Written by
- Lalremliana Pachuau

IAS/IPS inziak tling kan tlem tial tial chhan bulpui ber pakhat chu! (ZPM sawrkar hnuaiah IAS leh MCS Rank a inang tlâng tawh!)

Mi tam tak chuan tuna MCS dinhmun ṭha taka hi MNF leh Congress sawrkar hnuaia lo ṭha chho daih tawh angin an sawi ṭhin. Mahse, MNF leh Congress hnuaiah kan state civil service, a bik takin MCS-te dinhmun hi ṭha ve tâwk thawkhat mah se, ZPM sawrkar hnu kum February 2025-a an dinhmun a rawn chawisân lehzual aṭang chiah khan MCS Golden Era ti hiala an sawi hun duhawm a lo inher chhuak ta a ni zawk. Eng vangin nge IAS nih a, vai rama bul zuk ṭan buai kher ngai lova mahni ram ngei aṭanga IAS-te dinhmun luah theih chu Mizo ṭhalai tam zawkin an thlan loh ang? Chungte chu i han bih chiang dâwn teh ang.

Pu Lalhmingliana Saiawi, IAS Rtd (Fâm) ta khan Nukawki lehkhabuah heti hian a lo ziak daih tawh a, “Kum sawm aia tam Mizoram chu UT a lo ni tawh a, mahnia chu chen ro an han inrêl tak hnu chuan daktawr te, engineer-te an lo tam ve ta a. Mahse, sawrkara hna sâng ber ber chelhtu tur IAS, IPS tling thar an tlem tial tial a. Mi nikhua deuh zingah vai rama hna lian thawka awm bo aiin, mahni rama clerk hna chelha zelthel mai mai thlang zawk an tam. Sikul leh college a tam tulh tulh a, laktlâk erawh an tlem. A nihlawh zual, vai ram college ṭhaa kal zingah pawh zir ṭha peih lo, zir tlâk pawh ni lo an awm nawk a. Lehkha zawng an thiam narawh e, hming ziahnaa a bul lama Dr tih tel ngat pawh a lo narân thei mai dâwn ta,” tia a lo sawi lâwk diam kha, kan ramah a lo thleng dik ta mek a ni.

He a thu sawi dikzia hi tunah a takin kan hmu ta mek a ni. IAS/IPS lama kan tlin theih loh chhan hrang hrang an sawi ṭhin. A chhan bulpui ber chu eng dang ni lovin, kan thluakin a phâk loh vang leh kan taimaknain a tlin loh vang ni lovin, Pu Lalhmingliana sawi ang hian, mahni ram chhûng ngeiah duh ang thâla zalen leh hamṭhatna chang chung hna sâng leh dinhmun duhawm ber a chan theih tak vang chauh a ni. IAS/IPS zuk nih hian cadre an chan a fuh loh phei chuan hrehawm tawrh hmasak phawt a ngai a. Kum 4 chhûng SDO (Civil), SDM, Assistant Commissioner an ni phawt a, an mawhphurhna erawh a sâng nghal em em thung. Kum 5-9 chhûng DC leh HOD, Additional Secretsyr an ni chho a, kum 9-13 chhung DC, Secretary to Gov’t an ni leh a. Kum 13-16 velah Secretary an ni chho chauh ṭhin. Mahni ramah ni lo, vai hotu lian tak tak hnuaiah thawh a ngai a.

MCS ve thung erawh nasa takin an dinhmun chawisânin a awm:

Junior Grade (BDO/Magistrate/SDC)

Senior Grade (SDO (C)/Under Secretary/District Level Officer)

Selection Grade (Joint Director/Deputy Secretary/ADC)

JAG/Supertime Grade (Director/Joint Secretary/District Magistrate/DC)

Apex/Above Supertime Grade (Secretary to Government)

Hengte hi an kalkawng a ni. He an zinkawng hi mahni ram ngeiah, lal leh thu nei takin an zawh thei tlat a ni. Kan ram hi chu a dangdai riau a, works department lamin Chief Engineer bakah E-in-C an neih theihna, Health lamin Director bakah Principal director an neih theihna ram, sawrkar hnathawkte pialral a ni tlat a nih hi. A bik takin MCS-te’n hamṭhatna leh duhsakna an dawn chhoh dan hi ministry pathum hnuaia hmalakna hrang hrang kaltlangin lo thlir ta ila.

Congress hnuaiah khan Pu Lal Thanhawla hnuaiah 2010 Cadre Review a lo awm a. Tun hmaa cadre structure tawi lutuk ṭhin kha siam remin, Apex Grade leh Supertime Grade te thlengin rank thar siamsak an ni a. Chu mai bakah, department hrang hrangah Director leh Joint Secretary level post eng emaw zat MCS-te reserved post tura siam rem a ni a, Administrative Cadre an chang chho ta a ni. Kum 2019–2021 khan Pu Zorama hnuaiah Cadre Review & Restructuring a awm leh ta a. MCS Association (MCSA) chuan sawrkar thiam taka nawrin, Senior Selection Grade & Supertime Post siam belh a ni a, Director post tam zawk leh Joint Secretary/Special Secretary post-te MCS officer-te tana hawn a ni ta deuh deuh a. Technical Department ṭhenkhat (entir nan–Sports, Food & Civil Supplies, Transport, LAD, Tourism, adt.)-a directorship-te kha MCS officer-te chan a nih theih nan kawng hawn a ni ta a ni.

MNF sawrkar lai khan, "HoD post min pe ve rawh u, technical post zawng zawng hi a bik a bika dah loh tur," tiin MCS-te hian ngenna thlen mah se, an duhna tihhlawhtlin a ni lo.

ZPM an rawn sawrkar ta a, MCS-te tana Golden Era a rawn inher chhuak ta a ni. Tun hma zawnga MCS chan ve theih lohte pawh an chan a ni ta vek a; chungte chu hengte hi a ni.

Director, Local Administration Department (LAD);

Director, Land Revenue & Settlement (LRS);

Director, Disaster Management & Rehabilitation (DMR);

Director, School Education;

Director, Sports & Youth Services (SYS);

Director, Labour, Employment, Skill Development & Entrepreneurship (LESDE);

Director, SIRDPR.

Tun hma zawnga hmaa MCS-in an chan theih loh–Director, ATI (Administrative Training Institute), Transport Department-a Joint Director post-te pawh MCS cadre post-ah dah tel vek a ni tawh bawk. Tunah chuan sawrkarin Table of Precedence-ah pawh "Directors and other officers holding the rank of Selection Grade of MCS" tiin a dah sâng tawh a; IAS leh MCS chu rank inang an ni tawh tihna a ni.

ZPM hnuaiah MCS-te dinhmun a rawn ṭha ta em em a, chungte hi point by point-in lo en ta ila:

1. Promotion a chak–officiating a bo, regular a ni nghal. MNF sawrkar laia MCS-te lungawi lohna ber chu officiating promotion a ni. Kum 3-4 chhung officiating a awm a, hlawh a pung lo, arrears a awm lo. ZPM sawrkar chuan February 2025-ah order a chhuah a, MCS officer zawng zawng officiating-a awmte chu regularization a ti nghal vek. Tichuan, Selection Grade, JAG, Supertime Grade B-ahte hlawh leh seniority nen an regular ta vek a. An hamṭhatna a lian ta luah mai a ni.

2. Supertime Grade-B post tihpun. Tun hma chuan Supertime Grade-B hi post 6 chauh a awm ṭhin a, tunah 12 chuang a ni tawh. He Grade hi Additional Secretary / Secretary level a ni. He grade-a an kai chhoh chuan Secretariat-ah Addl. Secretary, EFCC, Agriculture, SWTAWCD, Transport, DCMA te an ni thei. Direct Secretary, State Election Commission te pawh MCS-in a luah thei ta a ni.

3. Directorate–Head of Department (HoD) nihna pek. Hei hi a pawimawh ber. ZPM sawrkarin "Generalist in directorate enkawl rawh se" tih policy a kalpui a. Director, School Education chu IAS lak aṭangin MCS kutah a pe a. Director, LAD, LRS, DMR, SYS, LESDE (a chunga ka sawi tawh kha) zawng zawng MCS kutah a awm vek tawh. Heng hi tun hma chuan Mizo custom a ni lo–MCS chu file chingfeltu chauh niin, technical mite’n department an enkawl tur tih a ni ṭhin. Tunah chuan policy siamtu leh a taka department khalhtu chu MCS vek an ni ta a nih hi.

4. Additional Charge leh Additional Secretary hamṭhatna. Tunah chuan MCS pakhatin department 2-3 a kawp thei ta. Entir nân: Pu V Lalengmawia–Additional Secretary, EFCC / Vigilance / RD + Director, SIRDPR charge. Additional Charge hian charge allowance a keng tel a, thla khatah Rs 10,000–15,000 a pung. Tin, GAD (SAW) hnuaia consultant post ruak aṭanga hlawh la turin an dah thei ta bawk–post ruak avanga hlawh lak theih loh a awm lo. Hemi chungchang hi Zoram Darthlalang YouTube Channel-ah zau zawkin tar lan a ni a, en ngei pawh a ṭha awm e.

Tunah chuan state sawrkarah Secretariat leh Directorate level-ah Joint Secretary, Additional Secretary, Deputy Commissioner (DC) leh Secretary post thlengin MCS Supertime Grade/Apex Grade hotute leh IAS cadre-te hi rank hmun khat/equivalent scale-ah dahin mawhphurhna thuhmun an chelh ṭhin. Tun hma chuan Secretary level hi IAS deuh vekin an luah ṭhin. ZPM sawrkarin August 2025-ah MCS officer-in Supertime Grade B leh Selection Grade te chu additional charge a pe nual. Hei hi MCS Association-in an lo demand ṭhin, administration-ah Mizoram mi leh sate kut a dah tam ta a ni.

MCS Selection Grade, Supertime Grade leh Apex Grade an thleng a, pay level (Pay Matrix) leh allowance an dawn te, car benefit/perk te hi IAS officer cadre thuhmun, intluktlâng (equivalent) tura duan a ni. Mi ṭhenkhat chuan hre chiang mang loin MCS i bei min ti ṭhin. A hranpa taka MCS va beih chiam chhan tur ka nei lo. Mahse, sawrkar kalphung nasa takin tihdanglam an nih chhan hi MCS-te vang a ni a, chu chu sawrkar hian a ṭhatpuiin mipuite hian hmasawnna kan hmuh phah viau em kan ti mai a ni zawk.

Heti taka mahni ram ngeiah dinhmun ṭha zawk, IAS nih tichâkawm lo rawih thei khawpa MCS dinhmun chawisânna hi IAS kan neih tlemna chhan pakhat a tling ngei ang tih a rinawm ta em em a nih hi. Kawng lehlamah, tun hnai chhova MCS kan neihte hi an naupangin an thiamna a chhenfakawm tial tial a, kan ram hian hma kan sawn phah thei. Tun hma kha chuan minister-te thu thua awm, ‘Yes man’ an tam em em a. Ministry lamin corruption an tih theihna tur hian MCS-te hian mawhphurhna lian tak an nei ṭhin. Tunah ngei pawh kan CM Pu Lalduhoma phênah hian Mizo officer lian tak tak an awm tih chiang taka hriat a ni tawh a, a hmalakna tam tak influence-tu pawh heng mite hi an ni. He MCS duhsakna hian IAS kan neih tlemna kawngah mawhphurhna lian tak a nei ngei ang tih hi a rinawm em em a ni e.


- Lalremliana Pachuau