Written by
-Dr. C. Lalrampana

KRISTIAN TALIBAN VS KRISTIAN AL-QAEDA



‘Taliban’ tih hi Pashto tawng a ni a, ‘zirlaite’ tihna a ni. Talib chu zirlai pakhat sawina a ni a, taliban zirlai pakhat aia tam zirlaite tihna a ni. ‘Zirlai pawl’ tihna a ni a, mahse, tunah chuan hel pawl leh sawrkar hming a ni tawh.

Kum 1994 khan Afghanistan-ah Pakistan ramri bulah Mullah Mohammad Omar-‘an a din a. An zirlaite chu Pakistan-a Madrasa (Islam sikul)-a zirlai chhuakte an ni deuh ber. Islam dan Sharia Law khirh tak tak a kalpui a, ram rorelna thianghlim siam chu an tum ber a ni. Hmeichhe sikul kal an khap a, hmeichhe hnathawh an khap a, music, TV an khap a, an dan a khirh hle. Kum 1996-2001 ah Afghanistan an awp tawh a, US-in an um chhuak a, 2021 Aug 15-ah let lehin tun thlengin Afghanistan-ah sorkar siamin ro an rel a ni.

Al-Qaeda chu Arabic ṭawng a ni a, ‘the base’ (a bul emaw, innghahna) tihna a ni. ‘Al-Qaida al-Jihad’ chu indona bulpui/jihad-a innghahna hmun tihna a ni. Al-Qaeda dintu chu Osama bin Laden a ni a, 1988 khan Afghanistan-ah a din. A tirah chuan Soviet Union do turin Mujahideen-te training-na leh sum dah khawmna ‘base’ a ni.

Taliban chuan Afghanistan chhung chauha rorel an duh a, Al-Qaeda chuan khawvel pum huap Jihad an duh a, khawvela hel pawl lian ber an ni.

Mizoramah hian Taliban leh Al-Qaeda ang deuha ngaih theih Kristian kai khawmtu pawl lian tak pahnih a awm mek niin a lang, MKHC leh CCM an ni. MKHC hi kohhran 15/16 vel niin a upa zawk a, 1990 vel aṭanga ding tawh a ni. CCM chu kohhran 9 an ni a, 2023-a din a ni. An pahnih hian Kristian dikna leh sakhaw zalenna humhim an tum ber.

Pathiannia (27/9/2026)-a bank hawn chungchangah MKHC leh CCM hian Joint Memorandum siamin, Union Home Minister leh RBI hnenah an thlen dun. Central YMA pawhin a dodal a, Finance Ministry, RBI leh Mizoram sorkar hnenah Mizoram bikah chuan ti lo turin an ngen.

India ram hi secular state, sakhaw zalenna ram a ni. India danpui Article 25, 26, 27, 28, etc te hi sakhaw zalenna (Right to Freedom of Religion) chungchang ziahna a ni.

India ramah sakhaw hrang kan awm. Kristian hian Sunday a serh a, Muslim-in Zirtawpni, Judaism leh Kristian pawl ṭhenkhatte’n Shabbat an serh. Thawhṭanni, Thawhlehni, Ningani te hi Hindu ṭhenkhatin Shiva, Hanuman, Vishnu leh Sai Baba tan an serh ṭhin.

Engvangin nge MKHC/CCM/CYMA te hian sakhaw bing kalpuia Sunday an humhalh bik kher ang? Mizoram hi India ram a ni ve lo vem ni? Saturday serh ho leh Muslim ho hian Zirtawpni leh Shabbat humhalh nan an dodal ve ngai em ni? Shabbat serhho ni thianghlimah bazar rûnpui kan nei kar tin ṭhin a ni lawm ni? Muslim-ho ni pawimwh Zirtawpah pawh hna kan thawk a ni lawm ni? Sunday humhalh theihna bik tuman an nei lo. Kan sakhua ṭheuh zalen taka be mai tur kan ni lawm ni?

Kristian taliban emaw Kristian al-qaeda emaw tih mai tura Sunday an humhalh bik ṭhin hi thil ngaimawhawm tak a ni. YMA phei chu an motto nen a inmil lo hle a, lo inrawlh ve fo chi a nih loh hmel hle. Sunday an humhalh fo bik dawn a nih chuan Central sorkara zualko emaw, dan hmanga PIL thehluh mai chi a la ni ngeiin a rinawm. Tun hnuah chuan an tih tur leh tih loh tur chin hi thliar fo ṭhin se a lawmawm ngawt ang.

- Dr. C. Lalrampana