Mizo kan ni kan hmel a ṭha kan tum a sang bawk si ; Independence sual ngam kan ni

Khatia MNF-in Mizoram independent puanga India a han do ta mai kha Mizoram hian a tih tur reng ti a lo ni em, kan tifuh em, kan hlawkpui nge kan chhiat phah nasa ta lutuk zawk, tih zawhna hi chu engtikahmah a chhanna dik ber, chhiarkawp dan formula anga chawhchhuah dik theih ngai loh tur, inhnialna tawp thei tawh lo tur a ni tawh ang. Mahse, kha kum 20 chhung khan thil rapthlak tak tak leh tihduhdahna nasa tak leh hrehawm tam tak te chu lo tuar tawh pawh ni ila, kan tuar a, kan tuar zo tawh tho bawk a, inhnial nan hmang tawh lo ila. Kha kan Zoram buai khan a ṭha lam zawnga nghawng a neih ni thei awma kan ngaih lam pang zawkte pawh hi i sawi ṭhin tawh zawk mai ang u hmiang; a hahdamthlak zawk tawh mai lo maw, te ka ti ta deuh mai mai a ni e.

Tin, kha kan ram buaiin a ṭha zawnga a nghawng chhuah ni awma kan hriat chhun ang angte pawh chu ṭha takin vawng nung zel bawk ila, te pawh ka han ti ve a nih hi. Mahse, chhungkaw tam tak tan chuan an tawrhna rapthlak tak takte avang khan a ṭhatna lam sawi chu harsa an ti ngei ang le. Kei pawhin chhût fê phawt loh chuan a ṭhat zawkna lam chu chuti maia tuna han sawi tur chu ka hre nghal mai bik lo a ni. Mahse, ṭhat zawkna mual mual chu a lo nei tho ang chu. Chuvangin, tunah hi chuan ka rilrua zêldin thu awm thil ho mai mai tlemte ka'n sawi mai mai teh ang.

Mizoram chuan mautâm ṭâm kan tuar a, mahse, Assam state chuan min ngaihsak ṭha duh lo nia kan hriat avang khan Pu Laldenga leh mi ṭhenkhatte lungawi lo khan Assam leh India koh eih nan leh runluih nan khan Mizoram indenpence kha an puang ta mai kha a ang ta ber mai a. Amaherawhchu, khati pui pui lo deuh pawh khan nawr dan chu a awm mai lo maw? Khatih lai khan kawng dang an lo hre thlawt lo em ni? Mautam ṭâm tawrh aia nasa fe zawk, rei fe zawk chu kan lo tawrh phah ta zawk si a lo nih kha. Vawiin thleng hian kan la innghirngho phah leh ta nghal a. A nghawng tur hre sa chung reng si khan, mahni tana thil dang eng emaw beisei ruk avang zawk khan, mautam ṭâm chhuanlama hmang khan tute emaw khan kan ram tana buaina lianpui chu an lo chawk chhuak ta a ni thei zawk mai ang em le?

Khatih hun lai velte kha chuan Mizo nawlpui kha chu kan la mâwl a, kan khawsak dan pawh a la hnuaihnung ve hmel hle a ni. Kan mawng êk pawh hmawlhtê leh hnimhnah hmanga la thiar ṭhin, hmun ṭhenkhatah phei chuan vawkpui no hruaite nena la daikal za ṭhin, zanlaia khuma naute êk pawh, 'chiuhiah' tia uipui la liah faitir mai mai tawkte pawh kha kan la nih hmel si a. Chuti chunga independence kan han sual ta rup ngam mai kha chu a pui chu kan lo pui teh e. Kan tum chu a lo sang chiang alawm!

Indo buai ngai lo khan India khan, nangni hi in khawvel lo awm chho zel tur hi in ngaihtuah chiang maw? Nangmahnia in awm theih dawn tak tak phawt chuan, tlawhpawh in harsat tehlul nen, in duh phawt chuan indang daih rawh u, te kha min lo ti ta phut mai ta se la, engtin tak chuan awm leh tak si ang i maw, te ka lo ti deuh vel mai mai ṭhin a. Khawvel hmasawnna hrang hrangte kha duh chhoh ve zel nachang te kha kan han hria ang a, ekhai, kan lo ti sual reng mai a ni, mahni chuan kan inhai kaw zo dawn lo, in thlazar hnuaiah hian min lo awmtir leh mai ula, hma lam min panpui zawk rawh u, tiin India chu kan bêl leh chung mai si lo ang maw, tih chang te pawh ka nei ṭhin bawk.

Khatih hun lai tawh pawh khan Zo fate zingah khan mi hawizau leh chinchang hre ve tak tak tawhte pawh kha an lo awm ve nual tawh a. Chu'ng ho chuan MNF thil tih tum chu engmah awmze nei lo tur, independence chu teuh lo mai, harsatna leh buaina nasa tak, tawrhna nasa tak thlentirtu tur mai mai a ni e, tiin, an thil tih tum chu ti lo tur khan an lo sawi tawh ṭhin a ni awm e. Mahse, MNF chuan an tih luih chhoh zel tak si avang khan, mi ṭhenkhatte chuan tihelna ṭawngkam ngeiawm tak tak leh nuihsawhna ṭawngkamte pawh kha an lo chhâk chhuah phah ta hial a nih awm kha.

Khatih lai khan MNF hruaitu lian zingah pawh khan independence chu thil theih loh tur a ni tih hria kha chu an awm ve tho maithei a. Mahse, kan ram buaina leh mipuite tawrhna phênah khan an tan eng emaw beisei tur an nei pawh a ni maithei a. A nih loh vek pawhin, eng emaw ni khan tih-âtin an awm ang a, Pu Laldenga pawh tiamin, an vai mai khan independence hmuh mai theih kha an lo ring tak tak te chu a ni maithei bawk. Tin, khati taka nasa khan kan tuar leh si dawn tih pawh kha an lo ring pha bik lo pawh chu a ni thei bawk.

Engpawhnise, khatih lai kha chuan MNF ho mai bakah khan, Mizo zawng zawng kha chu tih-ât khan an awm hrim hrim a ni mai awm e, kei chuan ka ti deuh tlat a ni. MNF hruaitute thusawi bakah, Pu Laldenga'n ṭawngkam thiam tak maia thu awihawm tak tak a sawite chuan Mizo pa rilru huaisen leh hnam chhan tina em emtute thinlung chu a rawn chhun fuh ta ṭhin a. A ṭawngkam ngaihnobei tak takte chu Mizote rilru nona lai takah chuan an zu chhung lut ta thin bawk si a. Tichuan, khatih lai kha chuan kan vai deuhthaw, Mizo zawng zawng deuhthaw kha chu rilru hmunkhatah kan awm a; Mizo hnam rilru MNF thlarau dik tak kha kan chang vek hi a ni deuh ber mai.

Khatih hun laia Mizote kha tunah hian tumah kha indem tur kan awm chuang lo. Pu Laldenga leh MNF hruaitute emaw, MNF leh F lo emaw, Vawlawntiar leh ‘tiar lo emaw, ramhnuaia chhuak leh chhuak lo pawh kha, kan vai deuhthaw mai khan Mizo hnam rilru, MNF thlarau dik tak khan min man vek a ni. Tih-âta awm kan lo nih pawhin kan vai khan tih-âta awm kan ni mai.

Amaherawhchu, Mizote khan chinchangte kan han hre zau chho ve ta zel a, kan lo hawi zau ve zel a, khawvel leh sawrkar awmzia te, keimahni awmzia tak takte chu kan lo hre chiang chho ve ta zel bawk a. Idependence suala India dova rambuai nih ringawt mai chu ṭul lova tawrhna nasa tak leh hrehawmna tam tak thlentu mai mai, Mizote khua min titlaitu tur mai mai niin kan lo hre ṭan ta a. Chumi avang chuan Mizo tam takte thinlungah chuan, hmâna tih-âta kan lo awm tawhna, MNF thlarau dik tak rilru pawh chu a lo thi chho ṭan ta zel bawk a ni.

Chutih lai mek chuan MNF hruaitu ṭhenkhatte pawhin an thil tih dan leh an thil tum chu tha lo tih an lo hre ta nge ni, anmahni MNF ber pawh chu anmahni leh anmahni chu nasa taka intibuaiin, India nena an buai thawm ai pawhin anmahni buai thawm chu a lo ri ring zawk ta fo emaw ni leh ta nghal bawk nen. Chu mai ni lovin, an buai dan lah chu India laka independence sual lam pawh chu ni tawh lo khan, India nena inbiakrem dan tur chungchang ringawta buai kha an lo nih tawh zawk hmel bawk si nen khan, Mizo mipuite chuan rambuai kan nihna hrehawm tak hi a lo tawp theih tawh nan chuan, India leh MNF chu engti ang zawng pawha inremna nei turin kan lo nawr ta a nih kha.

Chutichuan, June ni 30, 1986 zanah chuan eng eng emaw an inremna tur thute chu ziah hnanin, India sawrkar leh MNF chuan inremna an lo siam ta a. Mizoram rambuai hrehawm tak kan nihna tawp tawh theih nana intibuaite pahnih, India leh MNF-te 'inrem' hrim hrim kha chu Mizo mipuite duh dan a ni a. Mahse, an inremna thuthlung zawng zawng erawh chu Mizo mipuite duh dan a ni vek kher lo. Loh theih lohna avangin, dan angin Mizoram sawrkar aiawh chuan hming sign ve mah se, kha MNF leh India sawrkar inremna thuthlung kha chu Mizoram sawrkar duhthusam pawh a ni bik bawk hek lo ang. A chhan chu, Mizoram sawrkar chu kha inremna tura thuthlung siamtu kha a ni lo tlat a ni. A siamtute chu intibuaite pahnih India sawrkar leh MNF-te an ni.

Tichuan, hmâna tih-âta kan lo awm laia Mizote thinlunga MNF thlarau dik tak awm thin, zawi zawia lo thi chho zel pawh chu, India leh MNF ten remna an lo ziah tak chiah khan a lo thi fel ve ta a. India leh MNF ten, "Mizoram hi nghet takin India ram bung khat a ni e" tih thu an nemngheh rual chiah khan hmâna MNF dik tak hmasa pawh chu a lo ral ve ta nghal bawk.

Chuvangin, tuna MNF party hi chu mi dang ang bawka lalna leh thuneihna chuhtu political party, mahni ropuina tur leh pumpui hmachhuan party ve tho, intihhausak tumna political party, sum zawnna political party ve tho kha an lo ni ta a nih chu. Chuvangin, mahni hamṭhat nan chauh leh mahni ṭânghma hai nan chauh hian hmana MNF tak takte hming hi chu tumah hian rawn chhâl fo ni tawh lo se la. Mizote thinlunga hmana MNF tak takte ngaihsanna leh an zahawmna an rawn tinêp zo va, an tibawrhbâng zo va; Mizote thinlungah an tihlum zo thei takngial mai dawn alawm le. Chu mai a ni lo, hmana MNF thlarau dik tak changtute tawrhna zozai leh an thlarau pawh an zahawm lutuk e.

- K. Hmingthankaia