Written by
- C Vanhmingliana

VANDE MATARAM (School-ah sa tura tih kan ni a, kan sa)



August ni 15, 2026 a ni a, Red Fort tualzau laiah chuan Prime Minister Narendra Modi chuan tri-color flag, Indian National Flag chu a pawt pharh dawn a. A pawh parh hma hian NCC leh volunteer za tam rual pung khawm chuan National Song ‘Vande Mataram’ hla chu a cháng rukna thlengin an sa ta a; flag pawh pharh hnuah ‘Jana Gana Mana’ chu ropui taka sak a ni ta a. National Song leh National Anthem sak laia din chhung a rei ngat ngat hle. Hei hi India Independence, 1947 aṭanga kum 79-na chhung zawnga a vawi khatna a ni.

Kan hriat phak chinah chuan Independence Day apiangin Jana Gana Mana kha flag pawh pharh hnua sak ṭhin a ni a, tunah lêm sawrkar thupekin Vande Mataram sak a lo ngai ta tlat mai! Hei hian kum 1946-47 báwra India sawrkar ding tìrin nasa taka debate an lo neih tawh hnuah India ram hla lâr pahnih sawi nawn leh inhnialna a rawn chawk nung thar leh ta a ni.

Aizawl district-ah chuan School Education Department-a DEO aṭanga thu thawn kan hmuh angin morning assembly-a sa tura ngen kan ni. Hei hi ama thuchhuak ai mahin, Govt. of India thuchhuah aṭanga rawn chhuah chhâwn niin a a lang. Hei hian North East India state-ho zingah lungawi lohna a hring a, zawm kher a ngai lo, kan ti ang, kan ti lo ang, tih inhnialna Mizoram thlengin kan hmu a nih hi. Heng thil hi eng vanga lo irh chhuak leh nge a nih? A hla awmzia eng nge ni? Engtin nge battle cry a nih tihte sawi turin hun hmasa lam kan thlir ang.

Kum ang chuan 1870 bawr chho lai a ni. Hetih lai hian India chu British colony a ni a, republic tih te, tri-color tih te kan la hre ngai lo. Kum1872 kumah khan Bengali literary magazine, Bongo Dharsan, thla tin chanchinbu chu Bankim Chandra Chottapadhyaya (Chatterji) chuan a tichhuak ṭan a. He chanchinbuah hian kum 1875 khan hla pakhat a lo chhuak a, chu chu Vande Mataram tih hla hi a ni; a awmzia chu, “Nu, i hmaah ka kûn e,” tihna a ni ber e.

He hla hian India ram chu nu hlimthla (motherland) angin a pho chhuak a; tlang leh phai, luite leh ramhnuai hring nuamte chu nu chan a chantir a, ho tê angin lang mah se, mi a hnehin chawk tho em em mai a ni. India chu ram emaw, ram bung mai ni lovin, min hringtu nu angin, kan chenna in ang maia ngainatawmin a chhuah tlat a ni. Tichuan, hla thu chuan mipui rilru a khawih chho ṭan ta a, Rabindranath Tagore pawhin 1896-a INC Session, Calcutta-a an neih ṭum khan a sa ve nghe nghe a ni.

Tin, heti hi a ni a, chu hla chuan ngaithlatu leh ṭha titu a ngah deuh deuh mah se, mipuiin a hlutzia an hriat zualna chu 1905-a Partition of Bengal a lo inṭan aṭang khan a ni. July ni 20, 1905-ah ram rorelna atana remchang zawk tih chhuanlamin Viceroy of India, Lord Curzon chuan Hindu tlimpui awmna mainland India leh Muslim tamna Bengal ṭhen hranna thu, Bengal Presidency chu a puang ta mai a; a taka hman ṭan hun atan October ni 16 chu a ruat nghal a ni. Mipui rilru chu a dêng dawt a, an tho at mai a; awp bettu (coloniser) an duh lohzia an lantir a, hlapui an sa a, kawng zawhin Vande Mataram an sa rual dual dual a, chu hla chu battle cry a lo chang chho ta a ni.

British-ho chuan khapbeh an han tum a, protester zirlaite an hrem a, police kut an tuar a. Han bei let viau mah se, ram neitu mipuite an tichak ting mai a ni. Rei lo têah Vande Mataram chu Bengal-ah chauh ni lovin, zalenna sualtute awmna India ram zawng zawngah put darh niin, a thang chhuak ta thuai mai a. Man an nih dawn leh jail-a lut tur te, thubuai ngaihtuah laite pawh chuan an sa ta zel a, declaration a lo chang chho ta a ni. “He ram mi hi kan ni a, kan hma lam hun chu kan kut a ni,” tiin an au a, a huai chhoh phah em em a ni.

Nimahsela, mi zawng zawng erawh kawi káwm thin ang ṭhap ṭhapa zai khata luan hi thil theih a lo ni lo va. Muslim hruaitu ṭhenkhat tan chuan hla cháng tawp lam cháng ṭhenkhat chu pawmzam mai chi niin a lang ta lo. Cháng tawp lamah Hindu pathian hmeichhiate–Durga leh Lakhsmi te fakna lo lang chu an han ngaihtuah a, National Anthem atan meuh chuan an iai ta a ni. A dik rêng a, sakhaw inang lo hian rilru puthmang a tidanglam nasa em em a. Kum 1937-ah chuan Congress Working Committee chuan a cháng hmasa pahnih chauh chu Congress punkhawmnaah sak a ṭul pawhin sak ṭhin ni se, tiin thu an rempui (compromise) ta a ni. Heng châng hmasa pahnihte hian ram chu a hlutna leh a mawina te an puang a, India independence atana hla hlu tak chu mipui zinga inṭhenna siam lo tur chin pawmsakin, August ni 15, 1947 chu an thlenpui ta a ni.

Indian Constitution duangtu Constituent Assembly chuan August ni 14 zanlai thlen hmain meeting pawimawh tak Delhi-ah an nei a. Chutah chuan Vande Mataram hlain bul ṭan a ni a, a satu chu Independence hnu lama UP Chief Minister hial ni ta Sucheta Kriplani a ni a, India Independence Day hma zanah he hla hi Constituent Assembly member ni chungin a sa a ni. Tichuan, Vande Mataram hla chu India independence khawvar tur chhinchhiahna hla pawimawh a nih tâk chu.

Kum thum hnuah chuan India chuan hnam symbol leh hnam hla (anthem) a thlan a lo ngai ta a. Anthem atana kan thlan chu Jana Gana Mana tih hla a ni tih kan hria. India chu secular state nih kan duh bawk si avangin national song atan Vande Mataram chu apumin nge kan hman ang, cháng hmasa pahnih tih chu an sawi nasa hle mai. India hruaitu zinga Jawaharlal Nehru chuan Indian National Anthem chu khawiah pawh ri chhuak tlak, ram chhungah leh ram pawn thleng pawhin, military band leh orchestra nen pawha rema chhuanawm tur ngaihtuah ṭul a ti a. Chutianga uluk taka an ngaihtuah chuan Jana Gana Mana chu national anthem atan thlan a lo ni ta a, Vande Mataram chu national song atan thlan a lo ni ta bawk. Heng hla pahnihte hi pawimawhna inang, dinhmun inangah an dah ta a ni.

Kum 79 hnuah August ni 15, 2026-ah hian Vande Mataram chungchang debate chu vut dûr chhungril mit lo ang maiin a lo mût chhuak leh ta a. Kan sawrkar, Modi sawrkar hian hmun chungnung zawk pein, he hla zah lo chu hrem theihna ni hialin a rawn chhuah ta a. Eng vangin nge hnam thil pawimawh chu sakhaw thil nena suih zawm phêt a nih a, heng thilte insú leh inbei tura ram hruaitute’n thil an kalpui hi hnam tan eng nge a ṭangkaina ni ang le?

North East state zinga ṭhenkhatin kan dodal mek lai leh kohhran pawhin a duh vak loh laiin Mizoramah pawh thiam lo chung chungin kan han sa ve sateh nâ a, kan nuih a tiza deuh tlat; kan thiam tâwk loh vang a ni maithei. Kan ram, Mizorama kohhrante hian an bengkhawn lutuk rih lo a, sum involve a awm lem lo bawk a. Tun hmaa zing dar 6:00 rîk hmaa All India Radio ngaithla ṭhinte chuan Vande Mataram chu kan hre riau ruai a, a sak pawh kan lo sakpui ve ṭhin. Mizo ṭhangthar naupang zawk lo chhuak mekte leh Mizo Gen Z hote chuan kan tuipui lem lo a nih hi a.

- C Vanhmingliana