Written by
- Rev. Dr. Zaichhâwna Hlàwndo

BIBLE LEH VANDE MATARAM

Zofa Kristiante chu kan chenna tura Pathian min pek ram Zoram ah tuma chîm buai lovin kum 200 chhung vel kan awm hmasa a. Kum 1890 aṭang khan British awpbehna hnuaiah kan awm a. Kum 1947-ah British laka India a indan khân India rorêlna hnuaiah kum 10 vel awm hawh (temporary) rih kan duhna avangin India awpbehna hnuaiah kan lut a. Kan chhuah leh lawk theih loh avangin March 1966-ah MNF-te’n India lakah helin zalenna an sual a, kum 20 an beih hnuah hlawhchhamin an lo hawng a. Tun thleng hian Indian tak ni lo mah ila, India rorelna hnuaiah chuan kan la awm hawh rih a ni.

Chutia India ram rorêlna hnuaia kan awm ve takah chuan kan hnam, ram leh rinna nena inkalh pawh ni mah se, an National Anthem leh National Song te pawh chu kan hman hawh ve nawk nawk a ngai ta a. Chutihrual chuan, mahni ta tak tak ni lo, mi ta va ṭâwmpui ve dan chin tawk erawh chu kan thiam a pawimawh khawp mai. A nih loh chuan kan hnam leh ram nihna dik leh rinna phatsanna hial awm thei a ni.

India National Song ‘Vande Mataram’ hi Mizoram state sawrkâr leh zirna inah sak tur tih dan an siam tih ka lo hria a. He hla awmzia hi eng nge kan sak ve chi a nih leh nih loh kan hriat ṭûla ka hriat avangin he article hi ka ziak a ni.

Vande Mataram tih chu, ‘Aw Nu, ka chibai che’, ‘Aw ka ram Nu, ka chawimawi che,’ tihna a ni. Heta nu tih hi India ram chu ram nu (motherland) anga sawina a ni. He hlaah hian ram nu chu lui tam tak nei, thlai rah ngah, ramngaw leh buh hmun hring nuam tak nei anga sawi a ni a; Malaya tlang lam aṭanga thli rimtui leh vâwt nuam tak chuan ram a tinuam a, buh leh thlai hring dupin ram chu a chei mawi a ni. Zanah thla êng mawi takin ram a chhun êng a, thing leh mau, pangpâr leh ramngaw mawi takte chuan ram chu an chei mâwi a; ram nu chu hlima nuihna, aw mawi tak ang leh malsawmna petu anga târ lanna a ni.

Ram nu fate maktaduai tam takte aw chuan ram chu a khat a, an kut leh ke maktaduai tam tak chuan ram an humhim a. Chuvangin, “Tu nge he nu hi chak lo nia sawi ngam ang?” tiin zawhna siamin, ram nu chu chakna nasa tak nei, a fate humtu leh harsatna ata chhan chhuaktu anga chawimawina a ni.

Ram nu chu thiamna leh finna a ni; dharma–felna sakhaw nu a ni; kan thinlung leh kan rilru neitu a ni. Kan taksa chhunga nunna leh kan thlarau anga ngaih a ni. Kan bânah chakna a awm a, kan thinlungah ram nu hmangaihna leh chibai bûkna pawh a awm tih hla a ni.

Hla châng hnuhnung lamah chuan ram nu chu Hindu sakhua pathiannu pathumte nên tehkhin a ni:

(1) Durga pathian – chakna, huaisenna leh humhimna entirtu.

(2) Lakshmi pathian – hausakna, hmasawnna leh malsawmna entirtu.

(3) Saraswati pathian – finna, thiamna leh zirna entirtu.

Chutiang chuan India ram nu chu chakna nei, hausakna leh malsawmna petu, finna leh thiamna bul anga târ lanna a ni. A tawp lamah ram nu chu thianghlim, mawi, tehkhin rual loh, tui leh rah ngah, hring dup, hlim leh nuihna, a fate châwm liantu leh malsawmtu anga fak a ni bawk. Hla pumpui thuchah ber chu, Hindu pathian leh ram nu biakna, ‘Vande Mataram’ — ‘Aw ka ram nu, ka chibai che; ka chawimawi che,” tihna a ni.

Hriat tur pawimawh chu, Vande Mataram hla châng hmasa pahnih leh a hla pumpui hi thliar hran ve deuh a ngai. India National Song atana hman ṭhin chu a hmasa lam chauh hi a ni a; milem pathian Durga, Lakshmi leh Saraswati sawina erawh chu a châng hnu lamah a awm.

Kum 2026-a Central Government-in Vande Mataram chungchângah protocol/circular a siam a, zirna in leh sawrkâr programme-ah hman dân turte a sawi. Hei vang hian Mizoramah pawh school leh college-a compulsory-a saktir tumna a awm tih ngaihdân a lo chhuak ta a ni.

Mahse, Supreme Court-in March 25, 2026-a a sawi dan chuan, Central Government circular hi ‘thurawn’ ang chauh, ‘purely advisory’ a ni a, an sak duh loh avanga hremna (penalty) siam a ni lo, tiin a sawi tih a ni. Chuvângin, India sawrkarin Mizoram school naupangte’n Vande Mataram sa vek turin dân hmangin a tilui, tih anga sawi chu a dik tâwk lo deuh niin a lang.

Zo fate, Mizorama chengte chu Kristian deuh vek kan ni. India Nation Song hi milem pathian biakna hla aṭanga lak chhuah a ni a, Pathian ni lo thilsiam biakna leh chibai bûkna a ni. Pathianin Mosia hnena dan 10 a pek–a hmasa ber leh a dawttuah chuan hetiang hian kan hmu: 1) Keimah lo chu pathian dang i nei tur a ni lo, 2) Milim i siam tur a ni lo, chibai i bûk tur a ni lo.

India National Song sak hi Pathian ni lo, Pathian thilsiam lei biakna leh chibai bûkna a ni. A hla pumpui hi milem pathian Durga, Saraswati, Lakshmi te biakna hla a ni a, Pathian nung be lova a thilsiam hnena fakna leh chawimawina hlanna a ni. Chuvang chuan, he hla sak hi ringtute, Pathian nung bia, amah chauh lo chu chibai bûk lo tura tihte tan chuan Pathian dan bawhchhiatna a tling tlat. Supreme Court-in ‘tihluihna a ni lo, thurâwn mai a ni’ a tih bawk si chuan, Lalpa Pathianin India ram rorêlna hnuaiah awm hawh mah ila, kan tih ve kher ngai lo turin dan fel tak min lo siamsak hi a lawmawm hle.

India ram rorelna hnuaiah kan awm rih a, dan leh hrai an duante hi zâwm tur kan ni. Chutihrual chuan, India danah sakhaw zalenna dan ṭha tak kan nei. Zo fate chu Kristian kan ni a; kan Pathian, lei leh van siamtu thu awih tur kan nih tlat avangin milem biakna thilah chuan kan tel ve a rem lo tih hi hriat reng tur a ni.

- Rev. Dr. Zaichhâwna Hlâwndo