Mualṭhuam North thil thleng avangin inzir thar kan ngai (Zêldin thu, TV, YouTube, social media leh duh duh dem a him tawh lo)
Tun hnaia Mualṭhuam North-a thil thleng avangin inzirna tur kan ngah hle niin a lang. Kha thil thleng rapthlâk leh Mizo mipui na taka ṭhâwngtu avang hian thuthang mak tak tak a darh nasa a ni. Mipui, a tuartu, electronic visual TV lama thawktute leh YouTube lama puangzartu, content creator leh citizen journalist ten inenfiahna tur kan neiin a rinawm. A dik leh dik lo thliarna 'ethics' kan zawm dan te, kan thil tih hi a 'ethical' em tihte pawh kan inzawh lêtna tur a tam ang.
August 3, 2026 zan aṭanga bo H. Lalramdinpuii (15), Mualṭhuam North, Lunglei district chu August 5, 2026 khan sikul bul hnim kârah a ruang hmuh a ni a, chemtea vihna hnuhma a awm. He thil thleng avang hian SDPO, Lunglei kaihhruai Special Investigation Team (SIT) din a ni a, thah a nih ngei rinhlelhna avanga hnuchhui a hautak hle a ni. Mizoram pumah mipui ngaihven a hlawh êm êm a, electronics visual TV lam te pawh Aizawl aṭanga kalin, YouTube lama content creator-te pawhin mipui chaw tui ber a nih angin an bawhzui nasa ngang mai!
H. Lalramdinpuii thihna ngawrh taka chhuiin, Lunglei Police Station case no. 84/2026 under Section 103(1)/140(1) BNS)-a ziah luh a ni a. Lunglei Police SIT hian Mualṭhuam North mi pahnih Denghmingthanga (20) leh Lalneihkima (34) te chu vawi tam tak thu zawhfiah turin an ko a. An phone hman dan digital evidence/footprint leh forensic evidence hmanga an finfiah zelnaah an thu zawtfiah zelin, ni 20.08.2026 khan SIT hmaah an inpuang ta a ni.
An inpuan hnu hian dan ang takin chawhnu dar 1:00-ah an pahnih hi police-te’n manin, danin a phût angin judicial custody-ah dah nghal an ni. Hemi chin hi chu a felfai viau mai a, a ruang an hmuh hun August ni 5, 2026 aṭanga tualthattute inpuan hnua mi pahnih an man, 20.08.2026 inkarah hian kar hnih zet a tla hman a ni.
Zêldin thu, YouTube leh social media thuthang
H. Lalramdinpuii 03.08.2026-a bo, a ruang 05.08.2026-a hmuh, 20.08.2026-a Lunglei Police SIT hmaa rinhlelh pahnih an inpuan inkarah hian zêldin thu leh thuthang mak tak tak a thleng nasa em em a ni.
Youtuber pakhat phei chuan police-te’n chemte an chhar thu puanzar a nih khan, an chokaa chemte a hmuh remchan kha thla a la a, content a siam ve hmiah. Police an thinrim fu. He youtuber bawk hian Mualṭhuam North-ah inquest tih lai khan thlalak a lo tum ve sek bawk. Police-te’n an khak, tih thute hi Lunglei lam aṭanga thu dawnna chuan a tarlang.
Hetiangte hi content creator-te hian an lo buaipui a, social media lamah a changin tualthattute’n an thah dante an lo inpuantir a, an thah chhante an lo puang fel der bawk. Electronics degital media TV lam lahin 'zêldin thu' tlangzarh leh social media lama a chhutzuina tidarh an lo awm zêl a; hei hian mipui a hruai kawi nasa hle a, ngawrh taka chhuitu police-te an buai phah hle tih an sawi. Hei chauh hi a ni lo a, evidence nuaibo leh a titu finchhuahna tur pawh an thlentir nasa hle bawk.
A tuartute interview
Hetiang thil a thlen hian a tuartu emaw, thil hretu emaw kan awm a nih chuan electronic/digital media, TV lama interview hmachhawn loh nachâng kan hriat a hun tawh hle. Interview hmachhawn hi victim chhungkaw hnaite hian an bat a ni lo a, thu an sawi dawn a nih chuan police hnênah sawi mai zawk tur a ni.
A chhuitu ber emaw intia youtuber te, TV lamte’n a rem rem an interview a, police hnuchhuina tibuai tur khawpa mipui ngaihdan hruai kawi theihna kan tichhuak fo mai hi a 'ethical' lo em em. Hengte hi 'kan right alawm' kan ti a nih pawhin, 'right' kan neih rualin, 'responsibility’ leh 'duty' kan nei tih hi a lian hle tur a ni. Kan zêldin thu avanga mipui tichiaitu, ngaihdan hruai kawitu, police hnuchhui tibuaitu kan nih theihna laia hi chhia leh ṭha kan hriatna 'ethics' kan hmanna tur laia tak chu a ni ang.
Tlipna
Hnuchhuitu Lunglei Police SIT te fîm tak leh dawhthei taka a tâwp thlenga an kal hi an fakawm thlawt a. Police-te hmaa an inpuan hnu hian YouTube lama content creator-te chuan 'tualthattu' tiin an puang ta hmiah hmiah a; hei pawh hi a la him tawk lo va, a dik lo cheu. Police hmaa an pahniha an inpuan avang ngawt hian 'tualthattu' tih theih an la ni bik lo, thutawpna khartu tur chu court a ni. An pahnih hian judicial custody-ah dah an ni a, police-te’n digital leh forensic evidence an neih leh an inpuanna (confession) an neihte hmanga court-a thiam loh an chan a, convict an nih hnuah chuan tualthattu tih theih an ni tawh ang. Evidence leh an inpuanna avang khan police chuan an man (arrest) thei a ni mai a, court-a trial hnua convict an nih hnuah chauh tualthattu an ni dawn a ni. Tunah rih chuan rinhlelh, ni ngeia hriat 'accuse' an la ni rih e.
Social activist nu pakhatin Mualṭhuam North khawtlang mipuite thlawpna Lunglei Police SIT-in an hmu tâwk lo anga a lo dem ngawt te kha a pawi hle a ni. Mualṭhuam mipuite khan police-te kha an pui nasa em em a, puanzar chi kha a ni rih lo a ni mai a. A hunah chuan puitling takin Lunglei SP hian August ni 21, 2026 (Zirtawpni) khan ziakin Mualṭhuam North VCP leh YMA President hnenah an lo puihna leh police chunga an ṭhatna avanga hlawhtlinna ropui tak an chan ho theih avangin lawmthu a sawi nghe nghe a nih kha.
Anni bâkah hian Lunglei District MJA-te thil thui tak hre chunga comment nei thui zui hauh loa police remtih chin chauh puitling taka an puangzar ṭhin khan fak an phu bawk.
~ Zoa Tlau, Buannel Cabin