Written by
-Dr. C. Lalrampana

VAL UPA COUNCIL HAPUI A BAL

Mihring ha (tooth) pawimawhzia kan hria. Hapui phei chu a pawimawh lehzual kan thluak burpui a ni a tih theih hial. Hapui bal vek tawh chu an pangngai (normal) thei thei tak tak tawh ṭhin lo.

ZPM Party din tirha an insaipukna hmanraw lian ber leh danglam bika an insawi theihna ber chu VUC an nei kha a ni. Mahse, an han sawrkar ta cheng a, a kila lung ṭangkai tak tura an sawi rawtui em em ṭhin kha pakil khawrah an hnawl tawm a; an duh changin mipui hriatah VUC hming ringwt an sawi leh hluai ṭhin. Mahse, an sawi lawk angin thuneihna an nei tak tak lo va, an thurawn an pawm tak tak chuang lo niin a lang.

Tunah pawh VUC hapui pawimawh bera ngaih Pu Bualhranga’n ZPM Val Upa Council member a nihna ata; a dinhmun a thlak ta. Sept. 21, 2026 khan Pu Bualhranga chuan ZPM Val Upa Council (VUC) aṭangin banna (resignation) a thehlut ta hmiah mai! A ban chhan ber chu ZPM constitution thlak dan, Chief Minister Lalduhawma chu ZPM President nen post pahnih neih phalna, leh party/sorkar kalphung chungchangah a lungawi loh vang niin a sawi. Pu Bualhranga hi ZPM VUC member pakhat a ni a. 2024-ah VUC member list-ah “Bualhranga, Ex-MLA” tih a lang kulh mai. Amah bakah former IAS officer Pu Rinsanga pawhin VUC aṭangin banna a thehlut ve nghal. Pu Bualhranga hi ZPM party aṭangin a chhuak ta tihna erawh ni lovin, VUC member a nihna aṭanga banna a ni tih The Times of India chuan a sawi.

Pu Bualhranga banna lehkhaa a thil sawi The Times of India-in a tarlan danin:

# A banna hi ZPM party aṭanga chhuahna a ni lo, VUC member nihna aṭanga a banna a ni. ZPM member nihna aṭangin a chhuak ta tih chiang taka puan a ni lo. VUC hi ZPM-a senior elders' council/advisory & disciplinary body, party-in thil pawimawh tak takah thurawn leh inthununna chungchangah thuneitu nia sawi a ni.

# A lungawi lohna ber CM leh ZPM President post pahnih ZPM constitution Article 21(1) chu thlak a ni a, Chief Minister-in ZPM-a elected office-bearer post a chelh theihna turin restriction chu tihdanglam a ni. Chumi hnuah Lalduhawma chu Sept. 21, 2026-ah ZPM President atan ruat a ni. Pu Bualhranga chuan hei hi ZPM dinhmun leh a hmalakna bulpui nen a inkalh tlat niin a ngai.

# Power concentration chungchangah Pu Bualhranga chuan Chief Minister leh party president nihna mi pakhatin a chelh kawp hi political power pumhlum; mi pakhatin a duh duha kalpui theihna a ni tih ngaihdan a neih vang a ni. A sawi danah, ZPM hi political power hlawm lian lutuk leh authoritarianism laka mipuiin an duh loh thil siam ṭhatna tura ngaih a nih avangin a lo piang a; tunah party-in a thil tih mek hi a hmaa an din chhan bulpui (principle)-te nen a inang tawh lo niin a ngai.

# ZPM system leh principle chungchangah Pu Bualhranga chuan ZPM system chu thil pawimawh takah a ngai. Eptu an nih lai khan ZPM leaders leh VUC members an inkhawmnaah party system ṭha tak siam a, mipui hnena thlen leh, inthlanah an chak dawn tih tiamna a awm tih a hria. Chuvangin, “Ṭarty-in mipui hnena principle a puan chu party leader-te ngei pawhin an nunpui tur a ni,” tih a sawi.

# VUC chhungah groupism a nasa tih a a sawi. Pu Bualhranga ngaihdanah, VUC chu a hmasaah: collective discussion, principle leh a chhan sawiho, common decision-a ding a ni ṭhin. Tunah erawh groupism leh self-interest avangin council kalphung chu a danglam tawh niin a sawi tih, The Times of India chuan a tarlang.

# Sorkar kalphung pawh a sawisel. A bannaah ministry chungchanga a ngaihdan pawh a sawi. A sawiselna chu, thusawi thiam leh mistake-te explain/fend-off thiam zawk ministry-ah an awm a, mahse, a taka inawpnaah leh tihhlawhtlinnaah harsatna a awm tih a sawi. Hei hi a mimal hmuh dan leh sawiselna a ni; A hranpaa finfiahna a ni lo tih Uni India chuan a tarlang.

# Amah chuan red line an kal tlang tawh a ti. Party leh sorkar chhunga thil thlengte chu “red line” a tihte an kal tlang tawh niin a ngai. Chuvangin, “He Council-ah hian ka awm reng thei tawh lo,” tih thu hi a chhan pui ber pakhat a ni tih The Times of India chuan a tarlang.

# A pension/allowance chungchang a sawinaah medical allowance, travelling allowance, pension-te a claim loh thu a sawi a, sorkar hnathawk ve tur pawhin a fate tan a dil loh thu a sawi. Hei hi ama mimal chanchin a sawina a ni.

Pu Bualhranga chuan a kum leh hriatna beng ṭha lote chu VUC aṭanga a ban chhan a nih loh thu chiang takin a sawi. Hitler tehkhinna atana hmangin a banna lehkha tawp lamah, 'Adolf Hitler dictator nih dan leh Mizorama tunlai political development hi thil inang' niin a sawi. He hi Pu Bualhranga tehkhinna leh political warning a ni; a dik ngei a ni tih finfiahna anga ngaih tur a ni lo.

Pu Bualhranga banna hi mimal lungawi lohna chauh anga ngaih mai chi a ni lo. A bannaa langsar berte chu: ZPM-a principle, VUC kalphung, groupism, sorkar kalphung, power concentration, CM + Party President post pahnih chelh kawp, ZPM-in a dinhmun bulpui a thlak mek tih hi a ngaihdan lian ber chu a ni. Tuna ZPM constitution amendment hi *Sept. 24, 2026/(08, Sept???)-a thil thleng thar a ni a. Article 21(1) amendment leh Lalduhawma ZPM President-a ruat chu thil ni tur chiang saa ngaih a ni.

Pu Bualhranga rual hian VUC Member pakhat Pu Rinsanga a bang ve nghal bawk. September 21, 2026-ah former IAS officer Pu Rinsanga chu ZPM VUC aṭangin Bualhranga rualin a bang ve tih tarlan a ni. UNI report chuan Lalduhawma’n Chief Minister nihna leh ZPM President nihna a chelh kawp tur chungchangah inhnialna avangin VUC aṭanga banna hi a awm a ni tih a tarlang. Mahse, Pu Rinsanga hian a ban chhan a tarlang lo. Pu Bualhranga leh Pu Rinsanga ban chhan hi a inang thei a, a inang lo thei bawk. Pu Rinsanga ban chhan dik tak hi hriat theih a ni rih lo va, VUC member nihna erawh a bansan ngei tih hriat a ni.

ZPM-in a dan Article 21(1) a thlak a, CM-in party office bearer post a chelh theihna tur khapna chu an paih; chutah Lalduhawma chu ZPM President atan ruat a ni. Hei hian ZPM Party chhungah nghawng a nei na hle tih VUC member-te sukthlek danah hian a lang chiang hle. Pu Bualhranga bannaah a sawiselna leh a chhante chiang taka a awm laiin, Pu Rinsanga bannaah a chhan tarlan a ni lo.

Thil pawimawh tak chu Pu Bualhranga leh Pu Rinsanga ni khat thil thua VUC aṭanga an bang ta hi a ni. Hei hi Lalduhawma a CM + ZPM President chelhkawp hnua thil thleng a ni. Hei hi chu political context a ni tlat.

VUC hapui leh a ha-uingho a bal hlawk takah chuan ZPM Party hian a tir té aṭanga hrisel lohna ruk lian tak, thluak cancer (brain cancer) a vei ru ṭhin nia ngaih chu a symptom a rawn lang chhuak ta mek niin a lang. Hei hian a kal, a lung, a chuap leh thinte a kai darh zel ang a, a rilpui leh a phing thlengin a ṭài darh Metastasis zel chuan a hlauhawm hle ang. Brain Cancer ṭai darh dan hi a danglam bik deuh.

Thil pahnih hriat hran tur a awm. Brain Cancer tak tak (Primary Brain Cancer) hi a ṭai darh vak lo. Thluak aṭanga cancer chhuak tak tak, Glioblastoma ang hi chu taksa hmun dang – chuap, thin, ruhahte a ṭai darh ngai mang lo. A chhan chu thluak (Brain) hi Blood-Brain Barrier-in a hual tlat. Thluak cancer cell hi thisenah a lut har tihna a ni. Taksa pawnah chuan a nung rei thei lo. Mahse, Thluak chhungah vék a ṭai darh vak thung. A bul aṭangin a rawt darh a, thluak tui (CSF) kaltlangin thluak hmun dang, hnungzang ruh chhung (spinal cord) ah a kai chhawng thei. Hei hi "drop metastasis" an ti. A tam zawk chu Cancer dang aṭanga thluaka a kài (Secondary Brain Cancer) a ni.

Cancer cell a inṭhen darh hi thisen zam lianah a lut a, thisen chuan thluakah a chawi phei a, Blood-Brain barrier a paltlang hram a, tah chuan a khawl khawm a, thluak chhungah a ṭhang lian ṭhin. Chu chuan lu na ngut ngut, dam thei lo, luak, mitvai/thil hmu fiah lo, kutke zawi, ṭawng bah, thinrim thut, awm dan danglamte a thlen a ni. Thluaka cancer a ṭai darh tawh chuan Stage 4 tihna a ni a, enkawlna chu a bul rét cancer aṭanga ṭan a ngai.

ZPM thluak cancer vei mek hi a ṭai darh (metastasis) mek a, chu chuan CM/ZPM President leh OB, EM, VUC-te lu na ngut ngut, dam thei lo, luak chhuak, mitvài leh khaw hmuh fiah lohna te, kut ke zawi, ṭawng bah, thinrim thutna te a thlen mek a ni awm e. He ZPM party thluak cancer vei mek nia ngaih theih hi a thluak chhungah vek a ṭai darh vak thung niin a lang. A bul aṭangin a ráwt darh a, thluak tui (CSF) kaltlangin thluak hmun dang, a hnungzang ruh (spinal cord) VUC chhungah a kai chhawng thei a, hei hian drop metastasis a thlen ta niin a ngaih theih. A langah chuan ZPM mipuiah a ṭai darh (metastasis) vak lo nia a lan laiin a thluak hlawm lian leh hnungzang ruhpui (spinal cord) a ráwt darh mek nia a lan avang leh, stage 4 a thlen tawh avangin kum 5 dam tura ngaih ni mah se, a dam chhung hun tura ngaih hi thleng zo lovin a thihpui ngei dawn niin political oncologist-te chuan an ngai.

Adolf Hitler (1933-1945) rorelna ráwng tak leh dictatorship zungzam boruaka chambang chuan kum 93 ral hnuah pawh Mizoram politician-ho zingah zung a rawn kai thar veleh ta nia a lan avang hian, ZPM Party hian he thluak cancer hlauhawm tak hi a vei ve ta niin mithiamte leh Zoram mipuite chuan an ngai. Engpawhnise, dawhthei takin lo thlir tlang phawt ila, a thei theite chuan i ṭawngṭaipui fan fan bawk ang u.


- Dr. C. Lalrampana