawng taka rorelin hna an thawk thin a ni ve lo maw? Tin, tuna sum awlsam (kan mutan) NLUP tih tawpa a thlakna tur NEDP, Department hotute kuta dah vek hi a enkawltu Officials te tana sum awlsam insiamna hmanrua mai a ni palh thei dawn em? Pu Modia’n corruption leh sum vak vel tihbo nan pawisa note a tihthih anga tangkai ziktluak an ni thei angem le? NLUP atana sum vaibelchhe 250 hi chu kan sorkar hian anmahni sum awlsam insiam nan an hman loh ngei beiseiin lo thlir phawt mai ila.

Sorkar Policy thar NEDP sawi takah chuan, hman ni lawk khan MLA Pu Ruatkima’n Dawrpui Vengthar YMA Hall-a a thusawiah MNF Economic Policy SEDP chu Congress Party hian a ru in, a duplicate siamin NEDP hming an phuah chawp a ti a. Tin, MNF Vice President Pu Thangtea khan an SEDP chu kuthnathawktute leh thalaite tana project tha tak, mahni ram ngeia ei zawnna tha neih theihna tur a nih thu leh Cogress NEDP leh MNF SEDP chu ‘Chepa’ leh ‘Vahrit’ anga in-duhawmhleih an nih tur thu a rawn sawi bawk a; mahse an policy hi peihfel vek tawh ti reng chungin an la tlang zarh tha duhlo fo hi eng vang nge ni ang le? An la peih fel tak tak lo nge, Ministry chelhtu Congress hian an ruk sak (hman sak) an hlau nge ni le? Engpawhnise inthlan hma kumah te chuan tu party Policy hi nge Vahrit leh Chepa zawk chu mipuite hian kan la buk thiam em ang chu! Pu Lalthuamliana’n Vanglaini (15.12.2016)-a a sawi Plaziarism emaw semi-plaziarism (mi thu leh hla hman ruk sak) that loh zia - rukruk a nupui fanaute chawm tum ang chauh a nih zia - a sawi ang deuh khan, kan Political Party neih te hian Party dang policy in ruksak emaw midang tih dan entawn ngawta ram hruai tum chu thil diklo leh zahthlak anih zia an hriat tawh ngei beisei ila.

Tun hnaia America mipuiten an President tur an thlannaa Donald Trump-a a tlin theih dan aṭang khan Mizoram hian zir tur pawimawh tak kan neih theih dan a awm ve a. Trump-a hi Politics field ah chuan mi thar tak, a mizia leh nungchang thenkhatah phei chuan America President ni tura tlin lohna lai nei ve nual chu a ni ngei a; mahse a awmna party, Republican khuan America tihhausak leh tihropuina kawnga policy/programme pawimawh leh hlawhtling tak, kum 1922 a President, Warren Harding-a hun laia an lo kenkawh tawh, Protectionist Policy (Protectionism) chu Trump-a hian an Party Policy a nih angin a rawn auchhuahpui thiam hle mai a. He Economic Policy hi “Working Class white” (hnathawktu mingo ho), Coal Mine leh Factory/ Industry hrang hranga thawk thinte, Obama/ Clinton te sorkarin Globalisation Policy an beih uar lutuk avanga an hna chan/hlauh phah ta mi maktaduai tel, rethei taka awm ta te hamthatna tur policy a ni a - Import tariffs (import chhiah) tihsan te, rethei te tana tax tih hniam te, ram chhung mite tana hna siam tam tum te a huam a. Globalisation Policy chhuanlam avanga ram dang thil, a bikin China thil siam hrang hrang America rama man tlawm te te a an hralh theih avangin America rama Factory 50,000 lai khar an ni a, ‘Working Class White’ mi maktaduai hnih laiin hna an chan ta chu Trump-a te party chuan America ram hmelma lian takah ngaiin he thil hi tih tawp a, America dinthar leh tum an ni a.

Hetianga ram chhung mirethei te chhanchhuah tumna policy hi Trump-a tlin nachhan pawimawh tak niin a lang a; Sam 41:1&2 ah “Mi retheite ngaihtuah mi chu... an eng a thawl... humhimin ...malsawmin an awm ang” tih ani reng a. Mizoramah pawh kum 2008 inthlan khan miretheite duhsakna policy NLUP chu a policy neitu Congress khan a tlin phah hle a nih kha. Amaherawhchu, America ramah chuan a thlawna sum sem te miretheite chu sum leh tlereuha lei leh inhralh te an ti ve lo thung. Tin, Modi-a pawh hian India ram economy chu dinthar leh mirethei tam tak ten sum an lakluhna anih nan ‘Made in India’ chu beihngawrh a,a hlawhtlin nan foreign investor te pawh India rama an mahni sum hmanga an sumdawnte a phalsak hial a. Trump-a leh Modi-a hian mi ram thil import lam aiin mahni ram chhunga ram mipuiten a tam thei ang ber an siam lam an ngai pawimawhin policy puiah an neih a ni tih kan hria. Mizoram ve hi...?

Tin, Trump-a tlin chhan dang : Kristian zirtirna nena inmil lo (abortion, same-sex marriage) te chu huaisen takin an party hian an do a, amah hi ringtu thlarau mi tak kei nin kan tih ang hi nilo mahse (Protestant, Presbyterian member piangthar tawh Sunday School kai thin ve mai) Abraham Lincoln-a te hun a an lo kenkawh ‘Kristian Principle’ mil chauha America hi enkawl hlawhtlin theih tura ngai bur mai a ni a, tun tum inthlanah pawh khan ‘Bring God back to the White House’ (White House-ah Pathian hruai lut leh rawh) tih au-hla a hmang tute zinga mi an ni a, Pathianin mal a sawm pawh a ni mahna.

Tichuan, kan Zoram pawh hi tung ding/ din thar ve tur chuan kan Finance Minister-in ‘sum awlsam leh kan mutan te tihbo a ṭul’ tia a sawi thin te hi Trump-a leh Modi-a te anga tum dan fumfe neia beih tak tak a hun ve tawh a ni lawm ni? Trump-a chu a mimala tlin lohna lai nei ni mahse a awmna party policy - ‘Protectionism Programme’ kenkawh leh ‘Anti-Kristian Principle do tlat’ te kha ram tan an pawimawh tak meuh a ni a. Modi-a pawh hian India ram economist chhe zel tur dinthar (transform) tura ‘Made in India’ programme a ngaih pawimawh em em te, India rama corruption tam lutuk tireh tur leh sum chheprelh (pawisa lem te pawh) tibo tura huaisen taka hma a la te hi thil pawimawh tak an ni tih kan hria. Tichuan, Mizorama kan Party neihte hian ram tundin (dinthar) nan Policy ṭha leh chhawrtlak ngei tur an nei ve hlawm em le?

- H. Lalhmachhuana, Zobawm