Written by
- P.C. Lawmkunga

KALPHUNG THAR



‘Thuthlung hmasa kha sawisêlbo ni se la chuan thlun nawn a ngai lo tur’ tih ang deuhvin, sawrkar hmasate kha sawiselbo ni se la chuan sawrkar thar kan neih a ṭul kher lo tur a nia. Tuna sawrkar thar, Kalphung Thar min tiamtute pawh hian thil thar leh ṭha zawk min hlui zel dawn em tih kan en mêk a. Sawrkar thar kan hrawn mek hian sawrkar hmasate tihsual palh leh tihsual luihah te khan inhambuai ve tum lovin, a lang apauvin mipui hmaah chhia an chham rual a nih kha. Thlamuanthlak dup dup tak a ni. Inthlan dawna beihpui thlak lai pawha an auhla ber chu, ‘Keini chuan kan eiru ve dawn lo’ tih kha a ni a. Amaherawhchu, hlemhlêtna hian a huam zau hle a, eiruk hi chu a peng pakhat lek a ni a; sumfai ei ru si lo hian hlemhle takin a chet theih tih chu kan la hre chho zel dawnin a lang.

Kalphung thar chu kan han hmu ṭan mai reng a. Thlawhna ṭumhmuna a lal bikte luhna an han tibo phawt mai a, a sakechekte kan thaw huai a. Sawrkar hmasate’n an khawih ngam loh ‘aikal lâk’ an han tibo leh a. Zaa za chuan khap vek thei lo mah se, thâwk khat chu a veng ta reng reng a. Sawrkar office kai hunbi dik tak zawm tura an hmalakna pawhin rah a chhuah ṭha a, mipuiin hun leh thâ kan sen tlem phah ta bawk. Sawrkar hnathawk pension inhnâwk khawm, pensioner tam takin an sakuh ser nghah tlawk tlawk ṭhin chu an han tifel duak a, pensioner leh an chhungte’n sawrkar an fak lo thei lo va. Sawrkar hnathawkte’n a hun taka hlawh an la pawh ngaiah kan neih titih ta.

An auhla ber pakhat, ‘Kawtkaia loneitute sawhthing leisak’ tih pawh chu a hlawhtling hle. Eptu lamin han sawi hnâwm tum teh mah se, ‘Ka mit a tivâr miau va’ titu kut hnathawktute an awm tlat mai si a. Hriselna lama hmalakna pawh mi za tamin an chhawr mek a. He scheme innghahna hi a tlo dawn em, tih chu keini sawi phak rual a ni lo va, a chhawrtute an tam tawh tih kan sawi mai a ni. Budget pharh ngai ve lo pawh hian hna chu an lo thawk ve thei tho mai tihte kan hriat phah a ni.

Chuhtihlaiin, he sawrkar hian ârachuktuilova an sawisel ṭhin sawrkar hmasate aia hma an sâwn chuan bik lohna a lo lang châmchî ve tho mai a. Ti tura an insawi leh ti lo tura an insawi thilte chuan a rawn vaw let ve ta khauh khauh mai a, eptu lam tan chaw tui tak an hlui ve ta fo mai a ni.

Congress leh MNF sawrkar khan kan kawngpuite an enkawl zo hlawl lo va, chutihlaiin, North East-ah chuan kawng nei ṭha ber angin an inchhal fo va. Chu thil dik lohzia chu mipui khan kan hai bik si lo. Kawng chhiat chhana an sawi, ‘Fûr a rei, kan ram lung a chang tawk lo’ tih mai maite chu insawi thiam nan an hmang a; mipuiin an awih duh meuh si lo va. ‘Kan hun laia kawng chhia chu in hun lai aiin a nêp zawk’ te an inti tawn mai mai a nih kha. Kawng ṭha leh tlo neih kha an suangtuahnain a pha lo reng reng a ni ber mai.

Kum thumna hmang mek Kalphung Thar pawh chuan kawng ṭha min pe bik em? Kum 10-15 daih tura ṭha kawng tlo an siam em? Chhiartute’n han chhang teh ule. AMC inthlan dawn kumin April thla vela Aizawl khawpui kawng an siamte kha a lo ‘politics’ viau em ni ang? Aizawl khawpui pawna kawngpui chhe lutuk tam ta em em mai hi! Hetia kan sawi hian Mizoram chhung kawng zawng zawng a chhe vek kan ti awzawng lo, a ṭha leh mâm lai tam tak a awm tehmeuh mai. Mahse, kawng chhe lutuk, zawh hleih theih loh, lirthei khalhtu pawlte’n an nawrh phahna ram pum huap kawngpui ni si hi a awm deuh reng si chu a nih hi. Zobawk khaw chhung, Theiriat leh Sethlun kâwn inkar kawng chhe rei lutuk te saw, hmân hmânah khan lo siam se chu fak an hlawh lehzual tur a nia le!

Restricted tender chungchang phei chu kan sawi ṭha peih meuh tawh lo a nih hi. Open emaw, restricted emaw pawh ni rawh se, a thawktute’n an thawh ṭhat duh loh miau emaw, a viltu engineer-te’n an en uluk chuan si loh chuan kawng emaw, in sak emaw hi a ṭha ngai dawn lo.

Inrenchem kum puang sia sum hman chhuahna tur hlira hmalak fo te kha mipuiin kan hai lo va. Ṭul reng reng lo, politics thila intihlawm tum vanga Board chairman leh adviser phu suau suau, an thawh chhuah hriat mang si lova sumthuninu tih mai turte hian mipui mit a tikham hle ṭhin a nih hi. PWD Minister pui tura MLA pakhat office hran nei meuhva dahte hi kalphung thar mak tak a ni.

Power Department lah hi Kalphung Thar hian a kalkahlen nge ni, ni tin hian darkar tam hi kan thim reng mai a. A technical zawngin hrilhfiah vak suh u, kan hre thiam ve lo. Keini chuan êng kan hmuh pangngai chuan kan duhtawk e.

Sawrkarah chuan CM chu a lu ber a ni a, a ministry pawh a sîksawi thei a, ministerte hna pawh a thlak danglam thei; tih dan pangngai a ni. Tuna sawrkarah erawh chuan CM ni lovin an party thuneihna hmanga minister pakhat hna chelh lai department pawimawh tak chu lak chhuah a ni tlat mai. Hei pawh hi Kalphung Thar dangdai tak a ni.

Ṭawng insûm deuh hi CM leh minister-te’n an mamawh ang. Department hotute sawi chhuah zawk tur ni âwm thil ṭhenkhat vaihma vak fo hi a fel lo va, sim a ṭha. Entir nan, kawng chhiat chungchangah pawh CM leh minister-te hian a technical lam sawi ve tum lovin, hemi thila sawrkar policy chauh sawi se, hemi chungchangah hi chuan engineer-te chauh ṭawngtir se la. Mahse, vawiin thleng hian senior engineer -te hi an khap bet nge ni, CM leh minister-te hnen aṭang zelin insawifiahna kan hria a, kan hmin thei hauh si lo a nih hi. Mizoram delh chin a nih chhung chuan eng department emaw, eng company pawhin emaw kawng siam se, Mizoram sawrkar mawhphurhna nia kan lo hriatte chu, ‘He lai hi chu state sawrkar mawhphurhna a ni lo va’ han tih maite khan min tiphu zawk thei a nih kha. N.E. Khawdungseia Primary Health Centre an sak anga mipui lungawina tura hnathawh zel ni se kan ti em em mai a nih hi.

Chief guest -a ṭan tam loh tur tih te kha dâwta chantirin, ni tin tih theih deuh tawhin khuallianah an ṭang a; director-te kalna awm lek lek thleng hian an suartluan vek mai a. Chutah chuan thusawi a lo ngai ngei a. An kalna program thupui hlamchhiahin politics lam an sawi tel duah a, an insawi âwk ta fo mai a nih hi. ILP leh Mizoram Peace Accord chungchanga tun hnaia CM thusawite kha mi tam takin an pawm theih hauh si lo a nih kha. Lengpui ram lei leh hralh chungchangah pawh hian an inṭawng âwk ṭhin a ang hle a ni.

Kalphung Thar hi kum hnih leh a chanve la awm turah hian chhehchhawl zui a ni mai ang em, tih chu i han thlir zel teh ang.

- P.C. Lawmkunga