Written by
- Roluahpuia Associate Professor (Sociology) IIT Roorkee

IIT-ah Humanities and Social Sciences

Mahni tawnhriatin bul ka han ṭan teh ang. Kum 2020, Vawkhniakzawn (July) thla khan zirtirtu han thawk turin Department of Humanities and Social Sciences, IIT Roorkee ka zawm ve a. Engineering zirna a hriat hlawh tak institute-ah, kei Sociologist kha ka lut ta daih a ni. Mi tam takin mak an ti a, vawiin thlengin IIT-ah eng nge ka zirtir a, eng nge ka tih ve tih zawhna hi ka dawng ta fo mai. Sociology subject emaw, Humanities and Social Sciences (HSS) subject emaw a awm ve em ni tih zawhna te pawh ka la dawng reng a ni.

Humanities and Social Sciences kan tih hian English, Economics, History, Sociology, Philosophy, Political Science leh Psychology te kan sawina a ni deuh ber a. IIT hrang hrang azirin eng subject nge awm tih erawh a danglam thei a; a tlangpui thuin English, Sociology leh Economics te hi chu a awm deuh fur vek a ni.

IIT-ah hian mak tak maiin HSS hian thuk takin zung a lo kaih a lo ni a. Engineering education chauh thlur bing lovin, kan independent tirha ram rethei leh skilled workforce nei tlem kan nih avang khan, kawng hrang hranga bul ṭan nan heng zirna inte hi din a lo ni a. IIT Kharagpur hi din hmasak ber a ni a, kum 1951 khan bul an ṭan a ni. Chumi hnuah IIT Bombay (1958), IIT Madras (1959), IIT Kanpur (1959) leh IIT Delhi (1961) te din an lo ni leh a. Heng institution te hian anmahni puitu (mentor) tur ram te an nei bik ṭheuh bawk a.

Entirnan, IIT Kanpur chu US university pakuain an mentor laiin, IIT Bombay erawh chu Soviet lam, tun hmaa USSR tia kan hriat larin an mentor ve thung a, IIT Delhi chu United Kingdom (UK), leh IIT Madras chu West Germany te’n an mentor a ni. Ram hrang hrangin mentorship ang zawnga an puih avang pawh ani ang, mi ṭhenkhatin IIT ṭheuh ṭheuh pawh a institutional culture a inang lo an ti fo ṭhin.

Heng IIT te hi engineer zirna in mai ni lo, India rama mi hlawhtling leh mithiam chherchhuahna hmun pawimawh an lo ni ta zel a. Tunlai tech company kan hriat lar Google, Microsoft, Twitter (tuan X ni ta) te thlengin, an zirtir chhuakte CEO an ni thei a ni. Eng emaw chenah a din chhanah a hlawhtling viau pawh a tih theih ang. Tin, khawvel technology company lar te pawhin IIT chhuak te chu an rawn duh bik viau a; chu’ng company-ah te chuan India mi, IIT chhuak an inzarpharh nasa hle. US-ah ringawt pawh khuan tam tak an awm a ni.

Vai kan tih mai, kan Indian puite hian IIT-a luh chu chu ram danga kalna tur leilawn, an passport ah ngaiin, exam competitive tak mai Joint Entrance Examination (JEE) chu high school an nih aṭangtein an lo inpuahchah ta ṭhin a. IIT-a lut chin chu mithiam leh taima satliah ni lo, an hma hun (future) pawh secure bika an ngaih avangin a bawhin an lo bawh a ni ber. Vawiin thlengin hei hi India dinhmun a la ni ti ila kan sawi sual lutuk lo ang.

Kan zirlai ṭhenkhatte (a tam zawk pawh anni maithei) hi mi awm thei fa an nih loh pawhin, sawrkar emaw private company emaw a hlawh ṭha pangai fa an ni duh viau a. A ṭhen erawh tlema chhungkaw harsa ve deuh, English thiam lutuk lo te pawh an tam ṭhin viau. Amaherawhchu, kan zirlaite chu tum ruh leh hlawhtling tura tuihalnain a khalhte an ni tlangpui; tin, tam tak chuan retheihna ata talchhuahna kawng pawimawh tak-ah an ngai bawk.

Tunah chuan IIT pawh 23 lai mai kan nei ta a. India hmarchhakah chuan IIT Guwahati, 1994-a din hi a awmchhun a la ni rih. India-a state dangte chuan anmahni state ṭheuhah IIT an nei vek tawh a ni. Heng IIT 23-ah te hian HSS department hi a awm ve vek a, a institute azirin HSS program an offer te erawh a danglam thei. Han let lawk ila, IIT te din tirh an nih khan English (soft skills) lam thlur bingtir an ni a. Zawi zawiin dispicipline dangte tan pawh kawng inhawng chho zelin tunah chuan Social Science discipline hi a awm deuh fur ta a ni.

Kum 2009-a Yashpal Committee, sawrkar laipui din chuan IIT te-ah hian Humanities and Social Science discipline hi hei aia nasa zawkin an curriculum-ah seng lut (integrate) turin a recommend a. Hemi avang hian IIT-ah HSS ngaih pawimawhna rawn lian chho ve ta zel a, department awmsa te pawh tih changtlung zawk an lo ni ta bawk a ni.

IIT-ah te hian BA angin program nei lo mah se, vawiinah chuan IIT tam zawkah MA program an nei tawh a. Chu'ngte chu IIT Guwahati, IIT Gandhinagar, IIT Delhi, IIT Bombay, IIT Madras leh a dang dangte an ni. Heng MA program te hi university leh college dang ang lo deuha zirtir an ni a; an program te hi a interdisciplinary tlangpui a. Chuvangin, interdisciplinary lam tuimi tan chuan zirna hmun ṭha tak an ni. Chung MA program a luh dan te pawh a institute azirin a inang lo bawk.

A tlangpuiin anmahniin entrance exam hran an conduct ṭheuh a, institute dang ang thoin form fill-up-a written exam leh interview paltlang ngai ve vek a ni. Tun hnaia thil thar danglam awm chu IIT-ah Economics Department, a hrana a ding ta hi a ni awm e. HSS hnuaia awm ṭhin kha tunah chuan IIT Bombay leh IIT Kanpur-ah te chuan Department hrang angin an ding tawh a ni. Tin, IIT tam zawkin hei hi an la rawn entawn pawh a rinawm viau bawk. Heng departmentah te pawh MSc Economics a awm deuh fur bawk. IIT Roorkee ah pawh MSc. Economics leh Integrated BS-MS Economics program kan nei ve a ni.

MA zo tawh, PhD ti duh tan chuan IIT hi a ṭha lehzual niin a pawm theih a. Keipawh ka zir laiin IIT lam lo hawi nachang ka hre lo kha ka inchhir lek lek ṭhin. PhD-a luh dan te pawh a institute azirin a inang lo thei a; IIT ṭhenkhat, ka thawhnaah te chuan kum tin admission round hi vawi 2 kan nei ṭhin a, chu chu Autumn leh Spring angin kan ṭhen hrang a ni. Autumn a nih chuan April-ah application hawn a ni tlangpui a. Spring atan chuan October-ah application hawn a ni thung. IIT dang te nen a hun inang lo mah se, a hun bawr vel chu a inang tlangpui a ni.

Tun hnaiah social science lam zirlai ṭha leh thiam tak tak ten IIT an zawm thar a, HSS lam tuimi tan chuan a ṭha viau a ni. Amaherawhchu, kan apply dawn a nih erawh chuan kan subject duhzawng an nei em, lo apply ila faculty ka tuina zawng leh ka research topic zirbing chak zawnga min guide thei tur an awm ang em tih te erawh hriat lawk a ṭha. Research kan ti dawn a nih chuan kan institute apply-na kha research hmasak phawt finthlak a ni. Chutiang a nih mek laiin, mahni tuina zawng ang min guide-tu tur kha an awm kher lo maithei bawk a; eng emaw chenah a ṭul dan azirin kan tuina te pawh her danglam hreh loh a ṭul ve ṭhin.

IIT-te hi a ṭha vek a, sawiselna tur a awm lo kan tihna lem lo v, eng eng emaw duh khawp lohna chu a awm teh meuh mai, sawiseltu pawh an tam ṭhin. Mahse ka ti ṭhin, India ram ang tan chuan hei bak hi chu a la awm thei chuang lo a ni. Sum kan nei a, private university ṭha, ram chhung leh pawnah kan zir thei a nih ngawt loh chuan, subsidized education tho tho hi kan innghahna a la ni rih bawk si a. A mihring azirin, tawnhriat azirte pawhin ngaihdan chu a inang lo thei reng. Amaerawchu, IIT ṭhat bikna ka hriat ve chu: zirna a ṭhat piah lamah, tunlai ṭawngkam takin a ‘facility’ an lo nei ṭha em a ni! Sawrkar laipui fachuam an nihna hi infrastructure an neih danah a lang chiang hle. Entirnan, infiamna te, hostel te, wifi leh thil dang dangah a changtlung takzet a ni.

A hminga zirtirtu lo nih ve takah chuan Mizo zirlai tam zawk hi chu lut thei ila ka ti rilru ve nasa ṭhin khawp mai. Kan department leh institute pumpuiah kum tin entrance result a chhuak a, beiseina nen hming tawpa ‘a’ emaw, ‘i’ hi ka lo melh ru ve ṭhin. Kan institute mai lo ni, IIT dangah pawh HSS department leh a dangah te pawh, Mizo tling an awm em tih hi undergraduate (B.Tech), postgraduate (MTech/MSc/MA) leh Ph.D., post-doc thlengin kan lo en ṭhin a. Result kan en thla diat diat a, a khawhar thlak ru ṭhin khawp mai. India zirna in ṭha, IIT mai lo ni, Indian Institute of Science (IISc), Indian Institute of Scientific Education Research (IISER), Indian Institute of Information Technology (IIIT), Tata Institute of Social Sciences (TISS), Jawaharlal Nehru University (JNU), Indian Institute of Management (IIM), National Law School University of India (NLSUI) leh a dang dangah te hian Mizo hi kan lut tam lo hle a ni.

University lamah chuan awm ve pheuh pheuh na chungin, a tlangpui thuin kan tam ngai chuang lo. Kan thawhna IIT leh hmun danga ṭhiante aṭanga ka hriat tam erawh chu, a dil hi chu kan awm ve ṭhin a, amaherawhchu kan tlak ṭhinna chu kan pass percentage (merit)-ah te pawh hian a ni duh hle. Hei hi keini Mizote mai ni lo, Scheduled Tribe (ST) ah hian a nasa bik em aw a tih theih. Chuvangin, matriculation, higher secondary, BA/BSc, MA/MSc kan zirlai aṭangin pass percentage ṭha tura lo zir chhoh ngauh ngauh hi a pawimawh hle.

Mizoten zirna kan hmelhriatna hi a rei ve tawh khawp mai. Chanchin Ṭhain a rawn ken tel te zinga mi, alphabet thlenga kan neih chhoh dan chhuiin, kan sakhuanna leh zirna pawh hi thuk takin a inzawm a ni kan ti lo thei lo. Mi hlawhtling tam tak kan tih te pawh hi lehkha thiam leh zir sang, vantlang pawhin a chung en an ni nghal zel bawk. A mak hran lo ve. Mi zawng zawng erawh zirna tui tura beisei a rem hran lo, beisei chi pawh ani lo. Mahse a tuimi te tan eng ang zirna nge awm a, eng nge beisei tur awm tih erawh hi chu kan hriat erawh a ṭha hle. A hnam ang zawngin bul kan ṭanna ngaihtuahin kan tun dinhmun hi ropui tak a ni. Mahse zirna kan hmelhriat ṭan dan ngaihtuahin kan thlen theih tur chin hi kan thleng em tih erawh hi chu ngaihtuah tham tak a tling tling a ni.


- Roluahpuia

Associate Professor (Sociology)

IIT Roorkee