PU ṬHENA ROPUINA
Brig. Ṭhenphunga Sailo (1922-2015) kha kum 1978 June 3-ah Mizoram Chief Minister atan lakluh a ni a, a hnu lawk, October 13-ah MLA 9-te’n an chhuahsan avangin Nov. 11, 1978-ah PC sorkar chu ṭhiah a ni a, President rules-a awmin Pu Ṭhena pawh CM a ni ta lo a. April 1979-a inthlanna neih a nih leh chuan PC chuan sorkarna an siam leh avangin Pu Ṭhena chu CM a ni leh a, May 8, 1979 aṭangin May 4, 1984 thleng CM mawhphurhna hi a chelh a ni.
Kum 1984 inthlanpuiah PC Party chuan bial riatah chiah hnehna changin Pu Ṭhena pawh Buarpui bialah thlan tlin a ni a. Kum 1987 inthlanpuiah erawh Suangpuilawn bialah INC Candidate Vanlalngena chu vote 20 leka hneh loin a tling zo lo a, hemi ṭumah hian PC Party hian bial thumah chiah hnehna an chang a, kum 1989 inthlanah phei chuan Ngopa bialah chiah hnehna an changin Pu Ṭhena pawh N. Vanlaiphai bial aṭangin a tling zo lo leh a, kum 1993-ah PC Party chuan bial riatah hnehna changin Pu Ṭhena pawh Aizawl North II aṭanga a tling zo lo leh a, kum 1998-ah erawh Mamit bial aṭanga thlantlin a ni.
Kum 2003 inthlanpui alo thlen leh chuan MPC hminga candidate siamin bial thumah hnehna an chang a, Pu Ṭhena erawh a ding ta lo thung. Kum 2008-ah chuan Pu Ṭhena chu kum 86 lai a lo ni tawhin MPC chuan bial hnihah hnehna changin Pu Ṭhena chu Aizawl West II aṭanga thlan tlin a ni a, hei hi inthlannaa a din hnuhnung ber a ni tain Assembly House chhunga a thusawi hnuhnung ber pawh hei hi a ni “Mizoram hmasawnna hi atchilh berah lo nei ang che u, kan ram hmasawnna daltu ber chu hlemhletna (corruption) hi a ni a, chuvangin he House hi hlemhletna dona hmunpui berah lo nei ang che u. Kan hnam ro hlu Rinawmna, Dikna, Taimakna leh Tlawmngaihna te hi vawn nun zelna kawngah he House-a member ni tawh phawtte chu hmahruaituah lo ṭang ṭhin ang che u” tiin.
Pu Ṭhena chanchin hi sawi a nuam a, vawiin thlenga a sulhnu chi hrang hrang chhui hian ram hruaitu kan neihte zinga sulhnu nei ṭha ber a ni mai ang em tih tur a niin a nunah entawn tur a tam em em a ni. Pu Ṭhena hming sawia sawi lan ngei ngei ngai ziah chu Six Basic Need niin, chu chu hei hi a ni a:
• Buh leh bal thar chhuaha intodelh (Self-sufficiency in food)
• Tui in tur ṭha pek (Provision of sufficien drinking water for all)
• Mizoram aṭang ngeia Kawlphetha tam tawk siam chhuah (Production of Power and Electricity from rivers in Mizoram)
• Mizoram khaw tinte motor kawnga pawh tir (To link up interior villages with a good network of road communication)
• Veivahna ṭha tak siam (Development of communication system)
• Thingtlang hmasawnna a bik taka ngaihtuah (Special thrust on rural development)
(Six basic need hi tun atan chuan sawi zui rih loin hun hrana la sawiah i khek rih mai ila)
Pu Ṭhena kha a hnaah a inpumpek em em ṭhin a, Sipai hotu a nih lai a chawimawina a dawnna chhan te pawh a hnaa a inpumpek vang a ni. Ram hruaitu a nih hnuah ngei pawh a rilru zawng zawngin Mizoram hmasawnna tur a ngaihtuah a ni ber a. Zan a mut dawnin naktuk atana a thil tih tur a ziak thlap thlap ṭhin a, khawi hmunah pawh awm sela a hnathawhna chuan a rilruah hmun a luah reng tho ṭhin. Ṭum khat pawh Dr. Selbuanga vuina hmunah hian a kalin a secretary (Secretary to Chief Minister) chu hla deuh hleka ṭhu hi a hmu a, kuta hui zauh zauhin a kianga a ṭhut tir a, Bairabi Hydel project investigation chungchang a sawipui ta chiam mai a (Ka Hringnunphek 214). Keini ngaihah chuan a hun lo kan ti mai thei a, a ni erawh chu a thinlungah a khat liam tlat si a, a sawi lo thei lo a ni.
Hun a vawng dik em em ṭhin a, chu chu a zahawmna pakhat pawh a ni. Ṭumkhat chu Prime Minister Indira Gandhi hmu turin appointment a siam lawk a, dar bi pawh siam lawk vekin Mizoram aṭangin Delhi tlangah a chhuk thla a, nimahsela an hunbi siamah chuan PM chu alo remchang lo a, a ni chuan hunbi kan sawi lawk vek a, a hman lo a nih chuan a rem lo a ni ang e, ka kal leh mai ang e a ti a, kal mai a tum chu PM staff te chuan an chelh a, PM nena inhmu tur chuan ruahmanna an siam ta chung chung a.
Luangmual Capital project chungchangah ngei pawh khan Pu Ṭhena kha a fakawm. Khatih lai khan Aizawl khawpui hi ala tawt hauh lo nain reiloteah a tawt mai dawn tih a hriat avangin ‘Sorkar office pawimawh hrang hrangte leh a thawktute hi hmun khat awm sela thil a awlsam zawk ang’ tiin Luangmual lama insawn dan tur a ruahman a. Berampu tlang, tuna martar thlanmual awmna khu Governor (Khang hunlai chuan Lt. Governor) awmna tura ruahman a niin, Ch. Chhunga High School awmna hmun khu Legislative Assembly awmna atan ruahman a ni bawk a. A mawng lamah staff quarters awmna ruahman bawkin engemaw zat phei chu mimal ram an lei hman nghe nghe a.
Chu ruahmanna ṭha tak chu kum 1984 Inthlanpuiah khan an tlak a, Congress party an lo sorkar takah khan chhunzawm a ni ta lo a, a pawi hle mai. Pu Ṭhena lo sawilawk ang ngeiin tunah chuan Aizawl khawpui chu a chep ta hle mai a, lirthei intlanchhawk han ti bawk mah ila, nitinin traffic jam a awm reng tho a, lirthei tawt avangin kan buai chho telh telh zelin tunah meuh chuan Aizawl khawpui tihthawl dan tur hi a ngaihna hriatthiam pawh a har ta viau mai. Pu Ṭhena ruahmanna kha sorkar thar pawh khan lo chhunzawm ta nisela chuan heti tak hian kan Aizawl khawpui hi a chep hauh lo ang a, lirthei mai bakah in leh lo ngei pawh a inekbeng lutuk lo deuh ngei ang. Tin, ‘Silchar kal tlang chauha kan mamawh lak luh theih a nih chhung chu Vai ho kan ngam thei lo ang’ a tih vanga Airport neih ngei a duh dan pawh kha a ropuiin a ngaihnawm. A bul ṭanna avangin tunah chuan Airport ṭha tak kan nei thei ta a, a ṭangkai zia chu nang leh kei pawh a hre tu kan ni.
A mimal mizia erawh ngaihzawn harsa tak pawh a ni mai thei a, CM a nih laia Khawzawlah leh New Baktawngah thingpui nena amah hmuaktute hnenah pawh chawl loa a kal tlangte kha ram hruaitu tan tihchi a ni lo kan ti ngei ang a, a ni erawh chuan thingpui ina han chawlh khawmuan ai chuan an kal chhan zawk chu a dah pawimawh tlat si a. Hetiang chauh hi a niloin a zinna hmunah hian ran talh hrim hrim a remti ngai lo a, New Baktawnga an kal ṭumah hian ruai an buatsaih chu kil loa haw mai an tum a, VCP chuan a thiam tawka a chelh pawhin ruai kil chu a tum lo bur mai si a, Sa dar pek an tum phei chuan a thinrim hial zawk a. Ruai ṭheh hi khawtlang tana phurrit a niin sum leh pai pawh a hek ṭhin avangin a kalna hmun apiangah ruai ṭheh lo turin a hrilh hmasa ziah ṭhin.
Tin, ram hruaitu ber a nih lai khan Close door-a titina hun hi a ruahman fo a, official lem loin leh minute engmah pawh awm chuang lo hian a thawhpuite nen titi hona hun an nei ṭhin a, chutianga titi-na hmun chu ram hruaina kawnga thil ṭangkai takin a hmang ṭhin. Bairabi rail head aṭanga Sairang–Thenzawl–Buarpui–Haulawng Pukpui tlang kai thlenga Rel kawng ruahmanin vawi tam tak Helicopter-in a fang kual tawh bawk a. Sawi tur a tam, a tawp berah chuan kum upa tak a nih tawh hnua ‘Chhimtuipui aṭangin Mega Watt 400 a chhuak thei a, Tuivai lui aṭang khuan MW 10 a chhuak thei a, Tlawngah khuan MW 135 a chhuak thei. Chung ruahmanna zawng zawng chu ka tifel vek hman a, ka tih bakah khan eng nge tuna kan hruaitute hian an tih?’ Tia a nupui bula mittui tlaa thu tawite a sawi khan thinlung a va han hneh tehlul em.
- Mahmuaka Chhakchhuak