A ṭha zawnga danglamna Revenue Department-ah a thleng tak tak em? (Part-I)
Ni 26 May 2026 khan Land Revenue & Settlement changtu Minister Pu B. Lalchhanzova chuan participatory press conference, PC pangngai ang lo deuh, journalist-te nena zawhna leh chhanna piah a sawikhawmna hun tam zawk a nei a. Chumi behchhan chuan i han sawi zau dawn teh ang.
Mipui tana dawr nuam thar
Revenue department hrim hrim hi tun hma deuh ngaituah chuan mipui tana dawr har tak ni tawh lovin, an infuih thar nasa bawk a, mipui tana ṭangkai nih mai bakah thawktute pawhin ṭanpui duhna 'helping spirit' an nei tam tawh hlein a lang.
Revenue department hi thubuai rem tur ngah leh a nihphungah pawh chutianga dan leh hrai hmanga mipuite buaina chingfel tur an nih avangin a bulṭhutah ram rorelna sanga dan hman tur pass a ngai ṭhin. Heti lama hmasawnna 'legislative framework' chhunga hnathawhte erawh mipui tan hriatthiam vek a harsat bakah, mipui thinlungah a tlak nat vak loh vangin kan sawi zui mang lo thung ang.
The Mizoram Survey and Settlement Operations Act, 2026 buatsaih niin, Assembly fur ṭhutkhawma pass hman tura beisei a ni a. Hmasawnnain a ken tel zel, hmana kan mamawh loh Apartment Ownership Act pawh duan mek a ni, ti chinah hian he point hi chu i kalsan mai teh ang.
Thawktu lak belh lam
Department chak ni turin hnathawktu tam a ngai. LR&S-te’n administrative framework chhunga ṭan an lak dan han en ila. Surveyor 14 lak belh niin, court case avangin an zawm lawk thei lo zawk. District hrang hrang bakah a vawi khat nan Vairengte leh Thenzawl sub-division-ah te dah an ni a. Surveyor 30 dang lakna turin tunah hian hmalakna a kal mek a ni. Field worker 10 lakna tur pawh phalna a awm tawh a, UDC 2, LDC 5, LDC (PE) 4 leh group-D (PE) 2 lak belh an ni tawh bawk. Tunah hian LR&S hnuaiah hian post awm zawng zawng 518 awmah a chanve 259 fill-up niin, a chanve 259 a ruak mek niin tarlan a ni.
Mipuite’n ram teh tura hun rei tak tak kan nghah ṭhin sutkian nan mamawh zat zawng zawng sawrkar hna a lak theih si lo va, buaina ziaawm nan survey firm 13-te empanel an ni a, anni hian ram teh hna an thawk a. Department-a surveyor indaih lohna phuhru tura tih a ni. Firm awm zat hian mipui mamawh a la phuhruk zawh loh avangin EOI siam leh a ni a, hei hi tihfel theih ṭep a ni. Survey firm eng emaw zat neih belh theih beisei a ni.
Firm bakah hian mipui tan licenced surveyor ruahman niin, mamawh phuhru tur leh sawrkar tha tichak turin licensed surveyor neia chhawr turin hmalak mek a ni bawk; hei hian ṭhalaite tan hna tam tak a siam belh tel thei bawk ang.
Village Revenue Officer
Thingtlang khaw tina a theih loh pawhin khaw tam zawkah village level officer ruat ni se tiin ruahmanna siam mek a ni a. Revenue department hi mipui ban phaka hnuh hnaih duh avangin hei hi ruahmanna siam a ni. He thil hi a taka hman a nih hun chuan Revenue hnathawh chakna atana decentralisation lama ke pênna rahbi pawimawh tak a ni chho ngei ang. Mipuite nena department inhnaih lehzualna tur a ni a, Election dept. lamin khaw tin veng tinah BLO atan zirtirtute an hmang ṭangkai ang deuh tur hi a ni, department thawktu ringawtin a vil hneh loh tur chhâwktu ṭha tak tur a ni.
Technology mila kal leh sum lak luhna hnar
E-ram Portal: Dec 2024-ah CM-in a hawng a nih kha. Tihchanhtlun chhoh zel niin, tunah hian Aizawl district-ah pilot-a la kalpui a ni a, district dangahte kalpui chhoh zel tur a ni. E-ramah hian application 10,786 dawn a ni tawh.
Mi tinin rualkhai taka sawrkar an chhawr theih nan e-rama process zawng zawng chu first come first serve tura ruahman a ni a. Hei hi kalpui a nih ṭanah sawi neuh neuh a la awm avangin tunah chuan khauh leh zual leh uluk zawkin, minister emaw, thawktu officer hmelhriat leh sawipui vang ngawta tih hma bik, duhsak zawng leh thil dang avanga hmanhmawh bikte lo process hmasak theih a ni lo.
Mahse, e-ram hman a nih avang hian department chhungah kalphung eng emaw chen thlak ngai a awm. Tun hma lam ngaihtuah erawh chuan tihpuitu ṭha nei ve lo tan erawh thil ṭha, equality lanna danglamna lian tak a ni.
Hei bakah hian mipui lam aṭangin, "Engtin nge VC pass LSC-ah ka leh ang, hming thlak te, ram insahthlak kan duh a," tih te, zawhna chi tinrêng kan neih ṭhin hi thawktute tan pawh chhan zawh sen a ni lo thin. Hemi atan hian tunah hian awlsam zawka mipui harsatna eng emaw chen sutkian a nih theihna turin Whatsapp Bot leh IVR (Interactive Voice Response) buatsaih mek a ni a. Whatsapp Bot hi peih thawkhawt tawh niin no. 84158 06438-ah hian 24x7-in harsatnate thlen theih a ni. IVR pawh peih thuai tura buatsaih a ni bawk. Whatsapp Bot leh IVR hmanga kan harsatna sutkian a nih loh pawhin Whatsapp Bot leh IVR hian office hun chhungin mihring lo dawngsawngtuah a redirect thei tho dawn a ni. E-ram portal aṭang hian forthnightly-in land application status applicant tinte hnenah whatsapp message-a thawn ṭhin a ni bawk.
Stamps & Registration
Commercial tax kan tih mai GST bakah chuan Stamps & Registration hi state sum hnar pawimawh tak a ni. Mizoramah erawh duhthusamin kan la hmu tha lo. Heti chung hian nasa takin hma kan sawn. State sawrkar chan liau liau a nih avangin ṭan lak zel pawh a ṭul hle a ni.
Kum 4 kal ta chhunga Stamp & Registration aṭanga kan sum hmuh pun dan chu hetiang hi a ni: 2022-23 crore 7, kum 2023-24 ah crore 8, 2024-25 ah crore 13-ah a chho ta. 2025-26 ah crore 20 a ni ve ta daih. Stamps & Registration hi state sorkar sum hnar pui ber zinga mi a nih angin state tam takin ṭangkai takin ram lei leh hralh leh registration aṭangin sum an la lut hnem hle ṭhin a. Mizoram hian hemi kawngah hian bul kan ṭan tlai deuh a, sum hnar pui takah kan la hmang lo deuh. Sorkarin theihtawpa ṭan la chhovin, kum 2/3-ah chuan 50 crore vel lak luh theih beiseiin, kum 5/6 ah chuan cheng 100 crore vel lak luh theih an beisei hial a ni awm e.
E- Stamping
Mipuite’n awlsam zawka stamp duty an pek a, chumi aṭanga sum lut pawh felfai zawka lak khawm a nih theih nan LR&S chuan The Mizoram Stamp (Payment of Duty by means of E-stamping) Rules, 2024 chu siam a nih hnuah Stock Holding Corporation of India nen May 11, 2026 khan inremna siam a ni.
He e-stamping hmang hian mipuite’n awlsam tak leh him takin stamp duty an pe thei tawh dawn. Stamp certificate-ah hian finfiah nan Unique Identification Number (UIN) dah a nih avangin a lem leh phuahchawp lakah a him a, online hmangin a verify zung zung theih tawh dawn a. Record-te hi khawl (electronic) hmanga vawn a nih avangin bo, chhia, leh hmelhmang tihdanglam lakah a himin, chhiatrupna thlen pawha record vawn himna (disaster recovery) hmanga kalpui a ni. Lak chhuah leh enfiah a chak avangin lehkha pawimawh (documents) buaipui leh register pawh a chak phah.
Tin, sorkar tan sum lak luh chhinchhiahna (accounting) a tiawlsam a, sawrkar hmuh tur sum dik tak a vawnghimin a chhinchhiah ṭhin a ni. Physical stamp paper chhûtna leh buaipuina senso (printing & logistic) atan thâ leh zung tam tak sen a ngai tawh dawn lo a, sorkarin a ruat Authorized Collection Centre (ACC), Common Service Centre – Village Level Entrepreneur (CSC-VLEs) te hnen aṭangin hun tlemte chhunga lak chhuah theih a ni tawh dawn a. CSC tan pawisa hmuhna ṭha tak a ni dawn.
Online tax payment
Ram chhiah hi kum tin khua leh vengah a thawktute’n kal chilha khawn ṭhin a ni a. Hei hi a hautak bakah tunlai khawvel hmasawnna mila ke pên a ṭulna avangin online tax payment hi 2022 khan hman ṭan a ni tawh a. A software lamah siam belh leh tihdanglam ngai eng emaw zat a awm avangin ICT dept nen thawk hovin Version 2.0 peih a ni (29/5/26 khan minister-in a tlangzarh).
Hemi chinah ngawt pawh hian, thu mai ni lovin kalphung thar tak tak Revenue department-ah hian kan hmu a tih theih âwm e.
- Hruaia Kawlni