Pa lian leh chak hmingthang Tumpanga
Tumpanga hi kum 1884 khan Khumzawl, tuna Aiduzawl khaw bul vela khaw awm ṭhinah a piang a; a pa hming chu Thangchuailova a ni a, a nu hming chu Lianchhungi, Vanapa tunu a ni. Khumzawl aṭangin Chawra hmun NE Khawdungsei kianga khaw awm ṭhinah an pêm a, chuta ṭangin NE Khawdungseiah an insawn ta a, a thih thlengin NE Khawdungseiah hian a awm ta a ni.
Tumpanga te unau mipa fate hi pa lian tak tak vek an ni a, ft 6 tling lo pakhat mah an awm lo a; an unau zingah Tumpanga hi a sang ber a, ft 6’9” laia sang a ni.
Tumpanga hi a chak em em mai a, a hun lai chuan a hmingthang hle a ni; ‘Sechal, amaha kaih theih loh a nei lo’ an ti. Thing hi ui pum tia chu a kut khing hnihin a ek ngai lo va, amah kha veikhawr a nih avangin hreipui vei lama kengin ṭhu chungin a ek mai ṭhin, an ti bawk. Amah Tumpanga kha pa hrisel tak, dammawh hritlan pawh nei ngai meuh lo a ni.
An chhungkua hian bawngpui sen ṭha deuh mai an vulh a, Tumpanga hian an bawngpui chu a duhin a duat em em a. Kum 1961 kum khan ni khat chu an bawngpui chu dam loh vak pawh nei lovin, êk dum zîl zêla e-in a thi mai a. Chumi hnu rei lo teah Tumpanga pawh chu an bawngpui êk anga e-in a thi ve ta mai a, a thih ni hi March 5, 1961, Pathianni chawhnu inkhawm lai a ni nghe nghe. A thih danah hian khawtlang ngaih a ṭha thei lo va, hri hlauhawm a nihte hlauin a tlai a tlaiah an phûm ta a ni. A thlan lungah heti hian an ziak:
KAN PA
TUMPANGA K-77
MIZORAM CHAK HMINGTHANG
6ft. 9 inches-a sang a ni.
Ni 5.3.1961 hian kan ṭhen ta.
A fate :
1. Ralngama
2. Thangchina
3. Lalvanga
H. HRAHSEL
tiin.
Tumpanga san zawng hi tun hnuah mi ṭhenkhatin an ringhlel a, MUP Chanchinbu-ahte sawi a awm tak avangin, Tumpanga tupa (a fanu fa) K. Lalnghinglova, IAS chuan finfiah theihna la awmin a ring tlat a. Mizoram Police-te nen inberâwnin, tunlai thiamna Forensic Science hmanga fiah tumin hma an la ta a. April 12, 2007 khan Forensic Science, Mizoram Police aṭangin mi pahnih leh Doordarshan aṭangin mi palite chuan Tumpanga thlan awmna NE Khawdungsei panin Aizawl an chhuahsan a ni.
April 13, 2007 khan Tumpanga thlân chu lai hawng turin NE Khawdungsei khua chu a inbuatsaih ta mup mup mai a; YMA nula leh tlangvalte mai bakah, nu leh pate pawh tumah feh loin, school zawng zawng pawh kharin Tumpanga thlân chu an lai ta a. A hmasa berin valupa Sangdawla'n a chêk hmasa ber a, an laih chhunzawm ta a ni.
A ruang an zalhna chu chiang taka hriat theihin a lo la awm a, a kuang kilhna perek pawh a lu lam leh a mawng lamah leiah a lo la bûr ve ve mai a. Chu perek inkar hlat zawng an han teh chuan ft 7 leh inches 8 chiah a ni. A ruh chu a lo mawih nawi viau tawh a, amaherawhchu, vanneihthlak takin a malpui vei lam ruh, a kâwng bâwra invuakna hriat tak leh, a khûp lam pawh a khûp bul kual (angle) awm ṭanna thlengin him pialin a lo la awm tlat mai. Chutichuan, formula hmanga an han teh chuan Tumpanga hi feet 6 leh inches 6 chu a ni ngei ang an ti a ni.
Tumpanga tu leh fate chuan Tumpanga nau Thangruaia pawh a vanglai chuan ft 6’6” a ni a, a han tar sâwng a, a thih chuan a ruang a han teh lehin ft 6’4” a lo ni tawh a. Tumpanga nau vek Vaitlaia pawh ft 6’3” an tih ṭhin chu, a ruangah chuan ft 6’2” a lo ni bawk.
Chuvangin, Tumpanga pawh hi ft 6’9” tih hi a dik thei a ni an ti a. Heng ang pa lian leh chak an nei hi NE Khawdungsei khua hian an chhuang hle mai a, an khua YMA Section hmingah pawh Tumpanga Section tia chawi pawh an nei nghe nghe. An khaw pa Lalhunliana pawhin, ‘Val lian Tumpanga’ tiin hla a phuah bawk a ni.
- Hausanga Hauzel