I hun i hmang ṭha em?

4th November, 2019

Hun hi kan tâ tur, awm reng mai tur leh kan hman hun apianga awm zel mai turah kan ngai tlangpui a. A dik chin a awm a, a dik loh chin pawh a awm. Hun hian bithliah chin (limitation) a nei a, i duh angin hmangin pawt kual danglam ṭhin mahla ni khatah darkar sawmhnih pali chauh a awm.

‘Hun hi pawisa a ni’ (time is money) kan tih hi ngun taka a thukzia ngaihtuahin kum 1748 kum daih tawhah khan Thinker ropui, Benjamin Franklin chuan he thu hi a lo phuh chhuak a. Hun hi pawisa a ni tiin lo sawi mah se, amah vekin pawisa chu sawi loh, “Hun hi khawvela thil lo awm tawh reng reng aiin a hlu zawk a ni” a ti bawk a ni. Hun hian tumah a nghak ve lo va, a hun tèah, a ngai tèin a liam zel mai a ni. Chuvang tak chuan kan hun hlu tak mai hi hriatreng tlakin hman kan tum tur a ni; reilo teah min liampui ve mai dawn si a. Hun hi kan tan a inphal reng a, mah se, keimahni zawk hian kan daih dawn si lo!

Mizote hian hun kan hmang ṭha em?

Hmanlai aṭang tawhin Mizote hi nu leh pa te thlazar hnuaia awm nuam ti mi, an thu leh hla pawh ngaichâng ṭhin kan ni tlangpui a. Nimahsela, hei hian min ti puitling har a, mahni kea din a ṭul tawh hnu pawhin kan zeng tlat ṭhin. Mipa fate lek phei chu chhungkaw hrang din a, theihtawp a ṭang hmâ tur kan ni. Mahni kea din theih hi nu leh pa te laka intihhranna ni lovin puitlin zirna zawk a ni - nu leh pa tan pawh thil lawmawm tak a ni. Kum 40 dawn tling tawh te pawh nu leh paten an pawisa hman tur la pek reng mai chu a kawng hmang lo hle.

Sapho rilru chu a ni ve hauh lo. An thawhchhuaha nun ve hi an tum lian ber a ni. Saprama ka thlenna nuin an chhungkaw chanchin min hrilh chuan ngaihtuah a ti thui hle. Fapa pahnih a nei a, a u zawk chu inhrang changin a awm tawh a. A mipa tlangval naupang zawk chauh chu an awmpui a. Ti hian a sawi a, “Tunlai chu nitin mai hian ka fapa hian ka thawhchhuaha in lei ve a, keimaha awm ka duh tawh, in ina awm reng hi nuam ka ti tawh lo a ti reng mai a, Taua ka mangang a ni,” a ti a. “Tuktin a hnathawk tur hian min kuah ziah a, ‘Ka nu vawiina i lo bazaar na tur pawisa hei âw’ tiin min pe ziah a. A chhuah chuan ka lungngai lutuk a ni” tiin min hrilh.

A nu dinhmunah chuan a ni thei, a ngai em em dawn a ni, mahse, chu chu nun dan dik tak tur chu a ni zawk si. Nu leh pa te in sakah kan awm a, kan duh duh kan eiin kan order a, mahni kea din tum reng reng lo tam tak kan awm, in zirchhuah kan ngai a ni. Mizote hi a hu hoa thil tihna kan ngah a, mahni hnathawh tur pawimawh thawk hman lo pawh kan tam mai. Biak Inah te kan inkhawm fo a. Mi ṭhenkhat chuan anmahni tuina chauh an ngaihtuah a, an thusawi ngaiah an lêt an lêt a. Pathian thu ṭha tak sawi mai awm tak, sual nei ve ngai reng reng lo ang maiin midang diklohna ringawt sawiin an aû piap piap a, rei tak thusawi an chîng ṭhin. Hei hi mite thlarau chawmna aiin a vaw chhetu, chawlawl leh ninna chawk chhuaktu a ni fo - sim a ṭha ngawt mai. Zing ṭawngṭai hun tawi te, hman lo tak tak kal khawm zingah pawh ṭawngṭai pui tur sawi ta miah lo va a chîn chhuaka thil sawi chîng kan awm; hun hi a uihawm a ni tih hriatreng a ṭha.

Mizote hi mitthi vui kan ngai pawimawh a, hman lo deuh pawha kal ve ngei tum ṭhin kan ni. Tunhma deuh khan kohhran ṭhenkhatin mahni thurin sawi chiam nan hun an hmang ṭhin. Ṭhutna te a rem lova, tawitea Pathian thu sawi mai hi a ṭhain, khawhar chhungkua thlamuanna sawi mai hi a ṭha tawk khawp mai. Tunlaiah hian Pastor ten hun an hmang thiam tlangpui a, tawi fel takin an sawi mai ṭhin. Hun ren taka an hman laiin thlalak hunah hian kan rei ta em em ṭhin hi a pawi lai ber chu a ni. Y.M.A. ten list an neih baka lo innngai pawimawh chawp kan tam ta ṭhin lutuk hi sim a ṭha khawp mai.

Theatre Hall-ah hun te kan hmang reng a. An rawn chet dan tur nghakhlel takin kan lo thlir a. Inpeih sa miah lova lo chhuakin mipui hmaah ṭingṭang kan herh dik chawp a, thil kan chawi sawn chhen te hi mipui zahlohna a ni. Hun a la hêk em em bawk a, entu mipui mood a chhe zo ṭhin.

Vawi khat chu kum 1993 kumah zai tur leh Mizo Typical dress entir pah turin kan unau leh kan tute thlenga stage a dingchhuak turin Bangalore hall ropui deuh maiah kan tel ve a. Stage bulah awm reng tur a ni a, kan hmaa programme neite an chhuah rual deuh thawa luh ve nghal tur a ni. Second 10 vel bak a ni lovang kan lut nghal mai lo kha stage duty Pastor Jenson-a, American pa khan min lo work-over der mai a, “In hun a ral tawh” a ti hmiah mai a. Min hruaituten theihtawpa an dil hnu leh hmun hla tak aṭanga lo kal kan nih thu an sawi chuan midang programme hnungah min tih tir veleh ṭâwk a, a zahthlak duh hle mai - mi fate chuan hun hi an ngai pawimawh takzet a ni.

Hun ruat awm ve thlap si committee ṭan hun tlai em em te hi a puitlin loh thlak! Kohhran kan ni emaw YMA kan ni emaw, kan ṭan tlai tlangpui ṭhin; YMA committee hi a dul zualin ka hria. A tlai apiang dah lal hi sim a ṭha ngawt mai, a huna ṭan chîn hi puitlinna kailawn pawimawh a ni.

Ṭhangthar nun leh hun hman ṭhat hi a inpersan ta hle mai. Nilenga cellphone hum reng chung chuan a nih tur ang thlapa hun hman a har. Zankhuain phone leh computer, zingah tlai em ema thawh leh! Hei hi kan hun kal zel tur atan chuan hmelma lian ber a ni ang. Hun hi i tan a ding reng dawn si lo a.

Hun hman ṭhat hi kan nun pumpuia hlawhtlinna min petu a ni. Kan hmaa tih tur awm chu peh hêla tlanchhiatsan mai lovin, a nuam emaw a hrehawm emaw pawh ni se tihhlawhtlin hram hi kan nun tihlimtu a ni. Hei hian mite tana rawng taka chet emaw phuba lakna emaw a keng te lo e.

Kan hun ṭha neih te hi sum leh pai zawn nan ringawt ten kan lo khawhral ang tih a hlauhawm. Zalen leh hlim taka hun hman hi a lo hlu ber mai. Kum 1950 vela zaithiam Doris Day in, “Enjoy yourself” tih hla a lo sak ang deuhin kan nun ral leh mai tur hi lungngaihnaa intlakbuak tir lovin hlim taka hman thiam hi a hlu ber.