KAN THLIR DAN HIAN ZIR PHAWT MAI SE

Israel lal ropui Solomona khan nupui 7,00 leh hmei 3,00 a nei a, sum tam tak, hman sen loh khawpa tam a nei bawk. A in leh a velah te chuan rangkachak leh tangkarua te chu lung ang maiin a let rem rum mai a ni. A mit ît zawng apiang a hlah lo a, a duh apiang a nei thei a, a duh apiang a ti thei zel a ni ngawt mai. Chutiang taka hausa leh thil ti thei nih chu a nuam viau mai thei. Keini ang duang, hlawh lak tlai thla apianga chhungkaw khawsak phung khaihlak deuh nghal mai ṭhinte nen chuan kan kar a hla hle mai. Keini mahin khawvel hi nuam kan tih a, dam kan la thlakhlelh hle chuan, Solomona phei chuan a lêt tam taka khawvel hi thlahlel a, nuam ti tur a ni.

Amaherawhchu, Solomona kha a hlim viau lo. Chuti takin khawvel kha a thlahlel vak tlat lo. A hausakna a thlir a, khawvel a thlir a, a nun a thlir a, “Thil zawng zawng hi engmahlo mai a lo ni,” a ti tawp mai a ni. Khati khawpa hausa leh nuam tâwl thei chuan dam te kha thlahlel hliah hliah âwm tak a nih vei nen, nung dama awmte ai chuan mitthi tawhte a awt zawk a, mitthi tawhte ai pawhin la piang lote a la awt cheu zawk. “Nun hi ka hua a, ni hnuaia thil reng reng hi min tilungngaitu vek a ni,” a ti tawp mai.

A ni tak a, mihring nun hi a ho zawnga thlir chuan a ho ang reng khawp mai. Kan vanglai leh ṭhat lai ni te hi a va rei lo em! Hmân ni lawka pa chak tak leh phiar sek fuat mai Arnold Schwarzenegger te pawh an chul rup ta rup mai. Cowboy rorum Clint Eastwood-a te pawh putar an ni ta. Hmelṭhatna te, sakruang mawina te hian a va daih rei lo em. Hmeichhe hrin tawh phawt chu engtik ni-ah emaw chuan chul leh vuai mai tur kan ni. Kan vanglai leh ṭhat lai, kan arpa chan lai hian han in vaivung viau ṭhin mah ila, engtik ni-ah emaw chuan kan la chul ang a, kan la thi ve ngei dawn si. ‘Ka dam lai ni hi thlânah ka pêl ang’ kan la ti vek dawn.

Kan thih ni-ah chuan kan hnuk a chah rualin ‘Mihring a tling ta lo’ tih chu kan chan tur a ni mai dawn a, thlân khur thûk taka min zalh hma hauhin ‘ruang’ mai kan ni tawh ang a, min la phûm hma hauhin mihringah min chhiar tawh lo ang. Lainat taka min kiltute pawh ‘ruang kiltu’ an ni tawh ang a, thlâna min zalh a, min vûr pil rual rualin khawvel chuan min hnuchhawn nghal ang a; min phûmtu tlangval rualte chu fiamthu tharlâm thawhin kan thlân kotlangah an nui ham ham mai thei a ni. Kum sawm sûl a vei leh meuh chuan khawvelah hian kan lo awm ve tawh a ni tih pawh hre lo ṭhangtharte’n leilung hi an luah tawh ang. Thu leh hla lama sûlhnu nei ṭha leh dam laia mi ropui bikte chuan hriat zui an hlawh deuh mahna.

Kan dam chhung tawitêah hian ramsa leh chungleng sava te anga a awm sa ringa khawsa mai mai thei ni tal ila a zia deuh tur. Ei hmuh nan rim taka thawh a ngai a, khawsak phungah mi pangngai pha ve tur chuan nasa taka kan beih ṭauh tauh a ṭul thin. Ei leh in tlakchham hlauin, mi an tumin, mi aia hnufual bik nih hlau reng rengin kan hmanhlel a; kan dam chhung hun tawitê hi buainain a khat a, buai reng rengin dam chhung ni kan hmang ral ṭhin.

Mi pangngai nun pha tura thawh rim a ṭulzia te, kan dam chhung tawitêah pawh harsatna leh vanduainain min tlakbuak nasat theihzia te ngaihtuah chuan, Solomona anga piang lote awh rum rum mai pawh awl tak tur a ni. Hmeichhe naupang pakhat pawhin a nau, nausen lo piang hlim chu, “Ka khawngaih e” a ti reuh a. A chhung te’n a chhan an zawh chuan, “Homework-te a la ngah dawn si a, a thiam lohin a rilru te a hah ve dawn si a,” a ti reuh a. He hmeichhe naupang thlir dan ang deuh hian, nausen lo piang te pawh hi lawmawm viau mah se, buaina an la hmachhawn tur zawng zawngte ngaihtuah chuan, “Ka khawngaih reuh mang e, piang lo zawk se,” tih mai pawh awl tak tur a ni.

Amaherawhchu, hringnun hi a hahthlak zawnga thlir reng tur kan ni bik lo a, buainate hi tâwk ṭhin mah ila, hlimna tur leh lawmna tur hi a va tam si em. Pathian thil siam zinga ropui ber, Pathian anpuia siam kan han ni ringawt pawh hi ngaihtuah chian chuan lawm veng vengna tur a ni. Pathian thil siam mawi tak takte hi han thlir ila, lawmna tur hlir a lo ni. Mi tam takin ngaia kan neih, eng hè hùa kan ngaih loh leh kan kal pelh mai mai leilung mawina te hi Rokunga chuan nasa takin a hlimpui a,

Aw, lei mawina thinlai tihlimtu,

Zantiang chhawrthla leh siar eng mawi,

Aw, zing êng mawi leh tlai tla êng mawi,

Dam lai khuavel nun khua tinuama’n lo vul rawh,

a ti vawng vawng mai.

Solomona anga hausakna, sum leh pai leh tisa nawmnaa hlimna zawn kan tum chuan kan tlan nasat poh leh kan bei a dawng nasa ting ang a, ‘Nun hi ka hua a ni’ kan ti chuai raih mai ang. Rokunga anga thil tê tham têah pawh lawm nachang kan hriat a, khawvel thil (material)-ah hlimna zawng lo a, khawvel mawina leh a phêna siamtu ropuina kan hmuh thiam phawt chuan,

I mawi mang e piallei kan chenna,

Rianghlei tan par ang vul zel la,

Ṭah lai ní káwlkungah liam zelin,

Hlim lai ni par ang vul rawh se,

kan ti hep hep mai dawn a ni.

Mi hlim thei takte hi an hausak bik avanga hlim an ni lo va, an hmelṭhat bik avanga hlim pawh an ni hek lo. Mi nawlpuiin thil ho têa kan ngaihah pawh lawmna tur an hmu zel a, chu chuan an nun a châwm a, an nun a tihlim ṭhin a lo ni. Chung mite tluka hausa chu an awm chuang lo ve.

- Dr. K Lalrinchhana