I N P U M K H A T N A

Inpumkhatna hi khawvela kan awm chhung leh kan chen ho chhung chuan thil pawimawh berte zinga mi a ni a. Hnama inpumkhat a ngai a, Kristiante kan inpumkhat a ngai a, chhungkua leh pawl kan inpumkhat a ngai bawk. Pawl ho leh chhungkuaah pawh inpumkhatna an vawn nun tlat chuan mi dangte tan do hneh an har a, an zahawm a, an chak bawk ṭhin. Nupa pawh an inpumkhat tlat chuan chhungkua a nuam ṭhin a, naupangte pawh an hlimin, mi dang tan pawh an zahawm ṭhin. Lal Isua pawh khan a thih dawna a pa hnena a ṭawngṭaina chu, ”An zaa pumkhat an nihna turin; ka pa, nang keimaha i awm leh, kei nangmaha ka awm ang bawk hian, anni pawh keimahnia an awmna turin,” (Johana 17:21) tih a ni. Inpumkhatna hi Lal Isua pawh khan a lo ngai pawimawh ngang mai a, a zirtirte hnenah pawh khan a chah mawlh mawlh a ni. Inpumkhatna tura kan ramin a mamawh ṭhenkhatte i’n tarlang teh ang.

Hnam inpumkhatna

Mizo hnama piang leh seilian kan ni a, hnam pêng hrang hrang ni mah ila, kan nihna chu Mizo a ni. Mizo nihnaah hian kan chian a ngai khawp mai. Mizo hnamte hi khawvel ram hrang hrangah kan inzâr pharh nasa hle tawh mai a. Kan hnam nihna anga ram danga awmte Mizo taka an han awm ṭhin hi hnam dang tan pawh hian an zahawmin an mawi em em a. Sap emaw, Korean emaw tih dan lak a, an tlat tum hi mi min nuihzatna mai mai a ni ṭhin. Kan hnam nihna kan chawisan poh leh Mizo hnam a mawi ang a, chawisanin a awm zel dawn a ni.

Israel hnamte pawh khu an chakna em em chhan chu – an hnam an hmangaih a, an zahpui lo va, Israel an nih avanga tuar ngai leh thih ngai pawh ni se, huaisen takin an hmachhawn mai. Chuvangin, rin aiin an chak a, hnam dang tan pawh an do a khirh tlat mai a ni. Kan hnam pasalṭhate indopui pakhatna leh pahnihna lai vela sipaia French rama kalte pawh kha Mizo takin an zu che mai a, Mizo nihna kha an zahpui lo va, an nih ang angin an lang mai a, fak an hlawh lehling hle a nih kha. Chuvangin, khawvel ram hrang hrang leh tlang hrang hraangah awm mah ila, Mizo kan nihnaah hian chiangin inpumkhat tlang mai ila, kan hnam chu a ral dawn lo va, a chak tual tual dawn a ni.

Kristian inpumkhatna

Kristian nih hi kan hnam sakhua vawn ngheh tlat a ni. Kohhran hrang hrangah awm mah ila, Kristian kan nihna hi chawisangin, zahpui lovin, hei hi kan hnam innghahna pawimawh, kan chakna leh kan innghahna lungphum a nih hriain i chawisang zel ang u. Kristiante kan inpumkhatna tur atana pawimawh hrang hrang tawitê têin han tarlang leh ila.

a) Thlarau Thianghlima pumkhat: Thlarau pakhat leh rinna hmun khat nei kan ni a, Thlarau Thianghlim hi kan kan inphuar khawmna lo ni se; chu chuan kohhran tinte min phuar khawm tlat rawh se.

b) Inhmangaih tawn: Kohhran hrang hrang leh mize hrang hrang ni mah ila, Kristaa pumkhat kan nihna hi hre reng a, kan inhmangaih tawn a pawimawh hle. Kan inhmangaih tawn tlat chuan ringlomite tan pawh kan zahawmin do kan harsa dawn a ni. Lal Isua pawhin inhmangaih tawn tura min zirtirna hi a uar hle tih i theihnghilh lo vang u.

c) Kal dan phung inzahsak tawn: Kohhran hrang hrang, tih dan phung hrang hrang nei ni mah ila, kan tih dan phungte inzahsak tawn a, insawisel vak vak loh hi a Pathian thu em em a ni. Kan tih dan phungte kan insawiselsak vak vak hian ringlomite tan kan nuihzatthlak a, kan zahawm loh.

d) Kohhran hrang hrang inremna: Ecumenism/inter-denominational unity a lo chak leh zual nan kohhran hrang hrangte hian Lal Isua thuchah hmun khat, Ephesi 4:3-5-a mi, "Chhandamtu pakhat, rinna pakhat, baptisma pakhat" tih hi kan vawn tlat a pawimawh hle.

e) Inpawl hona: Kohhran hrang hrangte hian thil tihho fo hi kan mamawh hle mai a, inkhawmho thin te, ṭawngṭaiho te, inkawmho ṭhinte hi a pawimawh a ni. Thil kan tih ho tam chuan kan inngainá ang a, kan inpumkhat sawt ngei ang.

Politics-a inpumkhatna

Ram hruaitu ni tura political party hrang hrang kan nei a; duh ai hian party insawiselna leh inchirhthehna hi a tam mah mah em aw ka ti thin. Ram hruaitu an awm ang a, opposition pawh an awm ngei tur a ni. Sorkar lai khalh ngiltu tur kha an awm a pawimawh. Chutihrual erawh chuan, a party ang zawnga insawiselna leh insâwt hi tam lutuk lo se la; khalh ngil an ngaihna laiah leh sawisel a ṭulna laiah chuan sawisel tur chu a ni. Ṭawngkam uchuak lutuk leh inchirhthehna nasa lutuk ang chi hi pumpelh tum hram hi a ṭha em aw ka lo ti ve thin. A ngaithlatu mipui tan hian hriat a nuam miah lo. Kan hnam nihna zia ṭawngkam mawi tak kha i chíng hram hram ang u.

Chhungkua inpumkhatna

Chhungkua inpumkhatna atana pawimawh ber chu nupa inpumkhatna a ni. Nupa inpumkhat lohna hian chhungkaw kehchhia, sualna chi hrang hrang a hring chhuak hnem hle. Pain nu aia mi dang a duh tlat chuan emaw, nuin pa aia duh dang a neih tlat chuan chhungkua a nuam lo va, a zahawm lo va, naupang an hrilhhai bawk ṭhin; a hrin chhuah chu chhe tak a ni.

Nu àncheh leh phun hmang tak awmnaah chuan chhungkua a nuam ngai lo va, chutiang bawkin pa àn cheh leh nupui fanau tiduhdahte awmnaah chhuan chhungkua a nuam thei lo. Chhungkaw nuamsa leh hausa, rothil ngah ṭên ṭûn, hlim si lo, chaw ei ho thei lo, inkawm khawm pawh nei ngai lo hi engzat tak awm ang i maw? Chhungkua hlimna hi rothil leh sum leh paiah a innghat ngawt lo va; eikhawp hmu ṭâwk ṭâwk pawh ni sela, an inpumkhat a, an hlim tlan chuan mi dang tan an awhawm mai ṭhin.

Aw le, inpumkhatna ṭhain ram leh hnam, khawtlang leh chhungkuaah te rah ṭha leh nghawng ṭha a nei ang bawk hian inpumkhat lohna hian rah ṭha lo tak a chhuah ṭhin. Chuvangin, chhungkua leh ṭhenawmte nen inpumkhatna vawng ṭha ila, Mizo hnam leh kan ram hian inpumkhatna vawng nung zel ang u. Zo fate hian inpumkhatna kan vawn nun a, kan ṭanrual tlat chuan hma lam panin khawvel hriatah kan intarlang zel dawn a ni. Kohhran hrang hrangte pawh hian Kristian kan nihna leh kan tum chu Isua Krista tan a nih ang bawkin, inpumkhat lehzualin kan Kristianna hi vawng nung ila, hnam dangte’n min entawn ngei dawn a ni.

- Reuben Lalnunthara Hnamte