Written by
V.L. Nghaka

Zirna siamṭhat a ni ang em?

Kan Education Minister hian Zoram zirna tlakchhiat chhan bul ber pakhat a rawn ti ṭha hlauh hi mipui kan lawm hle in a hriat. Political appoint­ment mitin duh loh, tuma siam ṭhat theih loh nia lang a rawn tibo a. India ram Nation Policy on Educa­tion (NPE) in ṭha bera an hriat leh an hman ber District tinin an huam chhunga zirtirtu lak hna chu DC Chairman-naah DEO Secretary nihna Committee (District Advisory Board of Education) hova lak a ṭha ber an tih ṭhin chu kan Minister hian a rawn hmang a. 

District chhunga mi mai bakah a khaw mi ngei 70% a la thei hi a ropui ka ti. State dang a khum ngei ka ring. Minister leh a thawhpui party an fakawm. He NPE duh dan hi tun hma kum 20 vel (1999) kan Educa­tion Minister ka ngam­tlak, ka naupang hlui nen hetiang dan thar hmang tur hian rua­hmanna kan nei dun a. Tih an tum a, "Tunah kan chan ṭhat hun ve a vanneihna min paihsak tur a ni lo," an ti a, ka hlawhchham a ti a. Kan Education Minister-in a tih leh tura a sawi chu inspec­tion a ni. 

Mizoram District pariat leh Sub-Divi­sion 19 a ṭhen a lo nih khan SDEO te DEO ah, CEO te SDEO charge an la ta vek a. Inspection and Supervision titu CEO te an awm ta lo an ti a. Kum tam Inspection and Supervision awm loh kan tuar a ni. Heti tur a ni lo. Tun hma Assam dan leh Central dan hman lai kan DEO (Inspector an tih) chuan thla tin ni 10 Inspection tiin a zin tur a ni. 

SDEO (DIS) tih ṭhin chuan ni 15 Inspection and Supervise a nei tur a ni an ti. Tun dinhmunah an indaih em em. Entirnan - Aizawl East Sub-Division DEO pakhat leh SDEO pakhat leh CEO 6 enkawl ṭhinah khan tunah DEO 5 leh SDEO 8 in an enkawl. Inspection and Supervision system an nei lo mai a ni. Thla tina DEO leh SDEO duty dan tur siam mai rawh se. School Inspection & Supervision kan nei a ni mai. DEO leh SDEO te hi office a Raja taka thu mai lova thla tin ni 10 emaw 15 zin tur an ni. Tun hmaa officer 8 in an enkawl kha tunah 13 in an enkawl tawh zawk. 

Kan Education Mi­nister-in a sawi leh chu kan thawktute hamṭhatna (welfare) atan Education Service hi a ni a. Mizoram Educa­tion Service (MES) hi hun rei tak beih tawh, la tihpuitlin theih loh pawh hi ama ho hian tih theih a nih a rinawm. Kan Zoram zirna ṭhat loh vangin Central Service-ah ka tling thei lo. Sawrkar school, luhna tlak lo kan tih te hi kan enkawl ṭhat loh vang a ni. Tuna kan Minister thiam leh ṭhahnemngai hi pui ṭheuh ila. State dangte tihdan te pawh la in Public Private Partnership (PPP) te, School complex leh Comprehensive School-te din leh ila. C.C.E modify ila. 

State dangte tih dan leh NPE te enin Tea­ching Aid, Library, Sta­tionery Grant In Aid etc. ti tharin kal dan ṭha lo lai siam ṭha ila. Kan education system hi harsa leh hautak lutuk loin a siam ṭhat theih ang. 

- V.L. Nghaka