LEM CHANNA

Lem channa hi lem channa a nih ang ngeiin a tak tak a ni lo a, a der mai a lem channa a ni. Film changtute hian thiam takin lem an chang a, an chan thiam viau chuan hmuhnawm kan ti a, an chan thiam vak loh erawh chuan hmuhnawm kan ti lo mai bawk a. Lemchan chu a hmuhnawm tur a nihna chhan chu lem chan a nih tlat vang a ni. Mittui ngei pawh hi a lem leh a tak zuk awm ia!

Amaherawhchu, lem channa hmun chu hmun tinrengah ni loin, a bika hmun buatsaih leh remruatna bikah chauh a ni tur a ni a. Ram rawngbawlnaah emaw, nupa karah leh kohhranahte erawh chuan lem chan chi a ni ngai lo a, chutianga lem chang an awm chuan thup tak tak theih a ni ngai lo a, an mualpho vat mai ṭhin.

Kum 2012 daih tawhah khan Chinese Jian Feng (38) chuan a nupui hmelṭha tak laka a fa hmelchhe tak, a nu leh pa chhun lo taka lo piang chu ringnghelin DNA a test-tir a, an nupa kar aṭanga lo piang ngei a ni bawk si!

Nimahsela, an nupa chu an hlim tak tak thei ngai reng reng lo a, an inngur fo ṭhin a ni ngei ang, a tawpah chuan a nupui chuan an intawn hmaa South Korea-a cosmetic surgery hmanga a hmel a tihṭhat thu zawng zawng chu a puang fai ta lel a!

Jian Feng lungawi thei chuang lo chuan, “Kan inneih hmain chutiang engmah min hrilh lo a, inbumna hmangin pasalah min nei a ni,” tiin Court-ah a khing a, a nupui chu $ 1,20,000 chawi tura tih a nih phah ta a! Lem channa chuan rah ṭha lo tak a chhuah a, a pawi hle.

Nupa kara lem channa awm hi a pawi tak zet a, lem channa hi a awm hauh tur a ni lo a, engkim inhrilh tlang vek tur a ni a, kan mawi lohna pawh inthuppui zawk tur a ni. Nupa karah chauh pawh ni loin, ṭhian ṭha karah, thawhpuite karah leh thil dangah reng reng pawh lem channa a tel tawh chuan a tlo tak tak ngai lo.

Mizote hian 'dâwt vâr' kan nei ṭhin a, dâwtah hian a var leh a dum hi a awm chuang lo a, dâwt chu dâwt a ni tho tho. Dâwt tenau leh dâwt lian tak chu dâwt a nih vek tho avangin Pathian ngaihah chuan angkhat vek niin, dâwt a ni vek tho a ni. Chuvangin, dâwt var emaw, dawt tênau emaw tia sawi ṭhin hi nang leh kei chuan kan ngampattir loh a ṭha hle mai–kan huaisen zawk theihna atan pawh a ṭul.

Ṭum khat chu court room-ah hian hriatpuitu ka nihna angin nilengin ka awm ve a, mi pakhat chu ukilte chuan zawhna chi hrang hrang an zawt a, an zawh dilchhût thiam em avang chuan an zâwt buai ang tih ka lo hlau ru ṭhin hle nâin, buaina nei loin ṭha takin a chhang thei zel a. Chutiang chuan dâwt hi chu dilchhût leh thiam taka zawh chuan a tawpah dâwt a nihna a lo lang mai ṭhin. Dâwtin ṭanfung ṭha a nei tak tak ngai lo.

Dik taka nun hmang ṭhinte hian hmuh theihin chunglam malsawmna dawng thûr thûr lem lo mah se la, Pathian hian a en kân ngai lohzia Josepha nunah kan hriat tawh kha. Josepha malsawmna dawn ang dawng tur chuan nang leh kei pawh hian dik leh rinawm takin nun hmang ila, dâwt hian hmun chang ngai suh se la, lem channa hi kan nunah ngampa ngai suh se.

Kan ramah thil mak tak tak a lo thleng tawh ṭhin a, vawiin thlengin a la thleng mek zel bawk a. A bik takin politics thilah hian inpuhmawhna a thleng fo ṭhin a, a la thleng mek zel bawk a ni awm e. Heng thilahte hian lem channa a awm em, awm lo em tih hre ve mah suh ila, tute emaw chuan dâwt an sawi ni ngei tur a ni a, dâwt sawi awm lo ni se la harsatna a awm hauh awm si lo. Tunlaia sawi hlawh tak Airport kianga ram hralh chungchangah pawh mipui lam chuan thu dik hriat kan châk hlawm viau mai.

Mi ṭhenkhatte hi chuan zahawmna hi lei theih emaw kan ti a, in ropui leh lirthei neih leh neih loh avanga zahawmna neih theih turah kan ngai a, awlsam taka neih theih ngawt tur emaw hi kan ti bawk a. A ṭhente lah chuan kan dik lohna leh famkim lohna lak ata insawi fel avangin zahawm zawk dawn emaw tiin, thaw loin hlam chen chen thiamthu kan sawi thei a. A ṭhente lahin incheina lamah kan lo teh bawk a, kawng hrang hrangin kan zahawmna tur chu kan zawng a nih ber hi maw. A ṭha vek tho e. Nimahsela, zahawmna hi chutiang ngawta neih theih a ni lo a, rinawmna leh dikna aṭanga hlawh chhuah hi a tloin belhchian a dâwl ber zawk tih hi kan hriat hmaih ṭhin bawk si a.

Kohhran rawngbawltuin a tih loh tawp tur a tih hian eng ang pawhin insawi thiam ṭhin mah se la, a rawngbawlpuite thinlungah a felfai zo tak tak thei ngai dawn chuang lo a, thinlung hian pawm theih chin leh pawm theih loh chin a nei tlat tho ṭhin. Chutiang bawkin, sorkar hnathawk pawhin mi mit hmuha a thawh ṭhat mai chauh ni loin, rinawm tak leh dik taka a thawh chuan atan zahawmna chu zawn hranpa a ngai tawh ngai lo.

Kum 78 mi nia kum 2015-a Shillong khawpuia boral ta, India President sawm leh pakhatna APJ Abdul Kalam khan university hrang hrang 40 chuang aṭangin honorary doctorate degree a dawng a, a thawhrimna avangin doctorate degree pahnih a hlawh chhuak bawk. Degree kawl tam lama ropuina teh tur ni se la chuan ani aia ropui tur hi an awm kher lo ang. Chutiang mi chuan inngaitlawm takin ram rawng a bawl a, a nunah ei tur a awm a, a hnathawhnaa a tihtakzetna kan hre bawk a; a zahawm ngawtin ka hria a, mi zahawm dik tak a ni a tih theih ang.

Mi ṭhenkhatte hi chuan kohhran hi hmai phihna atan hmangin, tlangnêl takin lem channa hmanrua atan an hmang ṭhin a. Kohhrana rawngbawlna chanvo neihte chu zahawmna ni tura ngai tlat an awm bawk ni tur a ni. Chanvo sang leh duhawm tak pawh chu a nihna ang taka nunpui loa lem channa atan mai chauha kan hman chuan keimahni bawk hian kan tizahawm lo ṭhin a, chanvo leh nihnain a ken tel zahawmna chu a tibawrhbângtu kan ni fo ṭhin.

Kan mamawh ber nia lang chu, kan nihna ang ang hian lang ngam ila, kan phak tawk leh kan tlin chin pawh hi chiang ila, kan phak lohte hi chu chelh lo ngam bawk ila a ṭha ngawt mai. Keimahni vang hian nihna zahawm leh chanvo ropui tak hi sawihnâwm a ni reng tawh thei a, hmasawnna tur pawh ṭhut bettu kan lo ni reng thei bawk. Kan thil chin pakhat ṭha lo tak chu, tlin lo chung chung pawha nihna inchelhtir hram hram zel hi a ni a; chutiang chuan hma lam panna tur lian takin a dâl ṭhin. Chu ai chuan kan mualpho tam hmaa chawlh ngam hi huaisenna dik tak tur zawk a ni ngei ang.

- Mahmuaka Chhakchhuak