Written by
- Thangtea Thawmte

INTRA-PARTY PRIVILEGE LEH MIMAL ZALENNA RAMRI

Khawtlang leh ram hruaina (politics) kalphungah hian thil thleng eng pawh hi a chhehvel boruak, a sawina hmun leh a sawichhan ber 'thupui' (contextual nuances) hriat hmasak hi hriatna tifiahtu a ni ṭhin. Political party chhungkhur hmasawnna tura boruak tihzângkhaihna (ice-breaking) leh inbuatsaihna hi pawn lama chhuak lo tur— intra-party communication protocol —a nih avangin, pawn lam mi tana hriat thiam ve phak loh tur thil tam tak a awm ṭhin. He kalphung thuruk hrethiam hauh lo va pawn lam aṭanga lo inrawlh ve satliah-na hian hriatsualna lian tak (interpretative error) a thlen thei a ni.

Chuvangin, tun hnaia Pu B. Chhanzova thil sawi leh a chhehvela thil thleng hian, political diplomacy leh pawn lam mite tana inrawlhna dán (locus standi) thlirna kawngah ngaihtuahna thûk tak min neihtir a ni.

Thil Thleng Hriat Sualna Lian

Pu B. Chhanzova’n a party media workers-te nena inhriatthiamna thûk tak (diplomatic restraint) nei chunga fiamthu sâng tak (satirical satire) hmanga titi a vawrh kha, a chhehvel boruak hre hauh lotu mi pakhat chuan thu kheuh beuh ah lo laksakin, awmze nei chuang lo tur leh mipui tana ṭangkaina rêng reng awm lo (unwarranted intervention) video a rawn siam ngawt mai hi, second thought a tlachham deuh em aw, ka ti deuh?

He programme-a a thusawi hi, party chhungkhur hmasawnna tura inbuatsaihna leh rilru tihchakna (resilience training)–pawn lama chhuak lo tur a ngaih ni si kha, khawtlang mipui leh pawn lam aṭanga thlirtute (third-party observers) ngaih sual theih turin a point chhe lai a chawi lar ta hlauh a. A tuzawk mualphona nge tih erawh kan thutlukna ṭheuh ah dah ta ila!

Dán Leh Politic Thlirdán (Legal & Political Aspect)

Politics chik zawka ngaihtuah tu te chuan, Minister Pu B. Chhanzova hian hmingṭhât hlawhchhuahna tlawm lutuk (cheap publicity/populism) ûmna rilru a pu lo tawp ang tih a hmuh theih. Chutih rualin, rem leh rem lova mimal-in zalen taka ngaihdan an sawi- lo luhchilh (counter) chiam hi dánpui (constitutional framework) tualah chuan Infringement of Privacy and Speech Rights (Mimal zalenna leh zalen taka ṭawng theihna dán bawhchhiatna) kalh a ni a. Short clip video siamtu hian he thilah hian Locus Standi (inrawlh theihna dán/legal standing) engmah a nei lo thung tih hi a hriat hnuhnawh ka ring.

Minister a nihna anga amah beihna lakah Political Diplomacy ngaihtuah reng chungin, a chhanglet lem dawn lo tih hriat ruk vanga a hmingchhiatna tur lo phulpui hlut ṭhin hi, ram hmasawnna kawngah Moral Hazard lian tak a ni a, khawtlang inkaihhruaina dán thlengin a nghawr nghing thei hial a, a pawi ṭhin hle. Ram kan hmangaih nge, contract min pe duh lo tute kan bei ve satliah!?

A tlangpui thu-ah chuan, politician-te hi mipui sawisel leh thlir ràwn hlawh (public figure) an nih rualin, an thusawi tawi te (short clip) la làwk a, lo vawrh darh chiam ṭhin hi mimal zalenna (speech rights) rap bettu leh dán kalh a ni hial thei. Chuvangin, cheap publicity um vanga midang hmingchhiatna thlentu nih tum ai chuan, political diplomacy leh mimal zalenna zah thiam hi ram hmasawnna tura kan hmachhawn mek moral hazard laka kan fihlimna tur a ni. Chumi rual chuan khawtlang inkaihhruaina dánpui leh dán te sep te zah thiam tur hian pawn lam aṭanga lo inrawlh chawt ṭhin te hian an 'locus standi' hi an hriat chian a hun tawh hle a ni.

- Thangtea Thawmte