TUTE INREMNA NGE? (Whose Peace Accord is it anyway?)
Ni 4 mai ni lovin, kum 40 a liam ta; mahse, kum 1986-a inremna thuthlung chungchangah mipuite kan chiang lo thar leh ta tlat mai. Trinity nge, Oneness tih ai mahin kan buaipui ta zawk a nih hi!
Mizoram chief minister Pu Lalduhawma chuan MNF (ramhnuai sawrkar) leh India sawrkar te inremna mai a ni, Mizo mipui kan tel ve lo, a ti a (July 31, 2026). Chutihlaiin, mi tam tak chuan he inremna hi pawl thum (tripartite) inremna a ni, Mizoram sawrkar, mipui aiawhtu pawh a tel ve avangin, an ti ve thung.
Chu ngaihdan pahnih lo awm ta avang chuan thu inchuh a awm ta laih mai a. CM thusawi dik ti pawl, ZPM party lam phei chu an ṭang na hle a. Chutihlaiin, ngaihdan pakhat zawk neitute an diau bik vak chuang lo. Hemi karah hian a mipui nawlpui chuan ngaihdan pawh kan siam thiam ta chiah lo va; a sawi hnuhnung apiang thusawi kan awih ta zel emaw tih turin vuak luhaiin kan awm mek niin a lang. A lai la thei ang berin thu dik ber nia lang hai chhuah i han tum dawn teh ang.
Inremna a awm a ṭulna chhan chu inrem lo leh indo pawl pahnih–MNF leh India sawrkar te an awm vang a ni tihah chiang ila. Anni pawl pahnih hi inrem ṭul hmasa te chu an ni ngei mai. Hei vang hian, ‘India sawrkar leh MNF te inremna’ tih mai pawh a dikna chen a awm. Mahse a dik tluantling lo.
Chutihlaiin, anni pawl pahnih inrem tumna khan kaihhnawih a nei lo thei ta lo va. Chu chuan khatih laia Mizorama sawrkarna chelhtu PC party kha a khawih tel ta tlat mai kha a ni. Sawi leh sawi hnu, Pu Laldenga khan kut ruak maia rawn chhuah kha a duh bik lo va, chhuanlam ṭha tak siamin sawrkar lailawk siama chuta CM nih chu a ngiat ta tlat mai a. Mahse, India sawrkar chelhtu Congress party khan an party lalna state lo chu an khawih danglam thei bik si lo va. Khatih laia Mizorama sawrkar neitu Peoples’ Conference party lah khan Pu Laldenga thil ngiat chu, ‘A teuhvin a hnai lo ve’ tiin, an CM Brig. T. Sailo kha a saipui kal ngut ngut mai si a. Tihngaihna tak a awm ta lo a ni.
Chutihlaiin, Mizorama Congress party chuan sawrkar an siam leh a nih chuan remna atan second khat pawh inngaihtuah buai lovin an lalṭhutthleng chu thlan tlin ni ve hauh lo Pu Laldenga tan an kian thei tih an sawi a; chu chu kum 1984 inthlan khan Congress chuan an tlin phah ta a ni. Tichuan, kum 1986-a inremna thuthlung ziak a lo nih chuan pawl pathum, India sawrkar, MNF leh Mizoram sawrkar aiawhtute ṭheuh chuan hming an ziah hnan ta a nih kha.
Khitiang khi thil awm dan a nih avangin MNF leh India sawrkar te pahnih ngawt chuan inremna an tipuitling zo bik lo va, khatih laia Mizoram sawrkar kha a lungthu tikimtua a ṭan a ngai ta a ni. Tichuan kha inremna kha pawl (party) pathumte inremna avanga lo piang chhuak a ni tih loh theih a ni ta lo a ni. Mizoram sawrkar siamtu Congress leh CM Pu Lal Thanhawla te khan Brig. T. Sailo ang bawkin, ‘Tih chi loh’ tiin lo ṭang tlat se la chuan kha inremna kha sukuk rei viauvin a rinawm. Mahse, Congress party chuan remna maichâma an sawrkarna hlan an tiam hnu-ah inremna chu a lo puitling thei ta chauh a ni.
He inremna hian Indian Constitution 53rd Amendment a rawn siam a. Chuta Aims and Objectives tihah chuan chiang takin India sawrkar, MNF leh Mizoram sawrkarte inremna a nih dan a inziak kalh bawk a ni. Google emaw AI emaw ten an rawn ziak ngawt ai chuan Constitution, a bua awm ngei hi a chiangin a rintlak zawk em em ngei ang. Synod Sande Sikul zirlai emaw, Dr. Lalrinzuali’n emaw an sawi ai chuan, India Dan bul berin a sawi hi i ring zawk mai ang u hmiang.
Zonet channel-a Zonuni Thingpui Sen program-ah khan a zawttu khan, “A nih leh engvangin nge Mizoram sawrkar aiawhin Mizoram sawrkara Chief Secretary khan a hming a ziak ve, tu ai nge a awh?” tiin han zawt chiah se la chuan, a chhanna hriat a châkawm hle a ni.
A khaikhawm nan chuan, India sawrkar leh MNF ten inrem an duh a, chu mi tihpuitlin nan chuan Mizoram sawrkarin an dinhmun ken a ngai a. Tichuan, heng pawl pathumte hian inrem takin thuthlung an ziak ta a ni, tih hi a ni ta mai a ni.
Pu Lalduhawma hi hnial rual lohvin kha inremna June 30, 1986-a ziah fel tak a puitlinna tura thawkrim pawl tak a ni a. Pu Laldenga rin pawh a kai viau niin a lang a, an lehkha inthawnna hluite hai chhuah tur a awm zel bawk a. Chuvangin, kha inremna lo chhuah dan kha a bulbâla hre ber turte zinga mi pawh a ni ang tih a rinawm hle bawk. Inremna tura inbiakna kha a duh anga kal chak lo nia a hriat avanga a nawrna lamah a MP nihna pawh kum 1988 khan a chân hial kan ti thei bawk ang. Pu Laldenga thlêm haw tura London thlenga zu kal hial a nih kha. Chutiang taka hre chiangtu ber turin inremnaa tel ve ngei Mizo mipui leh sawrkar a sawi hmaih fo mai hi thil mak tak a ni.
Chu mai a la ni lo va, amah Pu Lalduhawma berin a lo buaipui ṭhin inremna kha sawi hnâwm leh ang deuh va, ‘A ropui vak lo,’ a han ti leh chiah khan thil a chawk hnawk zo leh ta a. Hei hi MNF dah têt a tumna nge, Mizoram mipuite ‘tel ve loh’ avanga remna kha sawi nêp a nih hriat a har hle. MNF party pawh a za lai takah a dêk niin a lang. A zirtir tum ber law student-te pawh khan eng lam nge an hawi tâk ang tih pawh hriat a châkawm hle bawk (Inner Line Regulation lam chu sawi rih lo ila).
Kha inremna thuthlunga hming ziaktu ngei Pu Lalkhama hian Mizoram sawrkar leh mipui aiawha hming ziak ve a ni tih kha han sawi chiang fak se chuan kan buai nêp deuh ngei ang. Mipui hriat chak lai ber kha sawi si lovin politics lam thilte a sawi tel duah a. Dik tak chuan chief secretary-te hi political issue-ah hian an tel pha lo reng reng tih hi hriat a ṭha ang.
Zawhna: Kha inremnaah khan Mizo mipuite aiawhtu Mizoram sawrkar kha a tel ve lo a nih chuan engvanga lo lawm chiam kha nge kan nih?
- P.C. Lawmkunga