YMA NGÊ NGÊ (Kristian nun dan ṭha ngaihsan)
Fiamthu duh zual leh YMA ngai sâng hran lotu mi ṭhenkhat chuan YMA motto-te chu mu chunga tihhlawhtlin theih vek alâwm an ti fiamthu ṭhin a. Hun âwl hman ṭhat; Zofate hmasâwnna ngaihtuah leh Kristian nun dan ṭha ngaihsan tihte chu a bawplawka latu tan chuan hamdam diaia ngaihtuah zawh mai theih a ni mahna le. Amaherawhchu, hreipui khuâi tu thei pawh tha ngai a nih angin YMA motto pathumte hi a taka tihlawhtling tur chuan thapui thawh a ngai a, tha thlah lah a ngai thei der si lo.
Ram pum huap Bank hnathawktuten nawrh huaihawt an duh ruala mipui mamawhna hre chung sia an hmalak tumnaah September ni 27 Chawlhni, Pathianni, a urhsun zual ten ‘Lalpa ni’ kan tih hialah inhawn an duh a ni. India ram zâu tak, a mi chêngte ngaihtuaha kristian ui-hûm lek awmna ramah hian kan sâkhua kan humhim tlat a ngai a, chutih rualin kan sâkhaw ni serh tibawrhbang zâwng leh pawisa lo zâwngin central lam hotuten hma an rawn la fo mai ṭhin a. Politics tualzâwl aṭang phei chuan kawng engkima min tuamhlâwmtu, an blessing kan mamawh ngawih ngawhte an nih miau avângin kan ṭang hlei thei lo fo mai.
Mahse, kan sâkhaw ni pawimawh humhim tlat duhtu; kristian nun dan ṭha ngai sâng chunga chhawm nun zel duhtu Young Mizo Association a ngawi mai mai thei lo thung. Chawlhni hi Pathian biâkna, ṭawngṭaina leh sâkhaw serh leh sâng hman hun a nih avângin tûn hma aṭang tawhin dâwr leh sumdâwnna hmun hrang hrangte pawh khar a lo ni tawh ṭhin a. Kan sâkhaw ni serh a nih hrim hrim chu thuhran ni se, thawktu tam takin ofis an kal te a ngaih dawn bawk avângin mi tam takin kan bawhchhiat ngai tur chu a ngaingam lo a ni!
Thusawi thiam mi ropui tak tak, hnama chiang inti ten an sawi fo chu kan sâkhua ber a him loh chuan Mizote hi kan him reng thei lo vang an ti ṭhin. He thuah chuan Mizote chang kan ni lo vang, eng chi leh hnam pawh hian sâkhaw biak mumal an neih loh chuan an ral zel zâwk mai. Sâkhaw zalenna ramah sâkhaw lian zawkte avânga kan chêp sîziate hi ngaihtuah thlen a ngai. Tûn hnaia ‘The Foreign Contribution (regulation) Amendment Bill, 2026’ hmanga kristiante nêk chêpa kan awm dan te hi buaithlak tak a ni. Amaherawhchu, sâkhaw zalenna ram kan nih avâng tak hian kan sâkhaw biak leh ni serhte humhim chu kan tih ve ngêi ngêi tur a ni thung.
Tûnlai khawvêl hi thiângzâu nun nen hian a inhne rem êm êm mai a. Hmasâwn mêk leh hnathawhna lamah harh tharnate kan chan mêk avângin kristian nuna ‘serh’ tih lai hi kan pawisa lo tial tial emaw tih tur a ni ta. Mi tam tak chu Chawlhni, Pathianni, Lalpa ni tih lam aiin chawlhkâr tawp hahdamna ‘week-end’ lamin min luah thûk tawh zâwk a. Khawi lai picnic spot emaw, kawng kam leh lenna remchang hmunah te emaw hun âwl kan hmang ṭha a; sâpho tih dan hriain chawlhkâr thar lo thleng tura hna ṭha zawk leh phûrna thar nena thawk thei turin kan inti-thawveng ṭhin. Hetianga mi tam takin hun kan hman takah chuan Pathianni serh ṭul viaua hriatna pawh a kiâm tial tial ta. Pathiannia dâwr inhawng an awmin remchang kan ti a, kohhranho zingah pawh 60% aia tam mah turin chawhma inkhawm kan duh tawkin a bak chu mahni duh zawng tihna hun remchangah kan hmang bawk. Hetiang a nih avang hian Pathiannia dawr hawn, bank hawn leh sumdawnna kalpui duh pawh kan pung zel dawn niin a lang e.
Thingtlang lama kan sum hnâr ber Ni 125 inhlawhnaah pawh a tir lamah khan Pathianni-a thlalâk ngai tura ruahmanna a awm a, khaw tam takah chuan kan han la hman zuâu zuâu a nih kha. Mahse, mipui leh khawtlâng hruaituten ngaihtuah chiangin kan ni serh, kan Pathianni êma thlalak ai chuan tiin chân huama tihtawp a ni ta a. Mei siin thil dang a kan kâi hmaa tihmih vat hi a pawimawh hle a ni.
YMA lam ten kan sâkhaw ni serha Bank inhawn ṭha an tih loh thu leh siam ṭhat leh ni thei se ti a ni 25th September-a thuchhuah an siam chuan khawvêl thila mi fing tam tak a tiharh a, social media lamah an chuk rawn luai luai mai a ni. Sâkhaw thil lam dah ṭhain police leh damdâwi ina thawkte kan sawi kai a; sevenday unaute Sabbath kan serhpui loh thu te, ‘chawlhni kristian’ ti thleng maiin kan insawi hnâwm a ni. YMA chu hmalâkna tur tam tak a neih laia kuâng lo nawr, kohhran hmalâkna tura inrawlh ni tein kan ngai bawk. Kan ṭhenawm Meghalaya lamah pawh an ni serh Sunday-a inhawn an phal loh thu leh na taka an dodal tur thu thuchhuah an siam ve bawk a. Anni chu inzawm khawm pâwlin thuchhuah rorum deuh tak an siam a; anni aia inti kristian ṭha leh rinna lamah pawh chak zâwk nia inngai ramah chuan YMA a mal ṭan phawt a, ni 26 Sept.-ah Council of Churches in Mizoram (CCM) chuan duh lohna thuchhuah an rawn siam ve ta a ni.
Thil mak ve deuh mai pakhat chu ‘The Foreign Contribution (regulation) Amendment Bill, 2026’ chungchangah duh lohna kawng kan zawh a; Delhi thleng thlenga liam thlain Union Home Minister Amit Shah hmuin thu kan zu thlen a nih kha. Ram pâwn aṭanga ṭanpuina sum hmuh chungchanga harsatna awm thei kawngah heti khawpa hma kan lâk lai hian a pawimawh zâwk ni awm tak kan sâkhaw ni serh Pathianni, Lalpa ni tibawrhbang zâwnga kan khawtuala ruahmanna awmah kohhran hruaitute kan tha a zuâi leh tlat lawi si hi a ni.
Engpawh ni se, vawi khat Pathiannia bank hawn hian rinna lamah min tichak lo nghal ngawt dawn lo tih chu a chiang a; amaherawhchu College Veng-a kan Pi Zoziki’n “Tem hlekin tem hluk a hring” a tih ang khan hêng thil pakhat hian thil dang a kângkai awlsam a ni tih a hriat reng. YMA chu YMA a ni a, kohhran, political party, Mizo zawng zawng lenna leh a ṭul huna tuâm hlâwmtu a nih avângin kan sâkhaw humhalh leh vên him kawngah pawh huai takin hma a la ngam a; tuâng tihchhah a ṭul a nih pawhin a tichhah mai a ni. Tûnlai nunin kan ram leh hnam nun dan ṭha leh mâwi a ṭhansan phal lovin a vawng tlat a; kristian nun dan ṭha hi kan laimu duhawm lai ber a ni tih hriain kan sâkhaw humhim pawh a tum tlat a ni.
“Chhûng lam leh pâwn lam hmêlma, indona thleng mah se,
Hneh zêl turin min pui la, ro min rêlsak ang che.”
- R.Lalfakawma Seling