Ram hmasawnna atan C key: Concensus
ZPM sorkar thar lak luh tirha kan Chief Minister-in MLA zawng zawngte tana zanriah hlimawm tak a buatsaih kha, Mizoram politics-ah chuan political culture thar leh entawn tlâk tak a tling hial awm e. Political party hrang hrangte boruak nuam leh inzah tawnna nena an ṭhukhawm thei kha a hmuhnawm piah lamah, ram hma lam hun atan pawh beiseina leh thlamuanna min petu a ni.
Democracy ramah chuan ngaihdan leh thlir dan inang lo a awm fo ṭhin. Sorkar hruaitu puitling chuan ngaihdan hrang neite pawh hmêlma anga thlir lovin, ram hmasawnna atana thawhpui tling/tlakah a ngai tur a ni. Chutiang rilru zau, ram leh hnam tana thui tak thlir lâwk thiamna (statesmanship) a awm chauhvin lungrualna (consensus) a lo piang ṭhin a; chu chuan hmasawnna nghet leh daih rei a siam bawk ang.
Inkawmhona leh strategic thinking
Ram hruaitute hian Assembly House leh Cabinet Meeting-a ro an rèl piah lamah, formal boruak kal kân a, inkawm hlimna (informal interaction) an neih tam lehzual a pawimawh hle. Inpâwlhona hian inhriatthiamna leh inrin tawnna hrui a tichak a, innghirnghona leh hriatsualna awm thei lakah min veng ṭhin.
A bik takin, ruling MLA-te hian hun remchang siamin fellowship nei ṭhin se la. Chaw ei khawm paha sorkar policy leh hmalakna pawimawhte thlamuang taka an sawi ho fo hian mawhphurhna inṭâwm (collective responsibility) leh lungrualna thûk zawk a siam ngei ang.
Thlirna zau (macro perspective) leh inrin tawnna
MLA chu mahni bial chauh thlir ṭhin ni lovin, ram pum huap thlirna zau (macro perspective) nei tûr an ni. Mahni constituency hlâwkna chauh ûmna thlarau (parochialism) bànsan a, ram pum hmasawnna tura inrâwn tawn zêlna hian sorkar khawl a chaktir zual ṭhin. Sorkar tichaktu thahrui chu inrin tawnna hi a ni. Inrin tâwk lohna (trust deficit) lo awm ṭhin pawh hi inkawmhona leh inrâwnkhawmna hmangin a siamrem theih. Rinhlelhna boruak a tlakhniam a, inrin tawnna a lo len zawk hian sorkar khawl (administrative machinery) pawh a kal felfai zawk a, thutlukna leh hmalakna rêng rêngin hlawhtlinna duhawm a hring zui zêl ṭhin.
A tawp berah chuan, ram hmasawnna tak tak hi mimal ngaihdan aṭang chauha lo piang a ni ngai lo va. Ngaihdan hrang hrang leh thlir dan hrang hrangte inzah tawnsak chunga inkungkaihna ṭha vawn a, lungrualna zawn hram hram thiamna hi ram hruaitu puitlingte ze mawi (statesmanship) chu a ni. Chu chu nghet taka kan vawn tlat chuan, Mizoram hma lam hun atan hmasawnna nghet siamtu hnâr ber a ni ngei bawk ang.
- Thangtea Thawmte