RORELNA IN SANGAH ‘RO MIN RELSAK ANG CHE’

Kum 1999-a Rokunga Memorial Society a lo din khan a thiltumte zingah, ‘Rokunga Lungdawh siam a, chu lungdawhah chuan Rokunga lim din ni se’ tih a tel a. Mi hausa tute emaw zingah a senso pawh tum thei leh tum inhuam thawm hriat turte a awm a ni mai thei, ṭhutkhawmnaah pawh sawi rik a ni. Engpawhnisela, kan hnam ro hlu Rokunga pual meuh tur a ni a, mipui kutthlakna awm thei tur ang zawngin ruahmanna siam a ṭul e, tiin, Rokunga Lungdawh leh a lim dinna turin Rokunga Society chuan chanpual insemin ngamtlakte hnenah vehbûr a khawn ta phawt a nih kha.

December thla a ni a, khami kum khan thlasik khua a vâwt hle. Inrinni tuk khat chu Rokunga Society hotupa Pu Lalfak Zuala, IAS (Retd) nen vehbûr khawnin Tuikhuahtlanga Pu R. Lalawia inah kan han tei lut a. Pu Awia te nupa khan electric heater, ding tung deuh ût chi, kil li nei, kil tin aṭanga meilum siam vâm huam thei, amaha vir kual chui chui thei kha an lo ai sen phút mai a. Tun hnuah hian khatiang kha chi hrang hrang a tam ta a, mahse, khatih hunlai kha chuan keini ang duang, mi changkang vak lo leh hawi zau lo chuan khatiang kha chu ka hmuh vawi khatna a ni tlat mai a. Khaw vawh vanglai tak maia ài hem hem mai kha a manhla dawn hlein ka hria a, “Tu nen emaw urlawk zana âi atan a ît âwm mang e,” tihte pawh ka ngaihtuah kual vel a ni.

Pu R. Lalawia chuan, “Sial pakhatin ka lo ṭang ve ang e,” a ti a, sial pakhat hû sum min pe a; hlawhtling kan inti thawkhat hle, lungawi takin kan haw a ni.

Rokunga nupui Pi Zamawii leh a fate remtihnain Rokunga hla phuah kan hmuh chhuah theih zawng zawngte chu kum 2000 khan ‘Rokunga Hlate’ (Copyright Reserved by Rokunga & Sons) tiin a bua tihchhuah a ni a. Tlangzarh turin Assembly Speaker Pu R. Lalawia chu sawm a ni ta nghe nghe a. Kum 2000 March thlaah a pisaah chu hlabu chu ram tin hmun tina Zo hnahthlak zawng zawngte’n ṭangkai taka an hman turin a tlangzarh ta a ni.

Hlabu tlangzarh hmain Pu Awia khan a pisaa lêngah min rawn sawm teh tlat a, kan hun hman tur chungchangah min sawipui duhte a nei a nih ringin ka va kal a. Amaherawhchu, chu lam pawh chu kan sawi lo va, a rilrua awm chu thil dang daih a lo ni a. “Mizoram Legislative Assembly-ah hian ṭhutkhawm ṭan dawnah leh bânah Pu Rokunga hla phuah ‘Ro min relsak ang che’ tih hla hi rimawiin tihrik ni ṭhin se la a ṭhain ka ring a, chutiang ngaihtuahna chu ka nei a, nangni eng nge in ngaihdan le?” a lo ti a. Kan lo la ngaihtuah ngai miah loh thil a ni a, a nihna takah chuan kan ngaihtuah phâk bâk a ni, a sawi pawh kan sawi ngai lo, ka chhang thiam lo khawp mai. Thil lawmawm danglam tak erawh a ni a, ngaihtuah ringawt pawhin a phûrawm a, a lawmawm a ni.

Ngaihdan ka nei lo ka ti nâ a, ka rilruah phûrna nasa tak a lo awm ta a, thil tam tak a lo lut ta zut zut a. “In dan leh hrai, in tihphung lam chu kei aiin i hre zawk daih dawn a, i naute zingah biak râwn tur tam tak an awm bawk a, kei chuan kha lam kha chu sawi tur ka hre vak lo. Amaherawhchu, i ngaihtuahna zahawm tak chu i tihlawhtling thei a nih chuan America ramin ‘In God We Trust’ tia an rinna an pholang angin keini pawhin ‘Lalberte lalber chuanin ro min relsak ang che’ tiin ringtu kan nihna hi khawvel hriatah kan puang dawn tihna a ni. Tin, kan ram rorelna in sang berah he hla hi a rîk chhung chu Mizo hnam hi kan inpumkhat zel ang, engtikah mah a tlusawp lo vang, a boral theih ka ring lo,” ka ti ve tawp mai a, ka phûrna kha a sosang hle!

‘Rokunga Hlate’ tih hlabu a tlangzarh hnu lawkah Assembly Speaker Pu R. Lalawia chuan Mizoram Legislative Assembly ṭhutkhawm ṭan dawnah leh bânah Rokunga hla ‘Ro min relsak ang che’ tih hla chu rimawiin a tihrîktir ta ziah a. India ram hmun dangah pawh thil váng tak a ni a. BBC World Service pawhin an puang a, ‘Ro min relsak ang che’ tih kha ‘Be Thou Our Counsellor’ tiin an letling nghe nghe. Phai lam chanchinbumi ho pawhin an rawn ngaihven hle a, boruak pawh a nei viau a ni. Kha rimawi pawimawh tak kha rimawi lama miril leh sulhnu ropui tak tak nei Pu T. Zorampela siam a ni.

Chumi hnuah kum sawm chuang zên zâwn a lo vei ta a, vawi tam tihrîk hlawh ta chu, a ri a lo chuai ve ta a, a ri a dik tâwk tawh lo va. Lài deuh ruai laite a awm a, chu chu siamthat hleihtheih a ni tawh lo va, rorelna insanga hman atan chuan a zahawm tawk tawh lo a ni ber, a thara thlak a ṭul ta hle. Amaherawhchu, kan hotute mitmei veng chungin, thlak ṭul ti tak siin hun eng emaw chen ngaihchan a ni a; Rokunga Society lamah chuan kan sawi zauh zauh ṭhin. Chutiang chu a nih hnuin, ni khat chu, kha tih hunlaia Assembly Speaker Pu Hiphei hnenah ka va lêng a, inthlahrung angreng tak chungin ka va sawipui dêk dêk a. Inngamtlak tak kan nih ve bawk avangin vei zawngte chu sawipui ve theih turah pawh ka ngai bawk a.

Han sawi mawlh mawlh takah chuan a ṭulna pawh a man thiam thuai a, Rokunga Society-in lehkha thehlutin kan ûmzui a. Amaherawhchu, hotute zingah thlak ṭul ti lo, a ngai chu la ṭha tawka ngai kha a awm kawkalh tlat mai pek a. Speaker erawh chuan, “A ri a dik tawh lo, kan hmang rei tawh, thlak a ngai tawh a ni,” a ti a. Nui hak hak chungin “Speaker hi helai hmunah hi chuan kan thu ve viau a nia,” a ti awlsam mai a. Harsatna lutuk awm zui lovin kan hotute khan a thlakna tur chu ngaihtuah turin min ti ta nghe nghe a, a senso erawh Legislative Assembly lam tum tur a tih a ni.

Tuna hman tak mek hi rimawi tum leh siam kawnga mi thiam tak Pu R. Lalmalsawma, Bethlehem Veng kutchhuak a ni. Kan duhthusam ang takin, a hmahruai (intro) thui awm tawh lo, ri nghal phat, hun rei lo te chhunga lungkuai leh ngaihthlaknawm hman tur, urhsûn leh puithu tak, felfai tak si, chutiang ang phawk chhuak thei ber tura siam a ni. Pu Hipheia ho chuan kan han ngaithla phawt mai a, ṭha a ti tawk hle ni tur a ni, “Kei chu ka inhlan thlap mai a,” a ti. Chumi hnuah vawi hnih thum siamṭhattir hlek hlek a ni a, hman theih tura peih a ni ta a ni.

Sawrkarin ‘Official State Song’ atan dan ang taka pawmin a puang zui ta hi Mizo hnam zinkawngah thil chhinchhiah tlak, hriat reng tur a ni dawn a ni.

- Rochamliana, Thakthing Veng