ṬHÂL CHAWHMEH KUMTLUANIN

Pa ka ni a, chawhmeh bazara kal ber ka ni lo nâin, kawngpui kamah thlai, thei lei tur engtik lai pawhin a awm reng a ni. Kan mamawh tam tak, thlai, thei, etc eng emaw zat chu phai lam aṭanga lokal te a ni a, chutihlaiin, ṭhahnem tak chu keimahni thar, kan ramin a thlawna min pekte a ni.

Nikum aṭang khan chawhmeh bazar leh kawng dunga kan ram aṭanga thar an zawrhte zingah hian tun hma leh, tun thleng pawha ṭhâl chawhmeh/thlai nia kan ngaih ṭhin kum tluana zawrh kan nei ta tlat mai a’ chungte chu – thingthupui, khanghu leh phuihnam te a ni. Heng thlai (ti mai ang)-te hi tun hma aṭangin ṭhál chawhmeh February thla chawhnu vel aṭanga March–May thla chhung chawhmeh a ni ṭhin kha a ni a. Tunah chuan kumtluanin fûrpui lai June – August-ah te meuh pawh kan zuar ta reng mai hi mak kan ti ve em aw.

Ṭum khat chu a zuartu nu pakhat ka zawt a, “Fûr laiah te khanghu in zuar ta reng mai hi engti zia nge maw ni le?” ka ti a. Ani chuan, "A, ka pu, ṭhâlah kher lo pawh lak theih turin an siam tawh alawm," tiin min chhang a. Tih theih a lo ni mai tak awm e, ka han ti a.

A hun lo anga lang, thiamna hmanga kumtluana ei theihte pawh chu a lo awm a ni mahna. Chutihlaiin, Pathian khuarel anga keini Mizote’n ṭhál chawhmeh atana kan lo ngaih kumkhua hetia hunbi mumal pawh awm lova kan zuar ta zel mai hi, kan duhâm/pawisa duh luat vanga kan tih nge tih hi rilru pakhatah a awm. Chutiang chu lo ni ta se la, heng kan thlaite hi mihring rilru ang han puttir ila, engtin nge min ngaih tak ang le. Phuihnam hi chu zunthlum neite tan kumtluana lei tur lo awm ta chu a ṭha viauah ngai ila. Thingthupui leh khanghu te hian, Mizo hote hian kumtluanin min khawih a, min zuar a, kan va ṭangkai tak em, an ti ang nge, hetianga engtiklai pawha min sawisa reng hi chu tawrh a har a ni, ti reng reng hi chuan khawvel hi tawp tawh mai se, an ti zawk ang?

Thlai/chawhmeh bazar lam han sawi takah chuan sawi zui ta zel ila. Aizawlah hian veng pathumah kan awm ve ta reng mai a, awmna veng a zirin bazarna hmun pawh a dang ṭhin a. Aizawl kan awm tirh kum khat leh a chanve kha chu ka la pension lo va, Inrinni bazar hian kan nu ka kalpui ve ṭhin a. Chawhmeh thlai zuarte hi dawn/nêp ka awih lo va, a to em mai tih ṭawngkam pawh hman loh tur, lei ngam loh chu lei loh mai tur, tel hnih/tel thum la ila, engzatin nge min pek theih ang, tih pawh chin loh tur, ka ti ṭhin.

Hun a lokal a, thil hi a to mah mah ta vek em tih ka ngaihtuah ta deuh a ni. Mi ṭhenkhatin tihian an sawi a. A thartute aiin a zuar chhawngtute hi an hlawk zawk a lawm, an khâr a, an ṭhen sawm leh a, a zuar chhawngtute hi an hlawk zawk daih an ti a. Chuti a nih chuan, hmâna ka lo khawngaihte kha a tak taka thartute an lo ni chuang si lo a nih chuan ka lo khawngaih ṭhelh ta deuh em ni, tih ka ngaihtuah leh a. Thil ka han hriat belh leh ta a. Bazarpuia thlai zuarte hi Zirtawp zanah te an lo ṭhu tawh a, tleivara lo ṭhute an ni, an ti a. Chuti a nih chuan an lo va khawngaihthlak ve maw le, ka ti leh ta a.

A leitute lam ve thung hi kan inang lo ve leh thung viau mai awm mang e. Ṭhenkhat nei tak tak, Inrinni tuka sa ngawt pawh kg 4-5 velte lei tlangpui, harsa lo, chhungkua an awm a. Chutihlaiin, ṭhenkhat, keini ang duang, chhût keuh keuh ngai ang pawlte pawh an awm ve nual em tih te ngaihtuah theih tak a ni. Milian leh hausa zawkte hi chuan thlai thar ve a, mahni intodelh hi tum lovin, mi harsa lo leh thlai thar zuara inhnangfâkte thar hi leisaktu nih tum ve thung se la tihte ngaihtuah ila. Hausa zawkte mahni mamawh an thar ve zel chuan, kut hnathawkte thar chhuah tute nge leisak ta ang tihte ka ngaihtuah leh a.

Engpawhnise, kan inma-mawh tawn vek a, leitu awm avangin zuartu awm a ngai a. Kan thar a inang lo va, kan duh zawng leh mamawh te pawh a inang lo va. Inmamawh tawn vek kan ni a, tuate pawhin mahni chauh inngaihtuah lovin, mi dangte dinhmun leh mamawh leh rilru puthmangte inngaihtuahpui ṭheuh ila. Chutihlai chuan, heng ṭhâl chawhmeh, fûrpuiah te kumtluana kan zuar ta hi ṭawng ve thei se, engtin nge Mizo Kristiante hi min sawi ang le; ṭangkai an inti ang nge, kumtluana min sawisa hi chu aw, an ti ang?

- Rev. Lalbiaksanga Chinzah