COVISHIELD KA LA VE A!

COVID19 vang hian ni kan haiin darbi kan chhiar a buai a, chaw ei hunbi mumal pawh nei thei lêk lovin kan ṭuan a lo ṭul ve tawh a. Bairabi Rail Station-a Tualkhual (Mizoram mi leh sa, hmun danga awm lo hawte) hmuak hmasa bêr pawlah ka ṭang a, an lo haw thlen hun tur nia kan hriat mila hotuten min tirhchhuah chuan zing dar 3 vel daih a ni. A hma fia fia khawp mai. 

Ruah sur leh thosi kara chhuat dai hanga mutna awm lohna hmuna ṭhu/tei tlaivar ṭhak zingah ka tel leh a; Mizoram Covid19 vaccine an pekchhuah hmasak ber dawngtu zingah ka tel leh bawk a. Ka vannei nge ka vanduai tih min zawt ṭhin a, kei chuan ka vanneih thu ka lo hrilh mai ṭhin. 

Khawvel pumpuia hrileng danna damdawi pekchhuah (vaccination drive) lian ber tur "COVID-19 Vaccination Drive" ni 16/01/2021-a neihah hian Mizoramah chuan Civil Hospital, Aizawl, Lunglei Civil Hospital, Zoram Medical College, Kulikawn Sub-District Hospital leh ITI Urban PHC-ah pekchhuah a ni a, mi 314-in an la a ni.

Vaccine la hmasa pawl kan ni dawn tih kan hriat tlân aṭangin zawhna kan dawng awl lova. Min hlauhthawnpui deuh deuh an tam bêr! Amaherawhchu, a dawngtu tur bêr hian Google leh Youtube ka râwn hran lo va. Sawrkar laipui leh Mizoram sawrkarin thu an chhuah chin chauh ngaihthlak a, ngaihven chuan han hlauh tur êm êm kha a awm tlat lo a ni. Thuneitu chin ni lote thuchhuah kan buaipui chung ṭhin avang hian kan buai lohna turah kan buaiin, hlauh loh tur kan hlauh phah a; kan rilru a hahthlawn fo ṭhin. 

Vaccine la tura ka hming an lo lam hnuin duty fel tak takten ka hming leh Aadhaar number online-in an chhu lut a, chumi hnuah damdawia min chiutu tur khan hawih­awm takin “Tunah hian Covid19 invennain ka chiu dawn che a, a hlauhawm lo va. Enchhinna neih thlap hnu a ni a, inchiu zawhah harsatna emaw insawiselna emaw i neih chuan min hrilh vat dawn nia. Hlau miah suh aw” a ti a. A bula duty officer khan, “Thla laksak i duh chuan ka lo laksak thei che a nia” a lo ti var a. Ka cellphone ka pe a, milem che thei hmang leh thlalak pangngaiin min laksak a, ka lawm hle. Min chiu ni hun leh darkar, a chiutu hming leh a biakpawh theihna no chu rang takin Short message Service-ah ka dawng nghal a. Chuta a lan dan chuan min chiutu (vaccinator) chu Pi/Nl V. Rohlupuii a ni a, 0.5 ml Covishield-in a ni min chiu ni. A chiu thiam bawk a, na eih pawh ka hre lo. 

Damdawi chiu/ kah luh zawnga nâ pawh a awm lo. “A nâ êm?” a tih khan min la vit lo emaw ka lo ti zawk a. A thiamin a hna a hnehsawh khawp mai. “Thisen chhuak pawh a awm lo va, lapua hi bawlhhlawh bawmah ka’n paih nghal mai ang e aw” a’n tih thlap te kha a dawngsawngtu tân chuan a nuam khawp mai. 

Min chiu zawh hnu hian room ruakah min hruai lut a, khum siam fel sa thlapah duty ten min lo dawngsawng leh a. “I duhna ber khumah khan i mu thei” an tih hnu chuan a sir ber, nilum ai pah theihna chu ka thlang nalh a. Ka hming min lo zawt nawn leh a, pindan kan luh hun darkar leh minute an lo chhinchhiah leh thlap a. Mikhual pawimawh ang maiin duty te chuan, tui thianghlim intur um min lo pe nghal a. Khuma ka ṭhut fel hnu chuan, “I duh chuan a mut theih rêng a nia, harsatna i nei em? Insawiselna i nei em?” ti pahin puanlum sen (red) sin tur min lo chhawp nghal a. Covid19 vaccine la hmasa pawl nih chu a latu leh a petu kan fimkhur tlâng a ni. 

Chawlh hahdamna room-ah minute 30 kan awm hnu chuan engmah insawiselna kan neih loh avangin kan chhuak tur chu duty ten min kalpui leh thlap bawk a. An inpekna a ropuiin an hna a hnehsawh tlang khawp mai. Ruahmanna pawh a ṭha tih a hriat theih. 

Invenna damdawi ka la lai thlalak leh milem che thei chu ka ṭhiante leh unaute hmuh turin kan thawn darh nghal a. ‘A nâ em? Engtin nge i awm? Insawiselna i nei em? A hreawm em? I hlau lo mi? I la pangngai em? I harhfim em? Kei chu ka hlau asin!’ tih thu ka dawng tam khawp mai! Invenna damdawiin lakin side effect a nei ṭhin tih chu kan hre ṭheuh awm e. 

Kan lak hma pawhin harsatna emaw insawiselna emaw awm thei chu min chiutu leh a duty pui ṭhiante khan min hrilh bawk a. Invenna tharlam a nih avangin min venpui leh min hlauhthawnpuitu pawh an tam khawp mai! Keimah bik tak chuan thuziak nazawng leh milem chethei nazawng ka en loh avangin ka hlau vak hran lo. 

Covishield lak zan khatna hi keimahni ngei leh mi nawlpuiin kan ngaichan deuh ṭhup chu a ni awm e. Hritlâng ka neihsa avangin hma deuh taka mut tumin ka inbuatsaih a. Ka ti sing seng riauva ka hriat avangin mut hmain Paracetamol ka ei a. Additional Secretary, Dr. Manohar Agnani, IAS, GoI, Ministry of Health & Family Welfare-in ni 14.01.2021-a Precautions and Contraindications for COVID-19 Vaccination-a tih­chhuahah pawh Paracetamol ei a pawi loh thu a inziak. 

Zanlaia ka’n harh chu ka khua a lo sik hluah chu niin, electric hmang bed warmer chu ka on vat a. Ka lu a nain a rit bur a, a hai tel bawk a. Kan taksa a nain ka rawl ṭhum a, ruh chuktuah inzawmna lai hi a na zual bik niin ka hria. Bed warmer chu zankhuain ka on phah ta a. 

Zing ka harh rualin invenna ka lakpui ṭhiante ka be kual nghal a, keimah chauh ka khua a lo sik bik ang tih ka hlau a ni bêr! Mipa 1 leh hmeichhia 3 chu ‘inchiuna bawr nâ tih loh chu eng mah insawiselna kan nei lo, kan mutui lutuk’ a’n tia. Mipa 4 thung erawh keimah ang chiahin ‘ka tlun hluah mai, ka taksa a rawl ṭhum a, ka lu a na bawk. Ka mu meuh lo, ka tui a hal huam huam bawk’ an ti a. Hmeichhia 5 chuan ‘kan khua a sik, kan taksa a na ṭhum mai. Kan lu a na bawk’ an ti a. Hmeichhia 2 chuan ‘ka lu a na a, ka tihrawl a nat vek bakah  ka thak a; ka sa pup pup mai’ an ti bawk a. ‘Ka mu ṭha lo lutuk, zing lamah chiah ka muhil a, ka luak bawk’ ti hmeichhia 1 a awm bawk. 

A khaikhawmnaah chuan - A hmei a pain inchiuna lai nâ kan ti vek niin a lang, chu bakah kan khua a sik a, kan lu a na a, kan tihrawl leh ruh chuktuah inzawmna lai a nain kan rawl ṭhum a. Thak nei an awm bawk a, insawiselna nei miah lo an awm nual bawk. 

Harsatna kan tawh (theih) hrang hrang hi invenna dam­dawi kan lak hma khan hrilh hriat vek kan ni a, damdawi lama thawktute pawh be hreh lo tura thurawn pek kan ni. Mahni remtihna leh nupui/ pasalte remtihna thlapa la kan ni hlawm. Invenna damdawi thar a nih avangin a lak dan kalhmang leh side effect mipuiin kan hre chakin kan ngaihven em em a, chuvangin he thu hi ka lo ziak a ni. 

Ṭhenrual ṭhaten ‘Mask i phelh thei ṭep tawh e’ min tih chang niah pawh ‘Mask hi ka la vuah reng dawn’ tiin ka chhang ṭhin. Chutiang chiah chuan damdawi la emaw la lo emaw pawh ni ila invenna kan thiam sa kha hmang ṭangkai chhunzawm zel ila a duhawm hle. Invenna damdawi a awm tawh tih vanga kan inthlahdul mai chuan a fel lo ang. 

Invenna damdawi hi ni 28-hnuah lak leh tur a ni a. Lak dawnah SMS-in thuziak kan dawng leh dawn a ni awm e. Chutah chuan phur leh thatho takin he damdawi la tur hian intlar leh ngei ka duh a, ka tum bawk. Ka Mizopui, ka chhungte leh ṭhian ṭhate pawhin he invenna damdawi hi la ve ṭheuh se tih hi ka duhpui em em a ni. 

- Zonunmawia Fanai