Written by
P.C.Nghâklianmawia
Lalremsiami avangin Mizo hmel a mawi leh ta
India rama chanchinbu lian leh darh zau tak The Times of India supplement 'Mumbai Mirror' chuan Mizo nula chhuanawm tak, Indian national hockey team-a khêl mek Nl. Lalremsiami chanchin, inkhel piahlama a chanchin ngaihnawm tak chu phek 21-naah phek pumpui (full page) awh lawihin a rawn ziak a. Mizote hi kan lian ve tawh viau emaw kan inti a, kan thleng thui ve tawh viau emaw kan intih pawh hian 'national newspaper' phêkah hian kan lang khât khâwp hian ka lo hre ve ṭhin a. Ka rualawhna pawh a ni ṭhin.
Nov ni 4 Mumbai Mirror chhuak han chhiar zet erawh chuan hmai a uang ta e! He chanchinbu hian Remsiami hockey thiamzia leh a hlawhtlinna lam a ziak lo. Kum 2020 Olympic khel tur zinga mi a nih thu pawh a ziak lo! Hindi a zir nasat thu leh chulama a fakawm thu a ni daih. A thupuiah pawh 'Language no barrier' a ti kuau mai. Hei tak hi han sawi zui ka châk a. Remsiami hian Mizo ṭawnga 'Enga?' tihpui tur awm miah lohna hmunah a zuanluh a ngai si a, a hmaa infiammi tam takte harsatna tawh ṭhin pakhat ṭawng lama harsatna (Hindi thiam loh avanga harsatna) chu a hmaah lian puiin a inhung tih hre rengin goal a score-a mipuiin kutbênga an lawm piah lamah room chhungah Hindi a lo zir nasa ngang mai a lo ni a. Englai pawhin a room-ah hian Mizo-Hindi Dictionary a inchhawp reng a, a beih nasatzia chu a roommate pawhin, "Tunah chuan kei aiin Hindi a thiam tawh zawk" a ti hial.
An practice zawh apiangin darkar engemaw zat Hindi ṭawng zir nan a hmang ṭhin. Hindi-in a ṭhiante a bia a, an ṭawng a hriatthiam loh chuan a room-ah a tlan lut a, dictionary a keu a, chuti reng reng chuan a bei a. An coach Sjoerd Marijine pawh Hindi ṭawng harsatna nei ve tho a ni a, a nautehovin Hindi zir turin an fuih ve ṭhin a, an coach pawhin a chhûangin a Hindi zir taihmakna chu a fakzia hahipin a sawi. An captain Rani Rampal-i thusawi hian Siami dinhmun chu a hrilhfiah chiang hle awm e: "Englai pawhin a room-a a awm tawh hi chuan lehkhabu a chhiar lai hi ka hmu reng ṭhin a. Mizo-Hindi dictionary hi englai pawhin a keu emaw tih tur a ni. A thawk rim êm êm a, chutiang bawkin Hindi ṭawng zirna lamah pawh a thawkrim.
Mite hian infiammi te hian eng harsatna leh thawhrimna chiah nge an paltlang hi an hre lem lo. Kan inkhel result chiah an ngaihven a- India a chak, chaklo tih bak a piahlama players te thawhrimna hi an hmuh hmaih fo. Intihsiakna phenah hian enge awm tih hi an ngaihtuah thleng ngai lo," a ti. Heti hian mi fate chuan lawmpuina kutbêng leh châng tum thawm piah lamah an bei fat fat a, an ti keuh keuh a, infiamna tualzâwla chakna lawma mipui chawimawina authawm hlawhchhuak tur hian lang lo lamah thlantui fara thawhrim a ngai a. Chu chu mi tam takin hmuh kânin chawimawina nopui chauh an thlir fo ṭhin. Hlawhtlin i duh chuan mi thlen peih bâk hret pen khat pen belh leh la, hlawhtlinna in a lo nghak reng che tih a nih kha. Thawk mang lova neih ṭeuh duhna te, zir mang lova pass tumna te, thawhrimna tel lo hlawhtlinna te hian kan nun a eichhe mek a, nunkawng dik lo-ah min hruai ṭhin a, chu kalkawnga mi tam tak an kal zut zut laia Siami te ang an lo awm ve hi a Mizo ang zâwng pawhin a lawmawm dan a thûk ngawt mai.
Hindi thiam hi India rama kan awm chhûng chuan a pawimawh reng dawn, hei hi tlâwma la lo va kan zir a pawimawh ta ngawt mai. Sapṭawng thiam intih changkan nana kan hmang ang bawk hian Hindi thiam hi changkanna a ni tih te hi pawm ngam tel ta ila. Kan infiammite leh hnathawk an ni emaw, Mizoram pawna kan chhûak zel dawn a nih chuan ṭawng dang zir hi tihmakmawh a ni zel ang. He kan khawvel hi ‘hlawh chhuah khawvel’ a ni miau a, a thawkrim apiang te, tih tak taka bei nasa apiangte hi hlawhtlinna in zangpharin a lo hmuak mai zawng a lo ni!
Hei hi Mizo ṭhalaite tan chona a ni. Lalremsiami avangin Mizoram hmêl a mawi a, a ṭha zawngin central India a vaihoten Mizo te min hriat phah. Phaia Mizo awm zawng zawngte hi Mizoram aiawh, Mizote darthlalang in ni. Phaia Mizo tlangval pakhat a hmingchhiat hian Mizo hnam pumpui hmel a bâl a, Mizo nula pakhat a mualpho hian Mizo hnam pumpui kan mualpho a ni. HIV-AIDS avanga kan pulh mêk lai leh ruihhlo leh mipat hmeichhiatna ten kan ram riangte an rûn a an sawp mek hian he hnam hian fahrin manhla tak tak a la nei a ni tih han hriat hian thla a timuang a, Mizo ṭhalai ten Mizoram thlawhkhûma sâp min ngaihsân san mek laia Mizo zawng zawng idol ni thei Siami te ang kan lo la kawl hi a va lawmawm em!
Ram pawna kan nula tlangval chhuanawm tak takte u, eng hna pawh thawkin khawiah pawh awm ula Siami ang hian Mizo hmel tibâltu ni lovin timawitu lo ni zêl teh u. Mizo hnam pumpui aiawh in nih kha.
- P.C.Nghâklianmawia