LUNGPUI PAWH LUNGTÊIN A KAMKÎ LOH CHUAN….

Aizawl khawpui enkawltu AMC lam chuan an area chhunga vêng ṭhenkhatah vawk vulh an remti dawn a, chhûngkaw tam tak tan chuan thâwk sang sangna tur khawpa thu lawmawm a ni. A mir tan chuan vawk vulh hi ṭangkai tak a ni a, eizawnna mumal nei lo tan phei chuan a lawmawm zual ngei ang le. Thingtlâng lamah chuan vawk vulh khap tih a la awm ngai lo va, Masi dawna naupang châkkhai lam nan te, fridge, washing machine leh lirthei thlengin kan neih ve theih phah a; sa lama intodelhna pawimawh a nih rualin, vawk vulh hrim hrim hi thil ṭangkai tak a ni.

Chênna hmunin a zir loh chuan vulh ve duh viau mah ila, a remchang thei lo. Vulh ve lo nafam chu ningnawi hi a tam chak êm êm mai a, chaw ei a tui loh phei chuan chaw nâwi paih chungchangah nu ber ân-hlâ titamtu pakhat a ni ve. Kan ningnâwi latute nen hian kan inhmu zing ve khawp a, a hîn hmain an rawn la zung zung zel ṭhin. Hetiang taka an tan keini kan ṭangkai tâkah chuan, vawk an talh hunah chuan mi tih ṭhin danin kg 2 vel kan lo beisei ve rawk a; an talh hunah min hleh lo se chu rilru kil khat tal chuan a dem hrim hrim ang.

Mahse le, vawk hrî a lo lêng a le, vawk vulhtute an vanduai ta zang zang mai a, kan ningnâwi latute pawh an bâng lo. Ningnâwi latu an awm tak lohvah chuan hnawmhnawk pawh ni satliah lo, ṭawih mai thei a nih avângin a rimchhe hma si a, a buaipuiawm ta êm êm mai a lo nia. Kan ningnâwi latute pawimawhzia lo langin an talh huna kg 2 beisei chu sawi loh, kg 1 man pêk belh hial tur khawpa inremna thuthlung ziahpui tur awm se kan ti kan ti ta mai a nih hi maw le.

Kan zar zotu ngawt emaw kan tihte zar hi kan lo zo ve reng mai ṭhin hi a lo nia, tumah hi han in-englo viau tur hi kan lo awm lo. Kan rama lal ber thlira kan thlir kan Minister leh MLA rualte pawh hi VIP motor leh zuitute nen han invaivung viau ṭhin mah se, kan zara hetiang dinhmun luah thei hi an ni ve bawk a; an lo inla vung deuh a nih pawhin nakin lawkah chuan an la rawn kal leh dûk dûk dawn tho. Kan ṭhenawm dai kil kara mite pawh hi kan tan mi pawimawh leh ṭangkai tak, kan nunna thlenga chhanhimtu pawh an la ni thei a ni.

Lirthei changkang tak pakhat chu a tlan fua fua a, a hmaa lirthei chak lo zâwk leh man tlawm zâwkte a pêl zung zung a. Ama lirthei ṭha chauh ngaihtuah a nih avangin a tlan pelh tâk lirthei man tlawm tê tê chu a nâuin a tâi lek lek mai ṭhin a. Fûr lai niin kawnga tui tlingte chu a chîl per chhak chhak a, fimkhur taka kawng sira kal dai daite pawh a dîm chuang lo. Mahse, a chhak lawk kâwiah a vanduai ta tlat; a motor aṭanga lak chhuah vat a, damdawi in thlenpui thuai a nih loh chuan a dinhmun a ṭha mawlh lo. A doctor ṭhiante phone no. pawh nei thlip thlep mah se, be thei rual a ni lo va, a chhûngte lah a koh phakah an awm si lo. A tlan pelh tâkte khan an rawn bawisâwm a nih loh chuan beisei tur a nei ta lo a ni.

Kristian ṭha tak kan ni chung hian kan mihing zia hi a lang fo. Kan nin êm êm two wheeler thâwm na chi, mi dangte ngaihtuah lêk lova chak taka tlan puak tuar tuar ṭhinte pawh hi kan hmuh phâk chinah han tleng han han mai se, bâwihsâwm lawk duh lo ila, tih rilrute hi ngaihtuahna kil khatah hian a piang ve tlat ṭhin nia; kan ti tak tak ang tihna ni lovin.

Khawpui leh thingtlâng mite hi khawsakphung leh nun dan inang lo tawh tak ni mah ila, khawi emaw laiah chuan inmamawh tawn reng kan ni. Khawpui mite sumdâwnna tihlâwktu langsar tak pakhat chu thingtlâng mite kan ni a; chutiang thoin thingtlâng lamte’n kan thlai thar ilo tihralna kawngah khawpui mite tel lo chuan eng kan ang thei bik lo. Harsatna lian tham a thlen phei chuan khawpui leh thingtlâng lamte kan neih ang ang thilah kan inpeizâwn a, Covid hripui lên lai khan a chiang reng mai e.

Chhûng leh khat, vua leh vângte nen kan inunauna thuah pawh tlêma awm thei deuhte hi min khai dingtu an ni châwk a, an pawimawhin, chhûngkhat tan chuan Minister/MLA rank an ni. Chutihrualin, kan thisen zawmpui ngatte pawh hi inmual vawm hran tawh chinah chuan harsatna vâwrtâwpah lo chuan kan inban ngam ta meuh lo. Mahse, heti chung chung hian a khawsa thei deuh, thilphal, bengvâr site hi chhûngkua nihhona kawngah an va thawh hlâwk ṭhin tehlul êm! Anni tel lo chuan mualpho thei reng kan ni.

Chutihrualin, a kila lung pawimawhte inkiltawih taka an awm tih erawh hmuh hmaih loh a ṭha. Sum leh pai thawh chhuahpui tur an nei lo va, ni khat lek inhlawhna an pênsan pawhin chhûngkaw budget a buai nghal a. Chuti chung chung chuan 'Dam leh tlâng khatah, thih leh ruâm khatah' tiin, a tûk tlai thlak tur ngaihtuah buai tak chungin an lo lang ve hrâm hrâm ṭhin. Dinhmun a inthlauh êm avangin a awm theite’n sâng/sîng awlsam taka an theh chhuah theih laiin, ṭhenkhat tan erawh pawisa chu sawi loh, thâ thawh mai pawh thil harsa tak a ni. Mahse, sum leh pai hi engkima engkim a lo ni lo va; hman thiam a thil ṭangkai, hman thiam lohva min tichhetu a lo ni ve mai mai bawk.

Khawtlâng tana mi pawimawh NGO hruaitute mawlh hi an ṭangkai ṭhin teh e. Hlawh neih loh chu sawi loh, mi rèl nih phah hialin an inpe a, an phâk tâwkah theihtawp chhuah mah se, sêltu an hmài lo. Aiawh tura thlan chhuah an nih angin mi tam tak ai an awh miau a, an aiawhte lah duh dan hrang nei an lo ni vei hlawm nen, tihlawm vek sên an ni lo; chutihrualin, thil thlir thiam mi an nih a pawimawh ber fo. An aiawhsakte ai an awh zawh loh chuan hruaitu ṭha an ni thei rêng rêng lo. Hruaitu dinhmuna hlângtu, tlâwmngai tura thlangtute nen an inkamki tawn a ngai ṭhin.

Mihringte hi hlut chhung nei kan ni a, kan hun tawn leh chezia azira hlu rei leh rei lo mai mai kan nih avang hian nun dan thiamte pawh a pawimawh hle. A dikzia chu politician te, zai thiamte nunah hian a chiang reng mai. A ṭhen ruah mual liam kan sawi ang maia lâr hluai, rei daih lo an nih laiin, ṭhenkhat thung chu tar thleng pawha lâr zui an awm. Han chuk zui ta deuh ila, Krismas leh kumthar thlen inah hlim êm êmin hunpui kan hmang a; kum a lo thar hnuah chuan lêngkhawm tur awm tawh hek suh i, a hunlaia kan hlimpui êm êm khuangte kha kil khatah an let ta ngît ngêt ringawt mai a. A hmaa kan hlim lâmpui vut vut kha tu khawkhâin kan ngaihsak tawh lo va, bûr chhia nen an lêm ta lo.

Lungpui leh lungtê hi lei hmun zâwla a innghah chuan amahin a awm thei e, mahse, an inkamki loh miau chuan an nghet thei lo. Lirnghîng chhetê pawh lo thleng se, kamkîtu a neih miau loh chuan tihsawnin a awm mai ṭhin. Tun hnai Nepal ram chhiatna râpthlak thlen chhante kha kan hria ang a; tui khuaptu lung leh leite kha a inkamki ṭhat tâwk loh avangin, an ngheh loh avangin chhiatna râpthlak tak a thleng zui ta a nih kha. Nghet takin anmahni awmhmunah khan inkamki tawn ṭheuh se, engtin mah tui kha a insah rêng rêng lo vang.

Thufing chu thufing a lo ni ngê ngê ṭhin a; ‘Ṭan rual hi chakna’ tih thute pawh hi he kan thupui hrûla mi tho hi a ni. Mizoram hi a chhiat ṭhat thuah pawh lungpuite hi lungtêin kan kamki a ngai a, ṭangkai lo leh pawimawh lo emaw kan tihte hi tute emaw tan malsawmna thlentu an ni ve leh tho tho. Ram hruaitu, kan aiawh tura kan thlante hian an aiawhsakte ngaihtuah lova ro an rêl phawt chuan mipui tan chhiatna a thleng ang a, a khuap tlingtu an awm miau loh chuan anmahni ngei pawh an tling zui thei tawh lo vang. Ram khalh ngil tura opposition party, NGO leh social activist lo lang ṭhinte hi rin tlak ni tura tuikhuah châr nghettute an ni a, ninawm leh hnawksak viau angin lang mah se, ‘hruaitu chhûm ding’ chan an chang thei; ram hruaitute’n an hman thiam athuin anmahni ei chhetu emaw, siam ṭhatuah emaw an ṭang hlauh thei a ni.

- R.Lalfakawma Seling