Written by
- PC Thang Zikpuia

‘BEIH RUAL’ TIH ZIAH DAN CHUNGCHANG BIHCHIANNA



Thu hma hruai

Kohhran hrang hrangte’n “beih rùal” thupui kan zir ṭhin a. “Beih rùal” tih ziah dànah hian zir lâi bu kâwma ziah dànah pawh kohhran hrang hrangte pawh kan inlungrual lo tih a lang thei a; a ṭhenin “BEIHRÙAL” tia an ziah zawm lâiin, a ṭhenin “BEIH RÙAL” tiin a inzawm loin an ziak a. Hei vàng hian “beihrùal/beih rùal” tih ziah dànah hian inhnialna hi awm lo thei pawh a ni lo a; hei hian Mizo ṭawng ziah dànah standardization kan neih a ṭûl tawhzia a ti lang chiang hle a ni.

Mizo ṭawng ziah dànah standardization siam tur chuan “kan ziah ṭhin tawh dàn” tih emaw, “kan pawm dàn” tih mai emaw âi chuan linguistics leh grammar thlirna aṭanga bih chian hi a pawimawh zâwk ṭhin a; “beih rùal” tiha thu mal pahnih inkawp pawh hi he thlirna aṭang hian engtia ziah tur nge tih a lang fiah theiin a rinawm a; chumi kan sawi fiahna, he analysis-ah hian technical term tam tak hman loh theih a ni lo a, chhiartute’n in lo hriat thiam hrám ka beisei.

Ziah zawm loh tur a nih dan:

Beih: “Beih rùal” tiha “beih” hi a base form/stem I chu “bei” a ni a, verb-ah hman ṭhin niin, modifier nen kan lam kawp chuan “bei rûal, bei tlâng, bei dùn” te kan ti a, hengah hian verb (base form) leh modifier ziah zawm loh hi linguistic principles and grammatical rules nen a inmil a; chutiang bawkin verb “bei” hi a base form/stem I aṭangin a modified form/stem II-ah “beih” tia a inthlâk pawhin “beih rùal, beih tlàn, beih dun” tia a inzawm lova ziah hi linguistic principles and grammatical rules nen a inmil leh bawk a ni.

Chuti lova a base form “bei” hi modifier nen “bei rûal, bei tlâng, bei dùn” tia a inzawm loa ziah a niha, a modified form “beih” hi modifier nen “beihrùal, beihtlàn, beihdun” tia ziah zawm a nih daih mai si chuan emaw, a ṭhen “beih tlàn, beih dun” tia a inzawm loa ziaha, a ṭhen “beihrùal” tia ziah zawm a nih daih si emaw chuan, form thuhmun rau rauah pawh Mizo ṭawng ziah dànah kal phung fel lo (orthographic inconsistency) a awm tihna a ni dâwn a; chuvangin, verb (base form) chu modifier nen “bei rûal, bei tlâng, bei dùn” tia a inzawm lova ziah tur a nih chuan a modified form pawh modifier nen “beih rùal, beih tlàn, beih dun” tia a inzawm loa ziah ve bawk tur a ni ang tih hi a lang fiah a ni.

Rual: “Beih rùal” tiha modifier atâna hman “rùal” zâwk pawh hi han en ila, a base form chu “rûal” niin, a ri pangngáia lam a ni a, modifier-a hman a nih chuan verb hrang hrang nen inkawpin, “ding rûal, che rûal, ṭang rûal...adt.” tiin a inzawm loa ziah a ni a; a modified form, ri hniama “rùal” tia lam a nih pawhin a base form leh verb (base form) kan ziah zawm loh ang bawkin “din rùal, chêt rùal, ṭan rùal” tia a inzawm loa ziah hi linguistic principles and grammatical rules nen a inmil ve leh bawk a ni.

Heng aṭang hian verb (modified form) “beih” hi a kawppui modifier nen ziah zawm chi a nih loh ang bawkin, modifier atâna hman “rùal” (modified form) pawh hi a kawppui verb (modified form) nen ziah zawm chi a ni lo tih a lang a; chuvangin, “beih rùal, beih tlàn, beih dun” tih leh “din rùal, chêt rùal, ṭan rùal” tih structure-a thu mal inkawpte hi linguistics analysis-ah chuan independent lexical item pahnih an nih avangin ziah zawm loh hian a dik tih a lang a; hetianga a inang tlânga ziah a nih hian Mizo ṭawng ziah dànah “uniformity & consistency” a awm thei ta zâwk bawk a ni.

Phrasal premodifier:

“Beih rùal, ṭan rùal, chêt rùal” tih structure hi linguistics lamah chuan “verb+modifier construction” tih a ni a, hei hi head noun ti fiahtu/sawi fiahtua hman a nih chuan “phrasal premodifier” (or attributive modifier) tia sawi a ni a. Entirna—“Beih Rùal Thla, Ṭan Rùal Thla, Chêt Rùal Thla” tia proper noun phrase (specific name) atân hman a nih chuan “thla” hi head noun niin, “beih rùal, ṭan rùal, chêt rùal” tihte hi phrasal premodifier/attributive modifier an ni a; hetianga head noun “thla” sawi fiahtu an nihnaah pawh hian phrasal premodifier-te hi a inzawm lova ziah hi linguistic principles and grammatical rules-ah chuan a la dik zâwk zel niin a lang.

Hetiang bawk hian lehkhabu hming (proper name/proper noun phrase) atâna kan hmanna—“Beih Rùal Bu, Beih Rùal Thupui, Beih Rùal Zir Lâi” tihah te pawh hian “bu, thupui, zir lâi” tihte hi head noun an ni a, “beih rùal” tih hi phrasal premodifier a ni leh a; hengah pawh hian phrasal premodifier—“beih rual” tih hi linguistic principles and grammatical rules-ah chuan ziah zawm loh hi a dik zel niin a lang.

Standardization:

Mizo ṭawng ziah dàn—ziah zawm tur leh ziah zawm loh tur—ah hian standardization kan neih ve hi a ṭûl tak zet tawh a. Standardization siam tur chuan “kan ngaih dàn” tih leh “kan pawm dàn” tih te, “kan lo ziah tawh dàn” tih mai âi chuan Mizo ṭawngin a neih structural rule leh linguistics evidence hi a pawimawh zâwk a. Standardization-ah ziah zawm tur leh ziah zawm loh tur chu grammatical structure te, morphological behaviour te, lexical status te, syntactic relationship te, semantic interpretation te, established usage leh consistency te behchhana en fiah a tûl a; a bik takin thu inkawpte chu morphological word pakhat a ni em tih leh lexical units independent pahnih an ni em tih te, syntactic phrase an ni em tih te en fiah a pawimawh ṭhin a ni.

- PC Thang Zikpuia