Written by
- Dr. C. Lalrampana

MIZORAM LEGISLATIVE ASSEMBLY HNUAIA BILL ṬHALO PASSED TAWHTE



Mizoram UT hnuaia Chief Minister lo ni tawhte tarlang hmasa teh ang. Mizoram hi union territory a nih lai 1972-1987 chhung khan CM pahnih an awm. A hmasa berin Pu Ch. Chhunga, May 3, 1972–May 10, 1977 thleng hun a hmang. Mizoram UT CM hmasa ber hi Mizo Union party aṭangin a ni. A pahnihnaah chuan Brig. T Sailo, June 2, 1978 -N ovember 10, 1978 leh, May 8, 1979–May 4, 1984 thleng, People's Conference party a ni. Brigadier pension-a hun hi UT leh state hmasa lam CM kha a ni. State kan nih hnuah Lal Thanhawla May 5, 1984–February 20, 1987 thleng, Congress party UT CM hnuhnung ber, state CM hmasa ber ni chhunzawm a ni bawk.

State nih hnua bill ṭha lo / controversial bill pass tawh ṭhenkhat tarlang ila.

Mizoram Liquor Total Prohibition Act, 1995: Zu khap burna dan. A hnu 2015-ah thlak a ni a, 2019-ah khap leh a ni.

Mizoram Marriage, Divorce and Inheritance of Property Act, 2014: Mizo dan nena inmil lo tia sawiselna a nasa hle. Kristian nupa inṭhen leh ro insem chungchang a ni. Ngaihdan a insual nasa hle.

Mizoram Maintenance of Household Registers Bill, 2019: Illegal immigrant ven nan. Privacy buaina avangin sawisel a hlawh nasa hle.

Mizoram Liquor Prohibition Amendment Bill, 2025: Zu zawrh phal chin, license pek dan thlak. Kohhran leh NGO ṭhenkhatin an duh lo.

‘Ṭha lo’ tih hi ngaihdan azir a ni a. A chunga mi hi mipui leh pawl hrang hrangin an sawisel nasat deuh deuhte an ni. Tichuan, zu zawrh phalna 2015 chu Mizoram Liquor Prohibition and Control Act, 2014 hnuaia 16 March 2015 aṭanga zu zawrh phal a nih kha. Kum 18 chhung zu khap bur hnua hawn leh a nih vangin mipuiin an sawisel nasa hle. A chhan chu:

- Kohhran leh Kristian zirtirna kalh a ni. Mizoram chu Kristian ram 87%+ a ni. Kohhran lian–Mizoram Presbyterian, Baptist, UPC, Salvation Army ten zu hi sual hmanrua tiin an ngai nghet tlat.

- Mizoram Kohhran Hruaitute Committee. MKHC-in nasa takin an dodal a, zu zawrh leh chu Pathian duh loh zawng tiin an puang.

- Khawtlang nun tichhe thei anga ngaih a ni.

- Total Prohibition 1997-2015 lai khan chhungkaw kehchhiat, ṭhalai ruihlo ngawlvei tlem zawk nia hriat a ni.

- Zu zawrh leh chuan chhungkaw sum harsatna, nupa inhau, domestic violence, kawngpui accident a pun an hlau. YMA, MHIP pawhin an ngaimawh.

- Sawrkar sum lak luhna tur ringawt tia puh an tam. Sawrkar khan kum 1-ah Excise revenue cheng vbc 50-60 vel hmuh a inbeisei. Sawiseltute’n mipui nunna aiin chhiah sum an thlang tiin an bei. Kan fapate thisen zuar tia au poster pawh a tam.

- Zu man to leh quality rintlak loh a tam an ti. Sawrkar dawr atanga zu lei tur chu a man a to, a taste a hniam tiin ṭhenkhat an lungawi lo. A rukin zu chhe zawk, a to zawk an lei phah tho tiin an sawi. Prohibition-in a ruk a pung, control-in a langsarah a pung an ti.

- Ruihlo dang a pun phah an hlauh vang. Zu phalrai avangin no 4, ganja, damdawi hman sual pawh a zalen sawt ang tih an hlau. Zu hi gateway drug-ah an ngai. MNF sawrkar khan Mizoram Liquor Prohibition Act, 2019 hmangin zu a khap leh ta a ni.

ZPM Ministry hnuaia Mizoram Liquor Prohibition Amendment Bill, 2025 hi Mizoram Liquor Prohibition Act, 2019 tihdanglamna tur a ni a, March 19, 2025 khan Assembly-in a pass. Kum 2019 dan kha zu khap bur a ni a, he Amendment hian a tinep deuh dawn nia ngaih a nih avangin sawisel a hlawh. Zu zawrh lehna kawng anga ngaih a ni. Amendment hian 3-star hotel chinah leh tourist resort-ah foreign liquor zawrh phal a tum a. Beer leh wine zawrh phal turin kawng a hawng bawk. Alcohol content 5% aia hniam chu intoxicating liquor a ni lo angah a chhiar a ni.

Kohhran leh NGO ten 2015 ang bawkin zu zawrh phalna bul ṭanna a ni leh dawn tiin an hlau. MKHC, YMA, MHIP ten an duh lo a, kohhran leh Kristian nun dan kalh an ti. Mizoram Kohhran Hruaitute Committee-in March 2025 khan CM hnenah lehkha an thehlut a, zu hi chhungkaw tichhetu, Pathian thu kalh tiin an sawi. Total Prohibition hi Mizoram Kristian identity angah an ngai a, zu thlah zalen an duh lo.

Sawrkar chhuanlam chu, tourism tihhmasawn nan, tourist tam zawkin zu an zawng a, hotel ṭhaten bar neih an duh. Sawiseltute chuan, tourist tlemte vangin Mizo ṭhalai nun tihchhiat a dik lo, sum aiin nunna hlu zawk an ti.

License pek dan fel lo: Kum 2015-2019 chhung khan sawrkar dawr chauh hawn phal a ni a, a fail. Tun ṭumah private hotel-te’n an dil thei dawn. Mi hausa leh thuneitute’n license an chang ang a, zu sumdawnnaah inthliarna a awm ang tiin an ringhlel. Dan inkalh leh mumal lo a ni an ti. 2019 Prohibition Act la awm reng si, a karah zu zawrh phal si, khap bur emaw, hawng vek emaw ni rawh se tiin mipui an phunnawi. Enforcement a buai ang, police tan hna a belhchhah tiin an sawi.

Tun dinhmun: Assembly-in pass tawh mah se, Governor assent a la hmu lo a, hman a la ni lo. MKHC leh NGO ten hnuk kir leh turin sawrkar an la nawr mek.

Sawrkar lam chhuanlam: Zu khap bur chungin a rukin a hluar tho, control a ṭha zawk. Excise revenue kum 1-ah cheng vbc 100+ hmuh theihna a ni. Tourism leh hospitality sector tihchangtlunna a ni.

Tuna boruak hi 2015 buaina nen a inang chiah. Zu hi Mizoramah chuan politics leh sakhua inhruipawhna lian ber a ni reng. Zu zawrh phalna hi Setana Bill anga ngai pawl an awm laiin, kohhrana rawngbawltu tam takin a rukin an in reng tho va, a ruka zu zuar lah ruihhlo zuar ang thovin an pung tual tual bawk tih a hriat theih. Chuvangin, zu khap burna dan hian vanram min thlen dawn chuang lo niin a lang.

- Dr. C. Lalrampana