'INDEPENDENCE' SUAL ṬHATNA LEH ṬHAT LOHNA
Tun hnaia Pu Vana'n Pu Bualhranga a interview ka lo hmu a, hnam movement zalênna sual nasat laia senator a ni a, Pu Laldenga (L) te mi rin, Mizoram leh hnam tâna mi pawimawh ni ṭhin a ni.
"Zalenna kan sual kha kan tisual let der a ni," Pu Bualhranga.
Rambuai/zalenna sual kan tih hian Indopui 2-na hnu 1947 khan India a independent daih tawh kha. British hnuaiah kan awm tawh si lo. Union of India hnuaia awmin, Assam hnuaia District Council pakhat ve mai kan ni.
Kum 20 zet kan buai hnu 1986-ah Mizoram Peace Accord sign a ni a; kan hneh loh chalah chil kan hnawm a ni ber ang chu. Kum 20 zet Assam District Council pakhatin India kan do kha kan tuar nasa hle a ni.
Kan hneh lo vang tih chu an hre reng ang, mahse, mautâm ṭâm te leh min ngaihsak lohna kha kan ngaithei bîk lo. Râl laka thihna, tual laka thihna, kâwktu, inthahna râpthlak tak tak, pawngsual, khawkhâwm, khaw hâl; a tam lutuk.
He kum 20 chhung hian kawng, office leh zirna te nasa takin a ṭhuanawp a. "Kum 20-in kan hnufual..." an lo ti fô hi a dikna chen a awm.
Mahse, ti ve thung ang. India 'mainland' ngaihsak loh, Assam Bengali ngaihsak vak loh khan British hun 1873-a ILP kan neih kha kenkawh kawngah min ngaihvenpui chiam zual a. Chakma, Hajong leh Bengali kan state-a an luh nasat kha pawi an ti tlat lo.
Zalenna sual ta lo ila rei tak chu tuna Assam state-a District Council ang chauh khu kan ni dawn a ni. Nagaland te thlirin 1990's velah state kan ni pha ṭâwk ang em? Buai lai kum 1972-ah India-in UT min pe a, eng kan nih phah lo. 1986-ah state kan han ni chiah a, kan ILP leh excluded area nunna tur Article 371G kan nei nghal bawk.
State ralmuang ber niin, state kan han nih meuh chuan ziak leh chhiar thiam ber pawh kan ni mai a ni. Kum 20 chhung kha ti dêm dêmin Assam awpna hnuaiah khan awm ila, chimral kan ni hial thei zawk ang chu! State kan nihin kan ILP te state-in kan kengkawh thei ta zawk a ni.
1966 aṭanga 1986 buaina khan nationalism thinlung nasa takin min puttir ta a, hei hi kan hnam ralthuam ṭha ber, Pathianin min pêk a ni hial ang. Hnam dang tih theih tih theih tumna, mahni hnam zia leh thuam chawisanna, Japanese-te leh Israel-te khawvelin a ngaihsanna ang kan neih phah a, thûk takin kan neih phah. Hetah hian 'political party' mal a ni lo a, Mizo fa tawh phawt chuan chanvo leh eng emaw zâwng takin thawh kan nei vek a ni.
Politician mimalin sawi tur tam viau mah se, Brig. T Sailo (L) te, Pu Lalduhoma, Pu Laldenga (L) leh Pu Lal Thanhawla te remna a thlen theihna atana an chanchin hi Mizo fate tana pawimawh reng a ni tawh ang.
~ Zoa Tlau, Buannel Cabin