Written by
- Lalremliana Pachuau

William Shakespeare-a thu leh hla khawvel fang ila



A ngamtlakte’n Dungtawia tia a an koh JF Laldailova zâr kan zona azawnga kan hlawkpui ber tih ngam hial tur chu a lemchan a lehlinte kaltlangin a ni a. Thu leh hla khawvela mi tin chunga lêng thu leh hla ngainat nachâng kan lo hriat phah ta a nih kha. Mahse, Sonnet 154 a phuahte erawh deh loh sakei huai tluk deuhthawa kan ṭihkhai vanga luhchilh tumna nei alawi tun thlengin kan la awm lo a. Shakespeare-a sonnet-te hi 20 chuang chu ninhlei thil tak meuh meuhin ka letling ve tawh a. William Shakespeare-a sonnet zinga pakhat kâwmin hun i hmang mai mai ang u hmiang.

Shakespeare-a hian Sonnet 154 (Shakespearean Sonnet – ababcdcdefefhh rhyme scheme) hmanga phuahin, Sonnet 1–126-na thleng hi tu rawlthar nge tih hriat fak loh tân, a thinlung chhûngril a phawrh chhuahna hlahrilte an ni a. Lêngzem hlate ni chung siin, hringnun dârthlalang pumpui tar lanna thuchheh ril leh thûk ber ber, mawi leh ngaihzawnawm ngawih ngawih, tlar tin maia thluak hnathawhin châmbânna tur a hmuhna hlahrilte an ni.

Sonnet 127–154 erawh lûngchim taka ‘Dark Lady’ tiha a phuah, mi nupui ni ngeia hriat tâna a phuah an ni thung. Hla ṭona mual a hre fuh ta bik em ni tih mai turin, chhûl aṭanga hringfa a lo keu tirh phat ata, a thihna hmun lam a panna lamtluanga a kawng zawh dan chipchiar thei ang ber, naupang aṭanga tleirawl, rawlthar aṭanga nu leh pa, pitar putar mit aṭanga hringnun khawthlirna min rawlrûkte hi engtik emaw chuan Zo fate hian tuipui nachâng kan la hre ve mahna!

Kan hmuipuipu JF Laldailova’n Shakespeare-a nihna hi thiam takin, “Ani te ang kha zawng, fiamthu pawha keini ang han tèr phâk tur chi ziazâng a ni lo, an piang fuh pawh ni lovin an piang sual a ni ber zawk âwm e,” tia a lo sawi hian engkim a hril chiang ber awm e. Tun ṭumah chuan a sonnet zinga ka duh êm êm Sonnet 60 hi lo thlirho ta ila.

SONNET LX

Like as the waves make towards the pebbled shore,

So do our minutes hasten to their end;

Each changing place with that which goes before,

In sequent toil all forwards do contend.

Nativity, once in the main of light,

Crawls to maturity, wherewith being crown’d,

Crooked eclipses ‘gainst his glory fight,

And Time, that gave, doth now his gift confound.

Time doth transfix the flourish set on youth,

And delves the parallels in beauty’s brow,

Feeds on the rarities of nature’s truth,

And nothing stands but for his scythe to mow.

And yet to times in hope my verse shall stand,

Praising thy worth, despite his cruel hand.

Tui fawnte’n muanga vaukam an pan iang,

Tawpna panin kan nun a hmanhmawh ṭhin;

Tui fawn hmasate hnudawl awm zelin,

Mahni hun ṭheuhah vaukam an thleng ṭhin;

Leia piang tawh phawt puitlin lam pan chu,

A vul lai kalha hun rawn inrawlhah;

Petu ngeiin a thilpêk tichhiain,

Hun chuan ṭhalaite mawina thliahsakin;

Hmaifang chuarna a rawn thlen si ṭhin a,

Leilung duhawmnaa inchawm thauin;

A favah hriamin mi tin min ât ṭhin,

Fiahna nunrâwng paltlangin ka hlate’n;

I hlutna an la fak ngei ka beisei.

Ṭhangthar hlahril phuah lama tui mi leh tun huna hlahril ngainatute’na kan tlakchham lian tak pakhat, hla hrilna hmanrua literary devices (figure of speech) hman thiam kawnga mi zawng zawng chunga lêng tih ngam Shakespeare-a kutchhuakte hian hlahril phuah dan awlsam leh mâwlmang, mawi leh ril, thûk leh tak ngaiha hlahril phuah dan min zir chhuahtir thei ngat se, Zo fate thu leh hla khawvel hi a inthlak danglam thawk ngei ang!

A hla tlar li hmasa ber han en la, tui fâwn tehkhinna (simile) hmanga hringnunin hma lam pana ke a chheh dan mitthlaa chiang taka thlir theih tura tui fâwn del del kaltlanga imagery fuh lutuk a chheh dante hi kan lo hmu thiam ve ngei ang ti r’u? Tirilah eng rau emaw hian min ṭham er er mai zu nia! Vaukam leh vaukama ṭiau lung intiangte hmanga thihna chungchang thua allusion a rawn hman danin a hla a tihhausak dante hi kan hmu thiam em?

Elizabethan hun laia mite thu leh hla chaw lakna ber chu Greek leh Rome mite nun, an thawnthute kha an ni a. Greek thawnthuah chuan, Styx luiah lung chi hrang hrang, mitthite aiawh a tlar phei tuarhin an ngai ṭhin a. Troilus & Cressida lemchanah khan, Troilus-a hian Diomed-a hnenah Achilles-a laka phuba lak a tumzia, he thihna luipui hi dai kai hial ngai pawh ni se, thihna hmachhawn tura a inpeih at thu a lo sawi tawh a. Shakespeare-a hian ṭiau lungte hi symbol angin thihna ángchhûnga thlarau châwl tate aiawhtu atân a rawn hmang ta a ni.

Hlahril phuah ṭhinte pawhin kan chhehvel hringnun leh khawvel kan hmuh phâk chin thil tinreng kal tlanga kan hlahril phuahte thuam hausak dan kan zir thiam a va hun tawh êm! Chu chu Vankhama leh Biakliana leh mi dang dangte’n hmân hmâna an lo thangchhuahpui tawh, an thu leh hla chei mawi nâna châk an laknate tho khan tun hunah pawh kan velin min hual chhuak vek a ni si a.

Ṭhangthar hlahril bakah hla phuahtute’na an tlakchham lian ber, hla thu cheimawina phuahchawp lutuk, mitthla leh chuan tur pawh awm chuang lo, Ṭhuamtea Khawlhring thu hla anga, ‘A ruh hlang, a tî pawh awm mang lo’ a hla an phuahte nen hi chuan lei leh van ang hlauh a nih hi. Hawh u, tlâwmah i la lo ngam teh ang u. Tun hnaiah hlahril huanga hma kan sawnzia lo langin, hlahril hlang awmna lehkhabute hial an lo chhuak ta mawlh mawlh a.

Mafaa kha la dam ni se, hlahril huanga hmasawnna lo thleng mek avanga a lawm berte zinga mi a nih ka ring. Chutihrualin, hlahril phuah kan awlsam lutuk, phuartu pawh nei lêk lova hla kan phuah dan, a chei mawi nana kan thu leklamte hi han hmu ve ni se, hmasawnna tur kan ngahzia a hmuin a sawi chhuak ve ngeiin ka ring ṭhin! Hlahril kan ngainatna hi a la pawnlâng lulai êm a, kan buan ngam leh buan peih chinte hian chhiartute dawi ât theihna an nei thei mang lo a nih hi!

Plato-a ten poetry an huat êm êm chhante hi i ngaihtuah tlâng teh ang u. Thim lal thuneihna kal tlanga mite thinlung dawi â mup thei, mite khaw thlirna tlâng her danglam vek thei khawpa thu leh hla thil tih theihna, zawlaidi ang maia mi aikaih theihna neiin hmasâng hlahril phuahtute khân an kut leh thluak an hmang thiam kha a ngaithei hlawl lo a nih kha! Duhthawh luatah kan sawi na ta mah mah ang tih te pawh ka hlau hlel lo e.

He sonnet kal tlanga Shakespeare-a leh Geneva baibul inlaichinna thûkziate hi lo zir chhuah han tum ve teh u khai. In peih phawt chuan kan la sawiho dawn nia. Kan Baibul hi English poet-ho tâna pûr an châwkna ber pakhat a nihziate hi sawiho tham a awm asin!

Tlar 9 bul ṭanna hi han thlir la, ‘And Time that gave’ tiin ‘T’ hi hawrawppui hmanga a rawn personify dan pawh hi in lo hmu thiam em? Shakespeare-a thu leh hlate hi chu an heti tlat ṭhin! Sa pumpui hai ang deuhin, sa kawchhûnga paih phal loh sa tui ṭha ṭha, a hai peih apiangin an thur chhuak nghauh nghauh reng ang deuh hi a ni ber. Keini ang duang chuan in puarna khawp sa tuihnai hai chhuah pawh kan thiam ngai dâwn lo a nih hi.

He sonnet ka tlang hian Shakespeare-a chuan hringnunin hma lam a pan dan, tawpna hun ruat a panna kawnga a pal tlang thil hrang hrangte min kawhhmuh a. Quatrain khatna kal tlangin hringnun chu tuifawn nen a rawn tehkhin thu kan sawi tawh a. Tui fawn hrang hrangte chu mi hrang hrangte nun nen tehkhinin, keimahni hun ṭheuhah vaukam aṭangin tuipui zau tak lam panin kan fawn phei a. A tawpah vaukam lam pan bawkin kan rawn fawn let leh ṭhin dan imagery mawi takin min thlirtir ta a ni.

Quatrain hnihnaah thung chuan tuifinriat tawp aṭanga ni rawn êng chhuak, a vanglai hun tak vanlaizawla a hman hnuah, hun liam zelin tuifinriat tawp lam a panna kawnga a êng a thim ral tak riai riai dan min kawhhmuh leh a. Quatrain thumnaah erawh hun chu hmelma chimawm ber anga rawn tar langin, hringfate bakahah leilung mawina ker chhetu mai a nihzia, tu mah thlei bik nei lova angkhat veka kan chungah a hriamhrei duh ber thihna (favah hriam tak ang) hmanga ro a rêl dan min kawhhhmuh ta a ni.

He khawvelah hian kumhlun tura siam engmah a awm lohzia chiang takin Shakespeare-a hian min hriattir a. Chuti chungin a hmangaih ber erawh thu leh hla hmanga a nihna, a duhawmna, hmêl ṭhatna, ngaihawmna zawng zawng a tarlan ṭhinte chungah erawh thihna chuan thuneihna reng a neih ngai dâwn loh thu, khawvel awm chhûng zawng hriat rengna lungphum an nih tawh tur thu hmangin thihna chu a vaukhân ta a ni.

He sonnet kal tlanga Shakespearea’n literary device, thu leh hla chei mawina figure of speech a hman a tir lamah kan tar lang zuai zuai tawh a. A sonnet bul ṭanna ‘Like as the waves make towards the pebbled shore’ hi simile mawi tak a ni nghal a. Hun (time) erawh mi suaksual ber anga tar lan nân metaphor angin a rawn hmang thung. Tin, hun vek hi mihring angin a rawn personify bawk tih kan hmu leh a. Tui fawn kal tlangin imagery mawi tak min hmuhtir a, ‘Nativity, once in the main of light’ tih thu leh ‘delves the parallels in beauty’s brow’ hmangin alliteration mawi zet kan hmu bawk. Thu inkalh paradox pawh ‘Time, that gave, doth now his gift confound’ tih thu hmangin a rawn tar lang bawk.

Heng zawng zawngah hian Shakespeare-a thupui ber chu hmangaihna, thihna tem hauh lova a hmangaih chawi nun a tumna a nihzia kan hmu thiam mai awm e. A hlahril hmangin a hmangaih ber chu chhuan lo la awm turte’n tu nge a nih tih kan hriat reng theih nân Sonnet 126 zet hmangin a chawi nung ta a. Tun thlengin Shakespeare-a chanchin sawinaah tawh phawt chuan he tleirawl a hmangaih chanchin hi sawi lanin a awm ve ta ziah reng a nih hi.

- Lalremliana Pachuau